Dinsdag 11/05/2021

AchtergrondOpening terrassen

Waarom burgemeesters als Jean-Marie Dedecker in opstand komen

Jean-Marie Dedecker, burgemeester van Middelkerke, blijft volhouden dat de terrassen in zijn gemeente op 1 mei mogen opengaan.  Beeld Jan De Meuleneir / Photo News
Jean-Marie Dedecker, burgemeester van Middelkerke, blijft volhouden dat de terrassen in zijn gemeente op 1 mei mogen opengaan.Beeld Jan De Meuleneir / Photo News

Het gemak waarmee sommige burgemeesters hun eed naast zich leggen en ronduit aankondigen vanaf 1 mei de terrassen geopend te willen zien, roept veel vragen op. Toch moet de Wetstraat ook in eigen boezem kijken.

De burgemeesters leiden het verzet in de coronacrisis. Nog voordat het Overlegcomité woensdag de heropening van de terrassen op 8 mei vastpinde, kondigde de Luikse provinciegouverneur Hervé Jamar, oud-minister voor MR, aan dat hij zich niet zou verzetten als sommige uitbaters al op 1 mei hun terras zouden openen. Luiks PS-burgemeester Willy Demeyer sloot zich hierbij aan: zijn politiekorps had wel wat beters te doen.

De voorbije dagen breidde de rebellie uit met een besmettingsgraad die haast hoger lijkt dan die van het virus. Niet alleen bij de gebruikelijke coronasceptici, zoals Jean-Marie Dedecker in Middelkerke, maar ook bij burgemeesters die tot nu toe loyaal het coronabeleid uitvoerden. Onder hen cdH-voorzitter Maxime Prévot in Namen, Ward Vergote (Visie) in Moorslede, Leopold Lippens’ opvolger Piet De Groote (Gemeentebelangen) in Knokke-Heist en Karlos Callens (Groep 82) in Ardooie.

Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) noemde de koppigheid van Dedecker en co “bijzonder laf”. Burgemeesters leggen een eed af wanneer ze worden ingezworen, waarbij ze beloven om de verplichtingen van hun mandaat na te komen. Regels van hogerhand uitvoeren, dus. Als ze nu een uitzondering toestaan aan de horeca, dan hangen de nachtclubs en de fitnesscentra binnenkort ook aan hun mouw te trekken. “Zo eindig je in de Far West.”

Achter de rebellie schuilt uiteraard een profileringsstrijd. Een strijd om wie straks na deze crisis de politieke credits opstrijkt. Premier Alexander De Croo (Open Vld) en Vandenbroucke stevenen af op een fotofinish, met dank aan hun standvastige aanpak. PS en MR hebben het veel moeilijker om in beeld te komen, tenzij door versoepelingen te eisen. Voor cdH, dat geen zitje heeft in het Overlegcomité, is het zelfs een kwestie van overleven.

Bij MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez, die zijn troepen voor het Overlegcomité nog voor een heropening op 1 mei opjutte, blijft het nu opvallend stil over de rebellie. “De gouverneurs vallen onder de bevoegdheid van de minister van Binnenlandse Zaken”, klinkt het. Ook PS-voorzitter Paul Magnette weigert commentaar op zijn Luikse burgemeester. Er wordt nu vooral gepraat achter de schermen. “We gaan niet oproepen tot publieke ongehoorzaamheid”, klinkt het binnen de partij.

Mogelijk herinneren sommigen zich nog hoe coronapatiënten uit het zwaar getroffen Luik tijdens de tweede coronagolf werden overgebracht naar andere steden, tot in Duitsland toe, omdat de gangen van de ziekenhuizen uitpuilden.

Warmtecamera’s en drones

Het gemak waarmee de burgemeesters hun grondwettelijke plicht naast zich neerleggen, toont vooral ook aan hoezeer die grondwet al aan gewicht heeft ingeboet tijdens deze crisis. Aanvankelijk moest de regering haar creativiteit aanwenden om krachtdadig te kunnen optreden. Op basis van de wet op de civiele veiligheid uit 2007 werd er een achterpoortje gevonden om de trage parlementaire weg te omzeilen: er werden coronamaatregelen uitgevaardigd via ministeriële besluiten.

Het probleem is dat sommige politici iets te creatief werden met onze grondrechten. Werd er bij het begin van de crisis nog gegoocheld met kliklijnen, warmtecamera’s en drones, dan passeerden er vervolgens nog een avondklok, een reisverbod, een beperking op de sociale contacten en een verbod op niet-essentiële verplaatsingen – zelfs naar het eigen tweede verblijf – de revue. Tot frustratie van sommige burgers, maar ook van lokale burgemeesters die deze regels moesten handhaven.

Wat grondwetspecialisten al een jaar uitschreeuwen, werd een tweetal weken geleden bevestigd door een Brusselse kortgedingrechter: de juridische basis voor het coronabeleid volstaat niet. De regering-De Croo probeert nu een wettelijk kader te bouwen in de vorm van de pandemiewet. Al zit er ook in dat ontwerp volgens de Raad van State nog altijd te veel macht geconcentreerd bij één persoon, minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V).

