Woensdag 03/03/2021

AnalyseTikTok

Waarom consumentenorganisaties het gevecht met TikTok aangaan

null Beeld Tim Dirven
Beeld Tim Dirven

Achttien consumentenorganisaties hebben een klacht ingediend tegen TikTok bij de Europese Commissie. De Chinese app met meer dan 3 miljoen Belgische gebruikers ligt steeds meer onder vuur. Terecht? 

BEUC, een koepel van consumentenorganisaties, heeft samen met 17 Europese consumentenorganisaties een klacht ingediend tegen TikTok bij de Europese Commissie en het Europese netwerk van toezichthouders CPC. In België schaart Test Aankoop zich achter de klacht.

Eigenlijk gaat het om meerdere klachten, in twee domeinen: consumentenrecht en privacy. “De organisatie wil dat het platform een veilige omgeving wordt waar de rechten van de consumenten, en in het bijzonder de jongsten onder hen, worden gerespecteerd”, zegt Test Aankoop.

Meer dan andere sociale mediaplatformen richt TikTok zich op kinderen en jongvolwassenen. Die gebruikers kunnen korte filmpjes opladen, met grappige filters of spectaculaire video-effecten en hun favoriete popsong op de achtergrond. Het algoritme van TikTok is vrij ondoorgrondelijk, waardoor filmpjes van gebruikers met amper volgers plots viraal kunnen gaan.

Auteursrechten

Maar er gebeuren ook een aantal zaken die al langer vragen oproepen en BEUC nu in een rapport heeft gegotenDe consumentenorganisaties richten zich in hun klacht in de eerste plaats op auteursrechten. De gebruikersvoorwaarden geven TikTok het onherroepelijk recht om jouw video’s te verspreiden, zonder enige vergoeding.

“Als TikTok dat niet zou doen, kan het je video niet tonen aan andere gebruikers”, zegt privacy-expert en jurist Matthias Dobbelaere-Welvaert. “Daarom vind ik dat deze klacht op niks slaat. Wie dat niet wil, moet zich niet aansluiten.

Matthias Dobbelaere-Welvaert. 'Influencers hebben soms een groot bereik en het is meestal erg onduidelijk wanneer ze daarvoor een vergoeding krijgen.' Beeld Wouter Van Vooren
Matthias Dobbelaere-Welvaert. 'Influencers hebben soms een groot bereik en het is meestal erg onduidelijk wanneer ze daarvoor een vergoeding krijgen.'Beeld Wouter Van Vooren

De andere klachten zijn volgens de privacy-expert begrijpelijker. Zo is er op TikTok sprake van in-app-aankopen met een virtuele munt. Mits gebruik te maken van de kredietkaart van de ouders, kunnen kinderen munten kopen, die ze vervolgens kunnen schenken aan hun favoriete makers. 

Volgens Test Aankoop gebruikt TikTok daarvoor onrechtmatige clausules en misleidende praktijken. Ze klagen ook aan dat TikTok kinderen onvoldoende beschermt tegen verborgen reclame. Influencers verdienen niet enkel geld door virtuele munten te verzamelen, maar laten zich ook door merken sponsoren om een bepaald product te gebruiken in filmpjes. 

“Dat is zorgwekkend,” zegt Dobbelaere-Welvaert, “want die influencers hebben soms een groot bereik en het is meestal erg onduidelijk wanneer ze daarvoor een vergoeding krijgen.”

Richtlijnen

Ethisch gaat het bedrijf daar misschien in de fout, maar wettelijk niet meteen. In 2018 stelde de FOD Economie samen met influencers enkele richtlijnen op, maar die zijn niet heel dwingend. Er ontbreekt een wettelijke regeling zoals in de VS via COPA, de Child Online Protection Act. “Het is al lang tijd voor een influencerwetgeving,” zegt de privacy-jurist.

Een laatste heikel punt is de gegevensbescherming. TikTok informeert zijn gebruikers niet duidelijk, laat staan op een voor kinderen en tieners begrijpelijke manier, over de persoonsgegevens die het verzamelt en met welk doel. 

Het Europees Comité voor Gegevensbescherming (ECG) heeft in juni al een taskforce opgericht om de privacy- en dataverwerkingsactiviteiten van TikTok te onderzoeken. Het is onduidelijk of daar al iets is uit voortgekomen. Europese inlichtingendiensten riepen ook al op waakzaam te zijn, omdat het gaat om een Chinese app. Minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open Vld) riep in december nog op TikTok niet te installeren op je gsm of laptop van je werk.

Naast de klacht bij de Europese Commissie heeft Test Aankoop ook de Belgische Economische Inspectie gewaarschuwd. Op het kabinet van staatssecretaris voor Consumentenbescherming Eva De Bleeker (Open Vld) valt te horen dat de economische inspectie zal wachten op het oordeel van de Europese Commissie, maar “klaarstaat om deel te nemen aan een gecoördineerd onderzoek”.

In een reactie heeft TikTok laten weten veel te doen om jonge gebruikers te beschermen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234