Zondag 19/01/2020

Waarom Club Leekens niet moet ontslaan en niet had mogen aannemen

Georges Leekens blijft aan bij Club Brugge. Ron Jans is weg bij Standard. AA Gent verving Trond Sollied door Bob Peeters, vijf dagen na diens vertrek bij Cercle Brugge. De stoelendans onder coaches is een ritueel van het voetbal, maar leidt het ook ergens toe? De cijfers zeggen van niet. 'Coaches worden veel belangrijker gemaakt dan ze zijn.'

Georges Leekens blijft trainer van Club Brugge, tenminste tot na de wedstrijd van zondag tegen Zulte Waregem. Gaat het dan opnieuw mis, dan volgt de meest populaire maatregel binnen het voetbal: het C4 van de T1. "De wetenschap is nochtans formeel", zegt Marc Buelens, professor aan de Vlerick School. "Uit onderzoek blijkt dat het ontslag van een trainer niet effectief en niet efficiënt is. Het is een zoenoffer voor de stakeholders. Een uiting van het gangbare idee binnen management: beter actie dan passief toekijken."

Zoals regendans

Buelens onderzocht specifiek het effect van een trainersontslag op korte termijn. Het zogenaamde 'schokeffect'. Het idee dat nu leeft bij Standard, waar coach Mircea Rednic begon met een 0-2-overwinning op Standard. Wat blijkt? Het schokeffect bestaat niet. "Na een trainersontslag presteren teams beter. Maar dat betekent niks: het is gewoon 'regressie naar het gemiddelde'. De Afrikaanse hopi-stam gelooft in het effect van een regendans omdat nadien meer regen valt dan ervoor. Maar wanneer brengen ze hun ritueel? Na een lange periode van droogte. De mythe van 'het schokeffect' loopt via dezelfde denkfout. Het tegendeel is waar: als twee teams precies even slecht presteren, raakt het team dat zijn coach niet ontslaat er sneller bovenop."

Hallo, Ivan De Witte? De voorzitter van AA Gent dankte vorige week coach Trond Sollied af. Nochtans kent hij als CEO van HR-bureau Hudson de mechanismen bij een trainersontslag. "Ik weet inderdaad dat het een situatie is die je zoveel mogelijk moet vermijden", zegt De Witte. "En dat hebben wij bij Gent ook gedaan. Voor Sollied hebben wij negen jaar lang geen enkele coach ontslagen. Ook omdat wij weten dat het statistisch gezien niet werkt. Maar je mag daar geen algemene regel van maken, dat is een brug te ver. Soms zijn er culturele verschillen: zoals Ron Jans bij Standard. Ik ben ervan overtuigd dat de trainerswissel daar wel zal werken."

In het voetbal bestaat de boutade dat er maar twee soorten coaches zijn: zij die ontslaan zijn en zij die ontslagen zullen worden. Ontslagen worden als coach houdt ook geen waardeoordeel in. Bob Peeters wordt afgedankt bij Cercle en een week later aangesteld bij AA Gent. "CEO's uit de bedrijfswereld zouden minder makkelijk een nieuwe job vinden", zegt De Witte, "maar het heeft ook te maken met schaarste. Er is een beperkt aantal mensen met de juiste combinatie van competenties: én peoplemanager én integer én voetbaltechnisch en tactisch onderlegd: zo'n mensen vind je niet snel."

En toch: blijven clubs in hun zoektocht naar 'de juiste man op de juiste plaats' niet te veel in het zelfde kringetje van voor de hand liggende namen zoeken? Het is in ieder geval het punt dat auteur Simon Kuper maakt in Soccernomics, het boek dat de dogma's en idee-fixen van het voetbal statistisch aftoetst. Zo stelt hij vast dat zwarte managers ondervertegenwoordigd zijn en dat de meeste huidige coaches geen bijdrage leveren aan hun team. Kuper: "Hoe goed een team presteert, hangt af van hoeveel het zijn spelers kan betalen. De loonmassa is in 90 procent van de gevallen een juiste voorspeller van de positie die een team zal halen. Amper een hele kleine minderheid van coaches slaagt erin om structureel beter te doen dan de plaats die hun loonmassa voorspelt. Je komt uit bij Alex Ferguson of Arsène Wenger. Maar ook bij iemand als Paul Sturrock, een onbekende coach uit de lagere afdeling. Ik zeg niet dat hij morgen een job moet krijgen in de Premier League, maar het kan geen kwaad om het idee nader te bestuderen."

Ook Marc Buelens denkt er zo over: "Dat is mijn stokpaardje", zegt hij. "Coaches, en bij uitbreiding CEO's, worden veel meer betaald dan ze waard zijn. Geen enkel team durft het aan om een onbekende, lokale coach een kans te geven. Neen, liever een 'zichtbaar' figuur, die bij voorkeur nog in het buitenland heeft gewerkt. Bij Barcelona of zo. En dan: betalen maar."

Kuper gaat helemaal akkoord: "Coaches worden veel belangrijker gemaakt dan ze zijn. Ze zijn in eerste instantie pr-mensen, als het gezicht van de club. De coach is de enige die met alle actoren van de sport in contact komt: met het bestuur, de fans, en de media."

Fans die ploeg opstellen

In zijn boek verwijst hij naar het historisch concept van de 'great man'-theorie. Kuper: "Historici hebben heel lang gedacht dat individuen de geschiedenis schreven. Napoleon, Winston Churchill, Adolf Hitler. Zogenaamde 'great men'. Maar die theorie is de voorbije honderd jaar overboord gegooid. Het zijn externe omstandigheden die de geschiedenis bepalen: demografische, klimatologische of economische veranderingen. Voor trainers geldt precies hetzelfde: niet het individu bepaalt, maar wel de omstandigheden. En één omstandigheid in het bijzonder: heb ik geld om goeie spelers te kopen of niet."

Spelers voelen het ook zo aan. In zijn autobiografie Carra schrijft Jamie Carragher: "De bottom line is dat een team met talentvolle spelers met de juiste attitude altijd meer wedstrijden zal winnen dan verliezen. Ongeacht de trainingssessies, de tactiek of de teambesprekingen."

Er is een experiment dat die stelling bewijst: in 2007 liet de Engelse club Ebbsfleet United tegen betaling de supporters de ploeg opstellen. De club won na een finale op Wembley prompt de 'FA Trophy', de grootste trofee in de geschiedenis van de club. 'Blue Army' als nieuwe coach van Club Brugge? Het lijkt een slecht idee, maar het staat niet vast dat de resultaten slechter zouden zijn dan onder Leekens.

"Ik vraag moed aan onze voetbalclubs", besluit Buelens. "Moed om zo rationeel mogelijk te beslissen. En dus de moed om straks voor één keer geen duur betaalde coach aan te stellen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234