Woensdag 28/09/2022

Waar is straks het platteland in stadstaat Vlaanderen?

null Beeld Franky Verdickt
Beeld Franky Verdickt

Mijn voorbereiding voor de Ronde zit er bijna op: nog vijf dagen en ik mag aan het echte werk beginnen. Als ik een voorlopige balans moet opmaken van de afgelopen twee maanden, dan luidt die dat ik spierpijn heb gehad op plekken waarvan ik niet wist dat ze bestonden; te veel druivensuiker heb gegeten; euforie heb ervaren toen steeds meer kilometers steeds minder lastig bleken te zijn, en op acht weken tijd vijf kilo ben afgevallen.

Ik zou geen schrijver zijn als ik ook fietsend niet veel heb rondgekeken, en wat me misschien wel het meest is bijgebleven, is dat er in Vlaanderen nog maar weinig platteland is. Ik stelde vast dat ik bijna verrukt was wanneer ik mijn blik kon richten op een onbezoedelde horizon, of een weiland zag waar aan de rand geen fermette of 'woning in pastorale stijl' was neergepoot.

Wat dat betreft vond ik dit beeld, gisteren gespot in de buurt van het West-Vlaamse Dentergem, heel treffend.

null Beeld ann de craemer
Beeld ann de craemer


Twee keer teloorgang voor de prijs van één: een verroeste kermisattractie op het platteland. Er zijn mensen op hippe plekken in Vlaamse steden die kermis als authentieke en volkse vorm van vertier liever zien verdwijnen en dus graag alle kermisattracties tot het schroot van deze foto zouden herleiden. Ik zag hier een parallel met de landschappen van het Vlaamse platteland: ook zij verworden stilaan tot bedreigd erfgoed.

Volgens de definitie van 'dunbevolkte gemeente' die gehanteerd wordt door Eurostat, telt Vlaanderen vandaag nog slechts drie plattelandsgemeenten. Wanneer men de iets ruimere definitie van de OESO toepast, heeft Vlaanderen nog twintig plattelandsgemeenten. Steeds meer mensen ontvluchten de stad en willen op plekken wonen waar ze nog ver kunnen kijken, met als paradoxale gevolg dat er daardoor net steeds minder horizon voorhanden is. Ik fiets al tien jaar door Vlaamse velden, en je moet wel blind zijn om niet te merken dat de stadstaat Vlaanderen zich in sneltempo aan het uitbreiden is.

Hoewel die evolutie in onze zakdoekgrote regio moeilijk tegen te houden is, betreur ik ze. Mijn roots liggen op het platteland, en ik ben ervan overtuigd dat ver kunnen kijken balsem voor de ziel en zuurstof voor de hersenen is. Nostalgie naar dat uitgestrekte en ongerepte platteland van weleer is volgens mij net de sleutel tot het blijvende en zelfs groeiende succes van de koers die ik straks zelf zal rijden. Tijdens de Ronde van Vlaanderen beleeft de Vlaming zijn mythische identiteit in 2.0-versie: de coureur die op zijn carbonfiets over de kasseien dokkert, is de moderne variant van de boer die het in de negentiende en tweede helft van de twintigste eeuw moest opnemen tegen de weerselementen - verhalen die we kennen uit 'De vlaschaard' van Stijn Streuvels, 'Het gezin van Paemel' van Cyriel Buysse of 'De aardappeleters' van schilder Constant Permeke.

'Vlaanderens Mooiste' is in die zin collectieve nostalgie naar Vlaanderen zoals het was toen Karel van Wijnendaele in 1913 het startschot gaf van de allereerste Ronde: het Vlaanderen van ongeasfalteerde boerenwegels, knotwilgen, laaghangende wolken boven natte weilanden vol koeien, de boer die op klompen over zijn erf loopt, en buren die elkaar kennen. Dat Vlaanderen bestaat allang niet meer. Lintbebouwing en fermettes bepalen nu het landschap. De Ronde draait die klok echter eventjes terug: dan ziet men in het idyllische landschap van de Vlaamse Ardennen hoe het ooit is geweest.

Het platteland loopt leeg en tegelijk vol, en misschien, zo hoor ik mezelf elke dag luider denken, ligt hier wel mijn volgende boek voor het rapen. Geen roman, maar literaire non-fictie zoals Jean Clair die brengt in zijn prachtige 'Les derniers jours' (2013), over de ontvolking van het Franse platteland. "J'appartiens à un peuple disparu", schrijft hij. "À ma naissance, il constituait près de 60 % de la population française. Aujourd'hui, il n'en fait pas même 2 %. Il faudra bien un jour reconnaître que l'événement majeur du XXe siècle n'aura pas été l'arrivée du prolétariat, mais la disparition de la paysannerie."

Ik kan alleen maar knikken als ik deze woorden lees, en misschien, en zelfs waarschijnlijk, is mijn voorbereiding voor de Ronde van Vlaanderen slechts de aanvang van een groter verhaal en (fiets)avontuur geweest. Wordt ongetwijfeld vervolgd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234