Maandag 21/06/2021

Santa Clarity Diet

Waar komen al die zombies toch vandaan?

George A. Romero's 'Night of the Living Dead' betekende de definitieve doorbraak van het zombiegenre. Beeld Photo12
George A. Romero's 'Night of the Living Dead' betekende de definitieve doorbraak van het zombiegenre.Beeld Photo12

Met nieuwe Netflixserie Santa Clarita Diet, strips als het Vlaamse Virus en een tweede seizoensdeel van The Walking Dead, komt er weer een nieuwe vlaag zombievertier op ons af. Waarom jagen die ondode rotzakken ons al bijna een halve eeuw onophoudelijk de stuipen op het lijf?

Weinig te melden over de Hammonds. Late veertigers met tienerdochter, saaie huismusjes, werkzaam als vastgoedmakelaars, pas neergestreken in de lieflijke Californische voorstad Santa Clarita. En nét iets te veel begaan met zichzelf en hun leventje. "Zoals Jennifer Lawrence haar haar kort knipt zonder erbij na te denken, zo stoutmoedig wil ik ook zijn", zegt vrouwlief Sheila (Drew Barrymore). "Misschien 20 procent stoutmoediger." Tegen het einde van de aflevering is haar wens uitgekomen, met intrest: ze heeft net iemand half opgevreten.

Santa Clarita Diet, de nieuwe Netflix-serie waaruit dit tafereel komt, behoort tot een nieuwe vlaag zombiefictie. Sinds George A. Romero's cultfilm Night of the Living Dead in 1968 de moderne zombiegekte in gang stak, zijn de ondoden vijf decennia lang in verscheidene vlagen op ons afgekomen. In het recente verleden waren er bijvoorbeeld de Resident Evil-games en -films, filmtandem 28 Days/Weeks Later, strip-, tv- en videogamereeks The Walking Dead, en World War Z, de blockbuster met Brad Pitt die in 2013 werd ontgonnen uit de gelijknamige roman van James L. Brooks.

Ondode slaven

Het lijkt alsof ze er altijd al zijn geweest. Night of the Living Dead had zelfs nog een paar voorgangers: het korte stripverhaal Zombie uit 1953, van stripauteurs Bill Everett en – ja, hij van het latere Marvel Comics – Stan Lee, bijvoorbeeld. Of lang daarvoor nog de film White Zombie uit 1932, met horrorlegende Bela Lugosi in de hoofdrol. Die laatste vormt ook een soort brug tussen de folklore en de populaire cultuur. Hij haalde, in tegenstelling tot de meeste latere brokken zombiefictie, zijn invloeden uit de ware, tragische bron van de herkomst van de levende doden: de folklore van Haïtiaanse slaven.

In de 17de en 18de eeuw werden er op de Dominicaanse Republiek, toen een Franse kolonie, Afrikaanse slaven ingevoerd om op de plantages te werken. Letterlijk de helft werkte zich dood. Het thuisland werd doorheen de generaties een soort hiernamaals, waar de ziel in vrede rustte na het harde leven op het veld. Maar wanneer iemand zichzelf van het leven benam, zou zijn ziel in zijn lichaam blijven, voor eeuwig gedoemd om 's nachts over de plantage te spoken. Dat Haïtiaanse bijgeloof kwam in de Amerikaanse populaire cultuur terecht, en dook met White Zombie voor het eerst op in de cinema.

Drew Barrymore in 'Santa Clarita Diet'. Beeld rv
Drew Barrymore in 'Santa Clarita Diet'.Beeld rv

Maatschappelijke angsten

Zombies worden in de meeste gevallen gezien als een metafoor voor iets anders en net dat maakt dat ze bijna een halve eeuw later nog steeds zo populair zijn. In Santa Clarita Diet staan ze voor zelfzucht. "Het interesseert me enorm hoe onze cultuur mensen die alleen in zichzelf zijn geïnteresseerd, is gaan verheerlijken", oppert showrunner Victor Fresco. "Neem bijvoorbeeld realityseries. Ik zag de ondoden als een metafoor voor die narcistische cultuur."

Kortom: zombies staan altijd voor iets, al is dat afhankelijk van degene die de fictie heeft gecreëerd. Of van de cultuurkenner of academicus die de vermeende metafoor interpreteert. Ten tijde van Romero's Night of the Living Dead sublimeerden de ondoden tal van irreële angsten die de Amerikaanse samenleving plaagden aan het einde van de jaren 60: van de nucleaire dreiging die van de Koude Oorlog uitging, via de onbekende en onbegrepen staatsvijand in Vietnam, tot de bevolkingsgroei en het daaropvolgende anonimiseren van de samenleving vandaag. Tien jaar later, toen Romero zijn zombies opnieuw bovenhaalde in Dawn of the Dead (1978), creëerde hij volgens critici en andere kenners dan weer een metafoor voor de hersenloosheid waarmee Amerikanen de consumptiemaatschappij toen omarmden.

In recentere decennia wordt dan weer een link gelegd met internationaal terrorisme, religieus fanatisme en allerlei dingen die niet kunnen worden begrepen vanuit een 'aardse' motivatie. Danny Boyles 28 Days Later haakte volgens de regisseur zelf in op de razernij die zich meester heeft gemaakt van de westerse mens door een versnelling in de economische cadans van de wereld. Of dat allemaal steek houdt? Romero zelf moest er in 1979 eens goed om lachen: "Het punt is dat mensen de filmzaal buitenwandelen nadat ze een paar heel heftige emoties hebben ervaren, en dat het aan hen is om te interpreteren wat er is gebeurd."

Santa Clarita Diet, nu op Netflix

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234