“De rechtsstaat in dit land heeft al serieus wat kletsen gekregen. Op den duur wordt het in vraag stellen van fundamentele wetten en vrijheden gewoon een algemene attitude”, denkt politicoloog Carl Devos (UGent). De federale regering oogst dus wat ze zelf heeft gezaaid.

Toch is de rebellie niet enkel een Belgisch fenomeen. In Nederland keerden de burgemeesters van de steden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht zich deze week ook tegen het kabinet van Mark Rutte. Ze eisten de heropening van de terrassen omdat ze hun bewoners niet meer in de hand kunnen houden. “Dit is enkel nog te handhaven met een waterkanon”, zei Rotterdams burgemeester Ahmed Aboutaleb. “Wij komen op een agressieve manier tegenover onze bevolking te staan.”

In Luik en Namen houden de burgemeesters voorlopig het been stijf. In Vlaanderen houden de steden zich koest. “Wij doen wat we altijd doen: het ministerieel besluit afwachten en dat uitvoeren”, klinkt het bij Gents burgemeester Matthias De Clercq (Open Vld). Schrik voor muiterij heeft hij niet. In Antwerpen zegt burgemeester Bart De Wever (N-VA) het al een tijdje: het openen van de terrassen is een ordemaatregel, geen versoepeling. Zo kan je mensen veilig spreiden. Ook hij mikt op 8 mei.

Dat vooral burgemeesters rebelleren, is geen toeval. Hoe dichter bij het volk, hoe groter de druk van dat volk. En die is op dit moment enorm, zo weet Carl Decaluwé (CD&V), gouverneur in ‘verzetsbroeihaard’ West-Vlaanderen. “Ik ga zelf al een tijdje niet meer wandelen in mijn streek, want aangenaam is anders”, zegt hij. “Ook de burgemeesters staan onder zeer zware druk. Ze voeren gewoon uit wat Brussel beslist, maar krijgen alle bagger over zich.”

Handhavingsmoeheid

De geloofwaardigheid van het coronabeleid staat lokaal al langer onder druk. “De kloof tussen wat Brussel in theorie beslist en wat praktisch haalbaar is, wordt elke dag groter”, zegt Decaluwé. “Afspraken maken in winkels? We zien de mensen gewoon binnenlopen. Avondklok? Jongeren negeren die massaal. Dan kan je er invliegen à la Ter Kamerenbos, maar wat haalt dat uit? Het werk van de politie is nu al ondankbaar. Dat zie je aan de daling van het aantal pv’s: er heerst handhavingsmoeheid.”

Dat we nu de overgang maken naar een nieuwe fase van het coronabeleid, waarin we leren leven met het virus, doet veel burgemeesters pas echt de moed in de schoenen zinken. Zo wordt de avondklok vanaf 8 mei voor een samenscholingsverbod ingeruild. Dan mogen we ‘s nachts weer op straat in groepjes van drie. Brussels burgemeester Philippe Close (PS) voorspelt veel gedoe voor de ordediensten. Decaluwé: “Eerst zijn ze met drie, dan plots met vijf of zes. Wie gaat dat onder controle houden als het straks 25 graden is? Ik hou mijn hart vast.”

De straat neemt het over. Dat merk je aan het Overlegcomité, dat deze week versoepelingen moest toestaan die vanuit epidemiologisch oogpunt moeilijk verdedigbaar waren. En dat merk je aan de burgemeesters, die geklemd zitten tussen de ‘volkswoede’ en het federale beleid. “We voelen dat de mensen er genoeg van hebben”, zegt Maxime Daye, voorzitter van de Waalse vereniging van steden en gemeenten. “We moeten dat kunnen communiceren naar hogerop.” Ward Vergote beaamt dat volmondig vanuit Moorslede: “Als 581 burgemeesters het niet kunnen halen van een Overlegcomité met twintig man, wat is dan onze taak?”

Uit een belronde blijkt intussen dat de soep niet zo heet gegeten wordt. “Als horeca-uitbaters op 1 mei federale controle krijgen, riskeren ze een boete tot 7.500 euro. Dat wil ik die mensen niet aandoen”, zegt Vergote. Ook burgemeester De Groote in Knokke neemt gas terug: “Ik ben jurist, dus ik weet dat ik de wet moet volgen. Tegelijk weet ik ook dat er vaak leemtes zitten in een ministerieel besluit. Wees er dus maar zeker van dat we die goed zullen bestuderen.”

In Middelkerke heeft de horeca intussen zelf laten verstaan dat 1 mei niet noodzakelijk hoeft. “Jean-Marie is ook wel slim genoeg om geen onwettigheden te organiseren", klinkt het binnen N-VA. Ook bij PS lijkt men ervan uit te gaan dat het stof nu wel terug zal gaan liggen. Dat minister Verlinden een nultolerantie heeft aangekondigd, zowel voor uitbaters als bezoekers, laat weinig speelruimte.

Het grote gevaar is nu wel dat de burgemeesters het draagvlak voor de coronamaatregelen nog verder hebben uitgehold. Burgers zien hun frustraties gesteund door het gezag. Wetende dat er nog maanden spanning zal zitten op versoepelingen, is dat geen al te best vooruitzicht.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234