Donderdag 06/08/2020

Cultuursubsidies

Waarom beslissing over kunstsubsidies klap is voor sector

► Juichende muziekfans in de Vaartkapoen in Molenbeek. De concertzaal valt helemaal uit de boot.Beeld Yannick Sas

Minder organisaties komen voortaan in aanmerking voor kunstsubsidies. Ze zullen ook (veel) minder krijgen dan ze verwacht hadden. Minister van Cultuur Sven Gatz (Open Vld) probeert zijn besluit als vooruitgang te verpakken, maar in de sector heerst verbittering.

Naast de 7 grote instellingen die buiten deze subsidieronde vallen, zoals deSingel of deFilharmonie, kunnen nog 207 kunstorganisaties vanaf 2017 rekenen op structurele overheidssteun. Dat zijn er welgeteld 49 minder dan bij de vorige vierjarige ronde, die van 2013 tot eind dit jaar loopt. Dat is een vijfde minder, maar de overblijvers krijgen meer, stelt minister van Cultuur Sven Gatz (Open Vld).

Dat hangt er maar van af van hoe je het bekijkt. In totaal heeft de Vlaamse regering nog 84,7 miljoen per jaar veil voor werkingssubsidies aan kunstinstellingen. Dat is 3 miljoen meer dan er dit jaar voorhanden is. Maar het blijft wel nog altijd minder dan wat de vorige minister, Joke Schauvliege (Cd&V) uit de brand wist te slepen. Als je alles bij elkaar optelt gaat het budget 1,5 miljoen achteruit tegenover 2013. Dat is een nominale achteruitgang, die nog niet eens rekening houdt met indexering van lonen en prijzen. De opeenvolgende saneringen die de cultuursector de voorbije jaren heeft ondergaan, worden dus niet gecompenseerd.

Limburg allein

Bovendien wordt geen rekening gehouden met het feit dat er voor cultuur ook een budget vrijkomt dat de tot afslanking gedwongen provincies niet meer mogen besteden. Dat is ook werkingsgeld dat kunstenaars en hun organisaties verliezen, en ook dat wordt dus niet goedgemaakt op Vlaams niveau.

Volgens oKo, de koepel van podiumkunstorganisaties, gaat de kunstensector - grote en kleinere organisaties bij elkaar - er in totaal 9,7 procent op achteruit tegenover de vorige subsidieronde. "Als je de bedragen van toen indexeert en je neemt de aflopende provinciale cultuurtoelages erbij, dan zou bij een status quo 153 miljoen beschikbaar moeten zijn geweest. Nu blijven we steken op 138 miljoen. De belofte van de minister dat het na de besparingen beter zou worden in de tweede helft van de regeerperiode, wordt niet waargemaakt."

Dat maakt bijvoorbeeld dat de klap in Limburg dubbel zwaar aankomt. Limburgse kunstinstellingen komen er bijzonder bekaaid van af. Bij de organisaties die op nul euro worden teruggezet en dus de facto de werking zullen moeten stopzetten, zitten onder meer Kunstencentrum Belgie (Hasselt), muziekcentrum Muziekodroom (Hasselt), de Alden Biesen Zomeropera (Bilzen) en de cultuurwerking stad Genk.

"Ik wil de bal niet terugkaatsen naar de commissies, maar veel van de Limburgse dossiers werden gewoon niet sterk genoeg bevonden", verdedigt minister Gatz die beslissing. Cultuurspreiding is al langer een probleem in Limburg. Vanuit de provincie werden tot dusver gaten gevuld. Dat vangnet valt weg. De provincie Limburg is goed voor 2 procent van de cultuursubsidies, tegenover 30 procent voor Antwerpen, 28 procent voor het Brussels Gewest en 22 procent voor Oost-Vlaanderen.

Die onevenwichtige regionale spreiding wijst op een dieperliggend probleem bij de nieuwe beoordelingsmethode volgens het Kunstendecreet. Alle dossiers zijn individueel op hun artistieke en zakelijke merites beoordeeld door onafhankelijke expertencommissies. Met het gehele plaatje - het 'kunstenlandschap', zeg maar - is geen rekening gehouden. Daardoor komt de diversiteit in de biotoop onder druk te staan.

Muziekclubs de klos

Zo valt bijvoorbeeld op dat een aantal jeugdige clubs uit het muziekcircuit allemaal tegelijk uit de boot vallen. Dat is behalve voor de Muziekodroom ook het geval voor Nijdrop in Opwijk, de Vaartkapoen in Molenbeek, 5voor12 (Petrol) in Antwerpen en het Kultuurkaffee van de VUB in Brussel. Andere clubs (4AD Diksmuide en Het Depot in Leuven) scoren beter, maar onder poppodia mag toch van een kaalslag gewaagd worden.

