Woensdag 11/12/2019

Analyse

Waarom 'A Most Violent Year' grootse Amerikaanse cinema is

Hoofdrolspelers Oscar Isaac en Jessica Chastain. Beeld rv

Sommige films worden beter met de jaren. Maar er zijn ook films waarbij je meteen voelt dat het blijvers zijn. Jan Temmerman geeft vijf redenen waarom het misdaaddrama 'A Most Violent Year' een instant klassieker is.

1. New York als personage

Veel Amerikaanse recensies verwezen naar 'The Godfather' van Francis Ford Coppola en ook naar enkele misdaadklassiekers van Sidney Lumet die zich in New York afspelen, zoals 'Serpico' en 'Prince of the City'. Maar tegelijk wordt 'A Most Violent Year' ook een anti-Godfather genoemd.

Het ambitieuze hoofdpersonage Abel Morales wil een zakenimperium uitbouwen. Maar hij krijgt af te rekenen met de maffieuze praktijken van zijn concurrenten, terwijl het gerecht vastbesloten lijkt om hem te betrappen op fraude en andere fiscale malversaties. Klinkt bekend, maar zoals zijn naam al suggereert, is Morales iemand die voor zichzelf beslist heeft dat hij het rechte pad wil (blijven) bewandelen en dus geen malafide compromissen wil sluiten, laat staan geweld te gebruiken.

De verwijzing naar de films van Lumet heeft vooral te maken met het feit dat regisseur J.C. Chandor van New York een echt personage heeft gemaakt. De manier waarop hij die grootstad in verval portretteert, levert een zeer geloofwaardige reconstructie op. Of zoals een Amerikaans recensent het treffend samenvatte: "It makes you nostalgic for a time when the world was worse and the movies were better."

2. J.C. Chandor bouwt aan fraai oeuvre

Dit is nog maar de derde speelfilm van deze scenarist-regisseur en alhoewel het om drie totaal verschillende verhalen gaat, is het duidelijk dat hier een auteur aan het werk is, die aan een persoonlijk en interessant oeuvre bouwt.

'Margin Call' uit 2011 was een van de allerbeste films over de financiële crisis en speelde zich grotendeels af tijdens een nacht waarin bij een grote zakenbank alle hens aan dek geroepen wordt om te vermijden dat men kopje onder gaat. Heftige discussies en keiharde gesprekken over damage control. In het bijna totaal woordenloze 'All Is Lost' uit 2013 draait het om een echte schipbreuk, waarbij een man (rol van Robert Redford) midden in de oceaan zijn hachje probeert te redden.

In vergelijking met die films is 'A Most Violent Year' minder claustrofobisch en epischer van aanpak, maar het zijn steevast verhalen over macht, overlevingsdrift en hoogmoed - de hubris waarvoor de personages in Griekse tragedies steevast door de goden gestraft werden. De hoogmoed van Abel, niet toevallig de naam van het eerste slachtoffer in de Bijbel, uit zich in zijn weigering om compromissen te sluiten. Hij wil beter zijn dan de wereld rondom hem.

Oscar Isaac in 'A Most Violent Year'. Hij speelt een zakenman die gestraft wordt om zijn hoogmoed - een universeel thema. Beeld rv

3. Geen gewone femme fatale

In misdaaddrama's moeten vrouwen zich vaak tevreden stellen met slachtofferrollen of femme fatale-personages. Niet zo in 'A Most Violent Year', waar Anna Morales (opnieuw een glansrol van Jessica Chastain) zich ontpopt tot een soort Lady Macbeth.

Echtgenoot Abel is in het stookoliebedrijf begonnen als chauffeur en heeft zich opgewerkt om uiteindelijk de firma over te nemen van Anna's vader. Die runde zijn zaakjes niet altijd even legaal, maar Abel is vastbesloten om het op een correcte manier te doen. Hij laat de boekhouding over aan zijn vrouw, maar de kordate Anna heeft gezien hoe haar vader het deed. Zij weet ook met vuurwapens om te gaan en is absoluut bereid om die desgevallend te gebruiken, zeker als de veiligheid van haar gezin in het gedrang zou komen.

Het is duidelijk dat Abel en Anna van elkaar houden. Zij steunt haar man voluit, maar ze is ook pragmatischer en ze zou het toch niet erg vinden indien hij als zakenman wat harder en desnoods gewelddadiger te werk zou gaan. Behalve een misdaadthriller is 'A Most Violent Year' dus ook een intrigerende huwelijkskroniek.

4. Geen Oscarnominaties

Dit is eigenlijk een argument a contrario. Doorheen de geschiedenis van de Academy Awards zijn talrijke films die later de status van klassieker hebben bereikt, meteen overladen met Oscarnominaties. Niet zo in dit geval. Maar J.C. Chandor kan zich alvast troosten met de vaststelling dat hij zich nu in het gezelschap bevindt van andere (min of meer) recente klassiekers, die eveneens door de Academy over het hoofd werden gezien, zoals 'Heat' van Michael Mann, 'The Big Lebowski' van de gebroeders Coen en 'Reservoir Dogs' van Quentin Tarantino.

Als we verder teruggaan in de tijd, wordt het nog gênanter. Heel wat films die intussen steevast opduiken in allerlei lijstjes van greatest American movies, werden indertijd evenmin een Oscarnominatie waardig geacht, zoals 'The Big Sleep' van Howard Hawks, 'The Searchers' van John Ford, 'Touch of Evil' van Orson Welles en 'Paths of Glory' van Stanley Kubrick.

Goed gezelschap, indeed.

5. Een verhaal van alle tijden

Of het nu boeken, toneelstukken of films betreft, een klassieker moet op een of andere manier relevant blijven voor vandaag. Dat is bij 'A Most Violent Year' zeker het geval. Het verhaal situeert zich in 1981 en daarbij werd zorg gedragen voor een realistische eightieslook en sfeer, compleet met graffiti en industrieel verval, zonder dat het resultaat te gefabriceerd of te gekunsteld overkomt.

Tegelijk oogt de film modern, precies omdat hij een origineel verhaal vertelt over de Amerikaanse Droom, over etniciteit, ambitie en zakendoen in het epicentrum van het kapitalisme. En dus onvermijdelijk over goed en kwaad. Zo verwerft deze subtiele en genuanceerde film, die veel minder conventioneel geweld bevat dan de titel doet vermoeden, het aura van een morele fabel over integriteit. En dat maakt het meteen een verhaal voor alle tijden.

Regie: J.C. Chandor
Met: Oscar Isaac, Jessica Chastain, David Oyelowo, Albert Brooks
Duur: 125 minuten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234