Zaterdag 31/07/2021

'Waar waren die persoonlijke aanvallen voor nodig?'

Nu de storm over fipronil gaat liggen, blikt Herman Diricks, topman van het Federaal Voedselagentschap terug op de heftigste twee weken van zijn carrière.

Hij had een vakantie gepland in de Dordogne, maar die ging in rook op toen de verboden insecticide fipronil in Belgische eieren opdook. In plaats van wijn te proeven en kastelen te bezoeken, moest topman Herman Diricks de zwaarste crisis zien te beheren sinds de oprichting van het Federaal Voedselagentschap (FAVV). "Het zijn heel erg intense weken geweest", vertelt hij. "Je ligt daar van wakker. Op het moment dat je het incident onder controle probeert te krijgen, word je langs verschillende kanten aangevallen. Terwijl je daar eigenlijk geen tijd voor hebt."

Zijn er fouten gemaakt?

"Als alles achter de rug is, gaan we dit evalueren. Dit is geen excuus, maar veel collega's waren op verlof. Je zet alle middelen en mensen in om de besmetting aan te pakken. Ik moet keuzes maken en kan niet alle focus op de communicatie leggen. Het is belangrijk dat we voldoende ruimte krijgen om onze basisjob te doen: de voedselveiligheid controleren."

Voelt u zich miskend?

"Miskend? Ik weet niet of dat de juiste term is. (denkt na) Fipronil is een probleem in 17 verschillende landen, tot in Zuid-Korea. We krijgen het verwijt dat het zo lang duurde vooraleer we erachter zijn gekomen dat er iets mis was. Wel, wij zijn er tenminste achter gekomen. Die andere landen niet. Toch leek het plots of wij de risee van Europa waren, terwijl we net goed werk leverden."

De bron van fipronil lag wel in België, bij het bedrijf Poultry-Vison in Ravels.

"In het begin van het onderzoek was het een Nederlands probleem. De eerste fipronil-besmetting in ons land leidde naar een Nederlandse dienstverlener (Chickfriend, RW), die stallen schoonmaakte. Bij onze noorderburen is het fipronil-probleem ook veel groter, trouwens. Achteraf pas is gebleken dat dat spoor terug te brengen was tot in ons land."

U heeft ook geluk gehad. Fipronil is ontdekt omdat er ander lab werd ingeschakeld dat wél op die stof controleerde.

"Daar ben ik niet het mee eens. We leggen we in België de nadruk op het autocontrolesysteem, zoals Europa het voorschrijft. En ik denk dat wij een van de landen zijn die daar het meest strikt mee omgaan. Fipronil is nu bij een bepaald bedrijf naar boven gekomen. Mocht dat niet gebeurd zijn, ben ik er zeker van dat we het op korte termijn via de autocontrole wel elders hadden gedetecteerd."

U werd zelf het mikpunt van kritiek. Heeft u ooit aan uw ontslag gedacht?

"Neen. We stonden recht in onze schoenen. Het zou bijzonder ironisch zijn dat net de organisatie die haar werk doet, geslachtofferd wordt. Zelfs de Nederlanders zeggen nu dat dankzij onze acties de fipronil-gevallen daar zijn naar bovengekomen."

De crisis geraakte pas onder controle toen de regering het dossier in handen nam.

"Ik heb dat nooit als een desavouering van het agentschap gezien. De ministers toonden dat ze de crisis ernstig namen en dat we die samen aanpakten. Dat is logisch. Tijdens de hoorzitting in de Kamer heb ik van verschillende parlementsleden wél forse aanvallen te verduren gekregen op mijn persoon. Ook in de pers trouwens. Ik vraag me nog altijd af waar dat eigenlijk voor nodig was."

Het land heeft een week in onduidelijkheid geleefd over een belangrijk thema als voedselveiligheid. Dan is het toch logisch dat u daarop wordt aangesproken?

"Als er een redelijk debat is, heb ik daar geen probleem mee. Maar het debat was niet altijd redelijk. Het is ook gevaarlijk de kwestie te bekijken met de kennis die je nu hebt. Als ik kijk wat onze mensen gedaan hebben: daar zit een logica in. Ze zijn echt blijven zoeken, ook al zaten ze soms op een dood spoor. Oké, het had sneller kunnen gaan, maar we hadden ook niet alle info."

Had u niet beter meteen open kaart gespeeld en alle beschikbare gegevens moeten vrijgeven?

"Wij zouden geen milliseconde twijfelen om te communiceren indien de volksgezondheid in gevaar is. Dat was nu niet het geval. Tegelijk liep er een gerechtelijk onderzoek. De afspraak is altijd dat het parket de leiding neemt in de communicatie over de zaak. Ik vind dat nu niet uit, dat is altijd zo. We wilden het onderzoek absoluut niet in gevaar brengen. Omdat het niet evident is om te weten wat je wel en niet mag zeggen, laten we dat gedeelte aan het gerecht over."

De fipronil-crisis werd een zaak van publiek belang. Dan moet het FAVV toch duidelijkheid scheppen voor de bevolking.

"We moeten daar goed de evaluatie maken. En bekijken welke afspraken we kunnen maken wat we kunnen meedelen en wat niet. We hebben geprobeerd een eenvoudige, duidelijke boodschap te brengen: een consument wil weten of hij eieren mag eten of niet. Wij gaan ervan uit dat de mensen er vertrouwen in hebben dat we dat op een voldoende competente manier inschatten."

Wat vond u van het optreden van professor toxicologie Jan Tytgat? Hij begreep niet welke drempelwaarden het FAVV hanteerde, wat voor nog meer verwarring zorgde.

"Ik had liever gehad dat hij ons even had gecontacteerd wanneer hij een probleem had. Nogmaals: de drempelwaarden voor fipronil zijn berekend volgens onze standaardmethode, conform de Europese regels.

"Kijk, we hebben een wetenschappelijk comité bij het FAVV dat onze werking op onafhankelijke manier controleert. Als hij toch zo geïnteresseerd is in ons functioneren, dat hij zich dan kandidaat stelt. Dat heeft hij de laatste jaren niet meer gedaan. Het is gemakkelijk om van buitenaf commentaar te leveren."

Zou het FAVV niet beter een bevoegdheid zijn van de minister van Volksgezondheid dan die van Landbouw?

"Dat is een politieke beslissing. Wat men goed moet beseffen: wij doen onze job zoals het hoort, welke minister we ook hebben. We volgen in eerste plaats de Europese regels."

U heeft bij het FAVV carrière gemaakt aan de zijde van Piet Vanthemsche, intussen ex-topman van de boerenbond. De indruk ontstaat dat het FAVV eerder voor de boeren rijdt dan voor de gezondheid van de mensen.

"Dat vind ik echt een intentieproces. Alle mensen bij het FAVV hebben in eerste plaats de voedselveiligheid en de volksgezondheid voor ogen. Vraag maar aan al die kippenboeren wat zij ervan vinden dat hun bedrijven preventief zijn geblokkeerd. Denkt u dat die gelukkig zijn met onze maatregelen?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234