Zaterdag 19/06/2021

Interview

"Waar komt die blinde haat vandaan?"

Guy Cassiers. Beeld Eric de Mildt
Guy Cassiers.Beeld Eric de Mildt

Het toneelstuk Caligula, dat Albert Camus in 1938 schreef, heeft na de aanslagen in Parijs nog aan relevantie gewonnen. 'Ook keizer Caligula gooide een bom onder alle menselijke waarden', zegt Guy Cassiers. Caligula gaat donderdag bij Toneelhuis in première, met Kevin Janssens in de hoofdrol.

Caligula was een machtsgeile, ontspoorde keizer in het Rome van de eerste eeuw. Zijn kindertijd was ongelukkig: vader, moeder en twee broers overleden - al dan niet in verdachte omstandigheden. Na de dood van zijn geliefde zus sloegen de stoppen door: na alle pijn, verdriet en wanhoop begon Caligula op willekeurige wijze te beslissen over leven en dood, en betrok daarin alle mensen uit zijn omgeving. Uiteindelijk werd Caligula op z'n 29ste vermoord door de keizerlijke wacht.

Caligula was geen psychopaat, geen waanzinnige. "Hij was zeer intelligent en kwam vanuit die intelligentie tot extreme daden", zegt regisseur Guy Cassiers. "Hij is de incarnatie van de gruwel. In dat opzicht doet hij sterk denken aan het personage Hannibal Lecter, dat Anthony Hopkins speelt in de film Silence of the Lambs. Tja, dus toch psychopatisch..."

Guy Cassiers is al langer gefascineerd door macht en machtsmisbruik. "Albert Camus schreef zijn toneelstuk Caligula in 1938, aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Ook toen groeide het extremisme. Een mensenleven dreigde zijn waarde en waardigheid te verliezen."

Maskers afrukken

De link met de recente terroristische aanslagen in Parijs en met IS ligt voor de hand. "Het voorbije weekend is een maatschappij van binnenuit aangevallen. Ook Caligula wilde een bom gooien onder alle normen en menselijke waarden. Het verschil met IS is dat Caligula de macht vertegenwoordigde en vanuit zijn positie zijn ideeën oplegde. Het is angstaanjagend om te zien hoe zo'n jeugdig iemand zo nihilistisch denkt. Caligula speelt rollen en poogt de maskers af te rukken van andere machthebbers. Hij ziet alleen schijnheiligheid, maar stelt daar weinig tegenover."

"Camus probeert te analyseren wat Caligula drijft. Hoe komen mensen tot extreme en extremistische ideeën? Waar komt destructie vandaan? Daar wilde Camus achter komen. En dat is ook na de aanslagen in Parijs weer belangrijk, vooraleer we opnieuw in een totale patstelling en zwart-witdenken terechtkomen. Het valt niet te begrijpen waarom iemand zich opblaast, en het valt niet te begrijpen waar IS voor staat, maar we moeten wel proberen inzicht te verwerven: waar komt die haat vandaan? Zonder het goed te keuren, moeten we er wel achter komen hoe en waarom die mensen meegesleurd worden. We moeten luisteren, zonder daarom te beamen. Ook Caligula sleurde iedereen mee. Een doodlopende straat was dat."

Op de vraag of Camus conclusies uit zijn analyse trok, antwoordt Cassiers: "Nee. Dat is ook de reden waarom hij onder anderen door Sartre bekritiseerd werd. Camus rukte - net als Caligula - maskers af en stelde de hypocrisie aan de kaak. Zo stelde Camus dat je in het conflict tussen Frankrijk en zijn ex-kolonie Algerije niet meer in termen van goeden en slechten kon praten. Sartre vond daarentegen dat je wél een standpunt moest innemen en politiek ageren."

Ook qua kostuumontwerp speelt Caligula op de actualiteit in. "De kostuums zijn ontworpen door Tim Van Steenbergen", vertelt Cassiers, "maar verwacht geen klassieke pakken en elegante stijl. We schetsen geen historisch kader, maar gaan eerder voor oranje overals met verwijzingen naar de gevangenen van IS, Guantanamo Bay en de tv-serie Orange Is the New Black. Zo benadrukken we enerzijds het sectarische denken van Caligula, anderzijds het onpersoonlijke en kleurloze."

"Kevin Janssens heeft een enorme energie", zegt Guy Cassiers. "Er is niets zo plezierig als wanneer een acteur kan en mag spelen."Beeld © kurt van der elst

Manipulatie

De rol van Caligula wordt gespeeld door acteur Kevin Janssens, die trouwens het stuk aanbracht. "Kevin had vijftien jaar geleden het stuk gelezen tijdens zijn opleiding in Studio Herman Teirlinck en wilde er graag zijn tanden in zetten. Hij heeft zich voor 200 procent gegeven en wil een zo rijk mogelijk palet laten zien. Er zijn de parallellen met zijn personage Kenny in de recente film D'Ardennen, maar er zijn ook verschillen: Caligula houdt de controle over alles, hij is de mensen uit zijn omgeving altijd een stap voor, hij manipuleert en bespeelt meesterlijk de emoties van de anderen."

"Kevin Janssens heeft een enorme energie. Er is niets zo plezierig als wanneer een acteur kan en mag spelen. Kevin krijgt de vrijheid om binnen het stuk te manipuleren en zijn medeacteurs te verrassen, telkens weer."

Caligula door Toneelhuis, vanaf 19/11 in de Bourla, Antwerpen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234