Maandag 19/08/2019

Waar kwam die raket vandaan? Bloggers speuren naar smoking gun

Een BUK-raketsysteem in een veld in Rusland. Beeld AP

Daar rolt ze voorbij, de BUK-M1-lanceerinstallatie waarmee vermoedelijk de fatale raket is afgevuurd. Richting de Russische grens ratelt het. De smoking gun. Of niet?

Kort na het neerhalen van vlucht MH17 verscheen op YouTube een video waarop te zien was hoe een lanceerinstallatie door Snizjne reed, een stad nabij de Russische grens die in handen is van de rebellen. Het filmpje is een van de vele beelden die na de ramp op internet verschenen. Ze zijn meestal afkomstig van onbekenden, het is onduidelijk waar en wanneer ze gemaakt zijn, en ze verdwijnen vaak weer even plotseling.

Hoe kun je de authenticiteit van dit soort beelden vaststellen? Zijn ze gemaakt op de plek waarvan de vaak anonieme bron beweert dat ze genomen zijn? En kunnen ze helpen bij de reconstructie van wat er deze fatale donderdag is gebeurd?

Bloggers schieten te hulp
Ook hier biedt internet hulp. Zoals bij de beantwoording van de vraag of het militaire voertuig inderdaad door Snizjne reed. De Britse blogger Eliot Higgins heeft zich over deze kwestie gebogen. Higgins volgt onder meer het conflict in Syrië en is gespecialiseerd in zogenoemde opensource-investigation om de betrouwbaarheid van onlinebeelden te verifiëren.

Volgens de video (de oorspronkelijke versie is verwijderd, er zijn kopieën) reed de lanceerinstallatie over een vierbaansweg door Snizjne. Omdat het stadje van 50 duizend inwoners weinig van dit soort wegen kent, vroeg Higgins de volgers van zijn blog of zij konden nagaan of het inderdaad om Snizjne gaat.

Diverse lezers wezen op Wikimapia de vermoedelijke locatie aan, vanuit een ander gezichtspunt. Met de zogenoemde ground-level view in Google Earth kon Higgins de camerapositie van de filmer nabootsen, waardoor hij wist vanuit welk gebouw de opname vermoedelijk is gemaakt. Ook vergeleek hij bomen en huizen op de video met de beelden van Wikimapia.

Beeld ANP

Door diverse foto's en standpunten met elkaar te vergelijken, komt Higgins tot de conclusie dat het waarschijnlijk is dat de lanceerinstallatie door Snizjne gereden heeft. De blogger heeft andere beelden van de raketinstallatie, op andere locaties, op eenzelfde manier vergeleken. Hij concludeert op zijn blog Bellingcat dat het waarschijnlijk de BUK-M1 is die de raket heeft afgevuurd, en dat hij richting de Russische grens wordt getransporteerd.

Lanceerplaats
Afgelopen maandag maakte de blog Ukraine@war melding van de vermoedelijke lanceerplaats. De blog analyseerde de enige foto die mogelijk kort na de lancering genomen is. Te zien is een rookspoor, mogelijk van de raket. Door op een vergelijkbare manier als Higgins satellietbeelden te combineren met andere foto's uit het gebied, komt deze blog tot de conclusie dat de raket is afgevuurd vanuit een tarweveld in Snizjne. Dit is dezelfde locatie die dinsdag ook door het Pentagon als lanceerlocatie werd aangemerkt. De Britse krant The Telegraph ging er kijken, maar vond geen bewijs voor een lancering.

Het vinden van sporen op de grond is lastig, zegt Dick Zandee, defensiespecialist bij Clingendael. 'Deze lanceerinstallaties zijn mobiel en staan op rupsbanden. Als er al sporen zijn achtergebleven zijn die door de rebellen weggewerkt, dat is niet zo moeilijk.'

Bovendien is dit allemaal indirect bewijsmateriaal, aldus Zandee. 'Het zou mooi zijn als in het rampgebied een restant van de raket gevonden wordt, liefst met bijvoorbeeld een identificatienummer. Dan heb je echt hard bewijs.'

Een brokstuk van vlucht MH17 in een veld in Oost-Oekraïne. Beeld AP

'Garanties zijn moeilijk te krijgen'
Ook de 25 onderzoekers die voor de Onderzoeksraad voor Veiligheid het neerhalen van het toestel onderzoeken, moeten zich voorlopig beperken tot de analyse van beelden van internet, communicatie tussen luchtverkeersleiders en satellietopnamen.

Zij zitten in Kiev en hebben nog altijd geen toegang tot het rampterrein, omdat de situatie er niet veilig genoeg is, zegt voorzitter Tjibbe Joustra van de raad. 'We proberen de zaken op orde te krijgen, maar garanties zijn moeilijk te krijgen. Onze mensen moeten er onbelemmerd onderzoek kunnen doen en niet gehinderd worden.' Joustra zegt niet te weten wanneer de onderzoekers uit diverse landen in het gebied aan de slag kunnen.

De raad doet alleen onderzoek naar de oorzaak van de ramp en kijkt niet wie de eventuele daders zijn. Als blijkt dat de oorzaak van terroristische aard is, zal de raad bij de publicatie van het rapport de verzamelde data overdragen aan de instanties die het strafrechtelijk onderzoek zullen doen. Soms gebeurt het delen van informatie al tijdens het onderzoek, 'bij ernstige zaken'. Of dat nu gebeurt is nog niet duidelijk.

Inmiddels is de eerste zwarte doos 'leeggetrokken'. Daarna begint de eerste validatie van de gegevens, wat een paar dagen vergt. De interpretatie kan volgens Joustra enkele weken tot maanden duren. De onderzoekers zeggen geen aanwijzingen te hebben dat er met de zwarte dozen is gerommeld.

Een satellietfoto van een gedeelte van het gebied waar vlucht MH17 vorige week donderdag crashte in Oost-Oekraïne. Beeld REUTERS
Raketten van een Buk-raketsysteem. Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden