Woensdag 16/10/2019

IS

Waar zijn al die IS-strijders gebleven?

Syrische ­soldaten (op de tank) laten een konvooi van IS-strijders ongemoeid passeren in de Qara-­regio in Syrië. Beeld AFP

Volgens schatting zouden 30.000 buitenlanders voor IS hebben gevochten. Een deel zou Raqqa zijn ontvlucht in een buskonvooi, meldde de BBC maandag. Vijf scenario’s over waar de rest zijn heil zocht.

Buitenlandse IS-strijders zijn Raqqa ontvlucht in de laatste dagen van de slag om de voormalige hoofdstad van het kalifaat, stelt de Britse omroep BBC. De strijders − uit onder meer Frankrijk, Turkije, China en Arabische landen − zaten aan boord van een omstreden buskonvooi dat het oorlogsgebied mocht verlaten dankzij een deal met lokale stammenleiders. Dat buitenlandse IS-strijders hierbij vrijuit zijn gegaan, is in strijd met eerdere toezeggingen. De internationale coalitie wilde hen in Raqqa om het leven brengen.

Nu IS bijna al zijn grondgebied kwijt is, dringt de vraag zich op: waar zijn de andere buitenlandse IS’ers gebleven? Bijna 30.000 buitenlanders hebben zich aangesloten bij de terreurorganisatie in Syrië en Irak, blijkt uit een recente inventarisatie van onderzoeksbureau Soufan. De meesten kwamen uit andere Arabische landen en de voormalige Sovjet-Unie, maar ook ruim 5.700 uit Europa. 413 van hen komen uit België.

Waar zijn zij nu? Van sommigen is bekend dat ze zijn omgekomen in de gevangenis zitten, of – waar het vrouwen en kinderen betreft – worden vastgehouden in vluchtelingenkampen in Syrië en Irak. Maar velen lijken spoorloos verdwenen.

1. Ze zijn gedood

Veel IS-strijders zijn naamloos verpulverd in het puin van Raqqa, Deir al Zor en Mosoel. De oorlog tegen IS was er een van ‘vernietiging’, aldus de Amerikaanse minister van Defensie James Mattis eerder dit jaar. "Onze bedoeling is dat de buitenlandse strijders niet het gevecht overleven om terug te keren naar huis in Noord-Afrika, Europa, Amerika, Azië, Afrika."

Begin dit jaar ging de door de VS geleide coalitie over tot nietsontziende luchtbombardementen op IS-gebieden, waarbij ook veel burgers zijn gedood. Op buitenlandse IS-strijders werd nadrukkelijk jacht gemaakt: Franse speciale eenheden gaven lokale Iraakse soldaten zelfs opdracht om Franse IS-strijders te executeren.

Het puinruimen in het voormalige kalifaat is nog maar nauwelijks begonnen. Forensische expertise is er niet. In Syrië noch Irak bestaat behoefte om gedode IS-strijders de laatste eer te bewijzen. Wie hier is omgekomen, zal vermoedelijk nooit worden geïdentificeerd.

2. Ze verschansen zich in de woestijn

IS heeft inmiddels nauwelijks nog dorpen en steden in handen, maar wel een immens stuk woestijn op de grens van Syrië en Irak. Dit is het heartland van de groepering: hier is IS vanaf 2007 ontstaan op de resten van Al Qaida in Irak, dat toen nagenoeg verslagen leek. Terwijl de VS geloofden in een definitieve overwinning, likten de terroristen hun wonden in dit barre landschap, om uiteindelijk terug te slaan. Het lijdt geen twijfel dat de overgebleven IS-strijders zich vanuit deze onherbergzame thuisbasis nu opnieuw zullen hergroeperen.

3. Ze infiltreren in Idlib

Eind oktober gebeurde er iets vreemds in Idlib, de Noord-Syrische provincie die al jaren een vergaarbak is van rebellengroeperingen. Een groep IS-strijders die kort daarvoor uit Raqqa was gevlucht, veroverde volgens de Arabische krant As Sharq al Awsat (‘Het Midden-Oosten’) vijftien dorpen op concurrerende strijders van de plaatselijke Al Qaida-fractie. Hoewel je vanuit Raqqa alleen over grondgebied van de Syrische regering in Idlib kunt komen − een route die officieel op slot zit − zijn er tal van getuigenissen waaruit blijkt dat IS-strijders hier een nieuwe thuisbasis hebben gevonden.

4. Ze vluchten naar Turkije

Formeel zit de grens tussen Syrië en Turkije op slot dankzij een metershoge veiligheidsmuur. Maar uit het BBC-verhaal blijkt dat hooggeplaatste IS-strijders ervan uitgaan dat zij toch nog steeds Turkije kunnen bereiken. 

Dat blijkt ook uit het relaas van Meream Khaddad, de Syrische vrouw van een Franse IS-strijder, die de Volkskrant vorige maand sprak in een vluchtelingenkamp bij Raqqa. "Het verhaal gaat over een geheime afspraak tussen IS en Turkije: je kunt naar Turkije als strijder. Dezelfde route gebruiken ze om oudheden de grens over te smokkelen. Het is een afspraak die groter is dan wij, het is politiek. Blijkbaar is de deal dat er geen aanslagen worden gepleegd in Turkije zolang IS-strijders de grens over mogen."

5. Ze gaan terug naar huis

Veel IS-strijders zijn in stilte teruggekeerd naar huis. Volgens het Soufan-rapport zijn nu circa 5.600 strijders uit 33 landen weer thuis. In Europa gaat het om bijna een derde van alle strijders, vooral uit Scandinavische landen, waar reïntegratie in de samenleving de voorkeur geniet boven een celstraf. 

Ook in andere Europese landen wacht IS-leden niet altijd een lange gevangenisstraf: de rechtbank in Rotterdam veroordeelde terugkeerder Laura H. deze week tot een celstraf die gelijk was aan haar voorarrest, zodat ze op vrije voeten blijft. 

België heeft nu 125 terugkeerders. De dreiging die van deze groep uitgaat is groot: volgens inlichtingendienst AIVD kunnen ze anderen radicaliseren, maar ook aanslagen plegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234