Dat kan verregaande gevolgen hebben voor de Vlaamse popscene in zijn geheel. Buiten het festivalcircuit wordt het voor binnenlandse bandjes die nog te groen zijn voor de AB wel erg moeilijk om nog een podium te vinden. Ook broedplaatsen voor hedendaagse beeldende kunst en kunsttijdschriften zijn bovenmatig getroffen.

"Dat is hard", geeft Gatz toe, "maar er zijn ook flinke winnaars." Vakblad Rekto:Verso of de alternatieve organisatie Scheld'Apen zien hun subsidies bijvoorbeeld met de klap verdubbelen. Gemiddeld krijgen organisaties voortaan 14 procent meer dan in 2016. De minister bestrijdt dan ook het beeld van een kaalslag of bloedbad.

Toch is er ook bij die zogenaamde winnaars amper een glimlach te bekennen. Dat komt omdat zij misschien wel meer gaan krijgen in vergelijking met vandaag - dat wil zeggen: na enige besparingsrondes. Maar dat 'meer' is nog altijd fors minder dan ze verwacht hadden.

Dat de regering niet alle verlanglijstjes inwilligt die de organisaties hebben ingediend, is logisch. Dat de regering ook fel onder de geadviseerde bedragen blijft van adviescommissies, is wel een ontgoocheling. In totaal geeft de regering 30 procent minder uit dan wat de commissies geadviseerd hebben. Een mooie plus verbergt dus in feite een flinke min. Dat bezorgt ook een aantal grotere spelers een kater. Jeugdtheater Het Paleis krijgt met 1,4 miljoen 11 procent meer dan in 2016, maar had volgens de jury mogen rekenen op 1,65 miljoen. In vergelijking daarmee wordt het dus 18 procent minder. Ook het Toneelhuis, de KVS of Rosas moeten het met veel minder stellen dan verhoopt.

Intellectueel oneerlijke berekening? Niet echt. Alle organisaties zijn beoordeeld op basis van een plan voor de komende vier jaar. De argumentatie voor hun financiering wordt nu evenwel gebaseerd op de huidige situatie, en dus op hun vorige plan. Dat is niet erg logisch.

Lobbyisme

Er is nog wel meer dat niet logisch is. Zo valt toch op dat een aantal grote of bekende instituten die 'maar' een voldoende op zakelijk of artistiek vlak scoorden bij de beoordeling, en dus moesten vrezen voor zwaar verlies, de subsidieronde al met al zonder veel kleerscheuren overleefd hebben. Dat is bijvoorbeeld het geval voor NTGent, de dansgezelschappen Ultima Vez (Wim Vandekeybus) en Eastman, festival de Zomer van Antwerpen, het literaire Behoud de Begeerte of muziekensemble Anima Eterna. Zij blijven, ondanks matig rapport, min of meer hun subsidies behouden. Goed voor hen, en je kunt je nauwelijks een podiumlandschap zonder NTGent of Wim Vandekeybus voorstellen.

Minder vanzelfsprekend is dat andere en minder bekende organisaties, die even goed of zelfs beter beoordeeld zijn, helemaal niets meer krijgen. Omdat het geld op is, en met name regeringspartner N-VA niet nog meer organisaties wilde blijven erkennen en de subsidiepot verhogen. Het gevolg is wel dat gewaardeerde theatergezelschappen als Tristero, Bloet (Jan Decorte) of het KIP plots op nul worden gezet. Ook Zita Swoon, Jeugd & Muziek en Judas Theaterproducties kregen een nul. Terzijde: daarmee verdwijnt meteen de enige niet-commerciële musicalorganisatie in Vlaanderen.

Als verklaring voor die verschillen geeft Gatz regionale spreiding en overeenstemming met de beleidsprioriteiten uit de visienota cultuur. Dan nog valt het toch moeilijk te verklaren dat bijvoorbeeld een theatergezelschap met matig rapport als deRoovers subsidies behoudt en een beter beoordeelde groep als het KIP meteen alles verliest.

Dat de bekendere, grotere organisaties telkens hun hachje redden, en evenwaardige maar minder sprekende collega's van een koude kermis thuiskomen, wijst op een oud zeer bij de subsidieverdeling. Het wijst op de brutale macht van lobbyisme.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234