Maandag 06/07/2020

Voor u uitgelegdCoronavirus

Waarom België zoveel coronadoden telt

Beeld AFP

In vergelijking met het aantal coronadoden in bepaalde andere landen ligt het Belgische sterftecijfer hoog. Maar definities, telmethodes, timing en bevolkingsdichtheid spelen mee, waardoor je al snel appelen met peren vergelijkt.

Zweden heeft 10,2 miljoen inwoners en, volgens de laatste gegevens die de Johns Hopkins Universiteit bijhoudt, 793 coronadoden. In Portugal zijn ze ook met 10,2 miljoen en telden ze tot nu 409 dodelijke slachtoffers. Griekenland telt 10,7 miljoen inwoners en tekent momenteel 87 doden op. In België zijn we met zo’n 11,5 miljoen en zijn er nu 3.019 coronadoden.

Dat het Belgische sterftecijfer hoog ligt, valt ook op als je het vergelijkt met twee grotere buurlanden. Zo zijn er 6 miljoen meer Nederlanders dan Belgen, maar hebben de noorderburen ‘slechts’ 2.403 doden. En zelfs Duitsland rapporteert met zijn 83,7 miljoen inwoners minder doden, in totaal 2.607, dan België.

Hoe valt dat verschil te verklaren? 

Gemakkelijk is dat niet en verschillende deskundigen, onder wie viroloog Steven Van Gucht, benadrukken dat je die analyse pas echt goed kunt maken na de pandemie. “Je kunt die cijfers in ieder geval niet zomaar vergelijken”, zegt ook microbioloog Herman Goossens (UZAntwerpen). 

Een eerste kwestie is dat niet duidelijk is wie wat telt. Zo hebben landen verschillende instanties die op andere manieren sterftes tellen en dat soms met vertraging of niet zo transparant doorspelen. 

Onderliggende aandoeningen

Coronadoden tellen is ook ingewikkelder dan het kan lijken. Want wat is eigenlijk een ‘coronadode’?

Zo kampte een meerderheid van de overledenen met onderliggende aandoeningen. “Iemand met zware diabetes die ook Covid-19 kreeg en sterft, kun je als diabetesdode of als coronadode tellen”, zegt Goossens. En je kunt iedereen meetellen die sterft na (vermoedelijke) besmetting of alleen de Covid-19-patiënten die in ziekenhuizen zijn gestorven. Niet alle landen volgen dezelfde criteria.

Ook Van Gucht en epidemioloog Pierre Van Damme (UAntwerpen) benadrukken die twee punten.

“De meeste landen houden enkel de ziekenhuissterftes bij, terwijl wij ook de sterfgevallen meetellen in de woon-zorgcentra of thuis”, zegt Van Gucht. “En bij mijn weten zijn er ook niet veel landen die nu de vermoedelijke, niet-bevestigde overlijdens meenemen in hun statistieken.”

Van Damme: “In ons cijfer zitten zeker mensen die niet aan Covid-19 zijn gestorven. Ook de probleemsituatie in de wzc’s die nu pas aan het licht komt, duwt het aantal omhoog.”

Extreem veel testen en agressief isoleren

Frankrijk is bijvoorbeeld een land waar de doden in woon-zorgcentra (nog) niet in de sterftecijfers zitten. Sommigen hebben al beweerd dat ook de Duitsers beperkter tellen dan wij, “maar twee topwetenschappers die ik  raadpleegde ontkennen dat”, zegt Goossens, die het EU-platform leidt dat het klinisch onderzoek coördineert bij Covid-19-patiënten (PREPARE). “Hun verklaring voor het veel lagere sterftecijfer in Duitsland is dat zij extreem veel testen en agressief isoleren. Vorig week was er sprake van 250.000 tests, deze week al van 350.000. En iedereen die positief test, wordt zeer strikt in isolatie gezet, waardoor een pak minder ouderen besmet raken. Ook zijn de intensivecare-units technologisch zeer goed uitgerust en hebben ze veel beademingstoestellen. Zo houden ze meer mensen langer in leven.”

In welke fase van de epidemie een land zit, speelt ook mee. Italië werd eerst ‘geraakt’ en was niet voorbereid, waardoor het gezondheidssysteem crashte en er ook mensen stierven die niet hadden moeten sterven. In onder andere Nederland, Zweden, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk is het virus dan weer iets later aan zijn reis begonnen en komt de piek later.

“Ik verwacht dat er zelfs in Duitsland nog een inhaalbeweging komt”, zegt Goossens. “Ook Zweden, dat tot nu echt een mysterie is omdat daar geen lockdown geldt, zit nog niet in volle epidemie.”

Bevolkingsdichtheid kan eveneens spelen. “Ik ken Zweden goed, mijn vrouw is Zweedse, en niet alleen zit sociale afstandelijkheid daar in de cultuur, het is ook een land waar de bevolking ver van elkaar leeft”, zegt Goossens. Ook voor Griekenland, Portugal en sommige delen van Nederland geldt dat, terwijl België zowat overal dichtbevolkt is. “Je zou daarom eerder steden moeten vergelijken. Ik voorzie dat Stockholm en Göteborg op de duur wel hogere sterftecijfers gaan zien.”

Grote events

Goossens wijst ook op het Nederlandse Noord-Brabant, waar het sterftecijfer wel hoger ligt. Dat kan ook liggen aan een hogere bevolkingsdichtheid dan in het noorden van Nederland.

Nog een verschil is dat onze ouderen meer dan in bepaalde andere landen in een rusthuis leven. “In bijvoorbeeld Zweden leven ouderen veel vaker alleen”, zegt Van Damme.

De situatie in Brabant is ook al toegeschreven aan een carnaval dat daar nog plaatsvond. Of een land op de valreep wel of niet nog grote events kende, of skiërs die uit Italië wel of niet zijn geïsoleerd, heeft eveneens een impact op de sterftecijfers die we nu zien.

Professor epidemiologie Herman Van Oyen, die voor het federaal kenniscentrum Sciensano werkt, wijst er dan weer op dat het aantal Belgen dat meer sterft dan gemiddeld, hier eigenlijk niet zorgwekkend veel hoger ligt dan elders. 

“Kijk je naar de Europese kaart, dan zie je dat oversterfte in België nu een stuk hoger is dan gewoonlijk, maar niet veel hoger dan in Frankrijk, Nederland, Italië, Spanje en Groot-Brittannië”, zegt hij. “Dit is de beste graadmeter omdat we dit jaarlijks vergelijken. Wij zitten niet in de beste maar ook niet in de slechtste categorie.”

Beeld Henk Deleu
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234