Dinsdag 04/10/2022

'Waar is Marilyn Monroe gebleven?'

Zaterdag wordt Panamarenko's langverwachte 'Antwerpse Luchtschipbouw/Antwerp Airship Building' officieel ingewijd in Borgerhout. Het nagelnieuw gerestaureerde gebouw zal dienst doen als Panamarenko-atelier, Panamarenko-expohal, Panamarenko-boekhandel en documentatiecentrum. De meester spint zelf een beknopte leidraad bij zijn immer uitdijende universum.

Borgerhout

Eigen berichtgeving

Armand Plottier

'Antwerpse Luchtschipbouw is een mooie naam. Bovendien verwijst hij naar mijn 'firma' die begin jaren zeventig in de Beeldhouwerstraat was gevestigd, en waar ik destijds de Aeromodeller (een legendarische luchtballon ArP) heb gebouwd. Galeriehouder Ronny Van de Velde kocht eind vorig jaar een voormalig Electrabel-gebouw voor mij. Het is een negentiende-eeuwse constructie die jarenlang dienst deed als remise voor de 'paardentram'. Het atelier, dat uitsluitend voor mij is bestemd, dag en nacht, is 12 meter hoog en 130 meter lang. En ik zeg dag en nacht omdat ik vooral 's nachts werk.

"Deze ruimte is in feite gekozen voor het Vliegend eiland, een kunstwerk dat 18 meter breed moet worden. Het zal hier net binnen kunnen. Ik zie nu al tijdens het tekenen dat het een goed werk zal worden. Het is geen hoop wilde, zotte lijnen, de ingrediënten zijn goed. Het zou het beste werk moeten worden dat ik ooit gemaakt heb, beter zelfs dan de Scotch Gambit (een gigantische 'zweefboot', ArP). Vliegend eiland heet in feite Eiland, dat vliegen komt later wel.

"Het licht is hier perfect. Wanneer het licht speelt in de - nieuwe - ballon die hier nu hangt, De Papaver, verandert die precies in een grote blok ijs. Na alle hangars en ruimtes die ik bezocht heb voor Eiland, vind ik het hier ideaal, zo'n ruimte kunt ge nergens anders vinden, niet in Antwerpen, misschien zelfs niet in België. En mijn papegaaien, elf in totaal, komen ook naar hier. Grote en tamme papegaaien van bij mij thuis. Mijn hond komt ook mee. De dieren zullen het in ieder geval warm genoeg hebben. Hier in dit gebouw is overal vloerverwarming."

antwerpen

"Ik ben hier geboren en ben hier altijd gebleven, hoewel men hier nooit een fluit voor mij gedaan heeft. Geen ballen. 'De stad' gaat altijd iets doen voor mij, het gaat altijd komen... Binnen 10.000 jaar zeker? Omdat wij toch allemaal 10.000 jaar gaan worden? De avonturen met de Scotch Gambit zal ik niet licht vergeten. Ik heb hem gratis aangeboden, maar Antwerpen heeft er nooit een plaats voor gevonden. Nu gaat de Scotch Gambit weg. Ik geef hem niet meer, hij wordt verkocht aan het buitenland. Daar willen ze zelfs 'een meer' voor de Gambit graven. Akkoord, dat is niet typisch voor Antwerpen, ik beschouw het meer als 'lokale ambetantigheden'.

"De Gambit stond in Gent achter het S.M.A.K., in de Floraliënhal, die stinkt en vol rommel stond. Alle overschot van het museum stond daar, plus nog eens een reus 'van de Ommegang'. Maar dat zou nu in orde gebracht zijn. Ze hadden mij in Antwerpen ooit de hangars van de scheepswerf Cockerill Yards beloofd. Tot ze ontdekten dat die in feite niet van de stad waren. Dan zou ik Zuidstation krijgen. Die mannen kennen geen niveau. Alles is hetzelfde voor hen; internationaal of lokaal bekend, dat speelt allemaal geen rol... Mijn duikboot is voor hen een blikken doos zoals alle andere. Ik vind het ook straf dat ik in Antwerpen gebleven ben en blijf."

belangrijkste werk

"De duikboot en de Scotch Gambit zijn mijn belangrijkste werken. Het bouwen van die boot en de tentoonstelling achteraf, dat is eigenlijk voldoende voor mij. Maanden aan een stuk bouwen, in gedachten rondvaren. De affaires en de problemen achteraf kunnen daar niets aan veranderen."

kunstwereld

"Vroeger kende ik Joseph Beuys en Marcel Broodthaers, nu ken ik alleen Bruce Nauman. Picasso zou ik ook wel gekend willen hebben... Dertig jaar geleden ging ik met Broodthaers het Paleis voor Schone Kunsten bezoeken, die kende de 'patatjes' daar. Ze hadden daar ook een toneel- en orkestzaal. Ik hoorde Broodthaers toen ook met de toneelmensen praten. Toen we achteraf terug buitenliepen, vroeg ik hem: 'Tu aimes ça?' 'Quel bazar!', kreunde hij. Toneel... 'Quel bazar!', was zijn antwoord. Dat is allemaal niets voor mij.

"Als ge eens een griezelreis wil maken, moet ge de kunstgaleries bezoeken. Ge begint bij de bekendste, in Bazel. Griezels van mensen. Veel schilders en beeldhouwers hebben vaak wel goede ideeën, maar ze doen er niets mee. Gebondenheid aan de macht. Als ge met die mannen aan tafel zit, zeggen ze vaak zinnige dingen. Maar dat blijkt dan niet uit hun werk. Gij vindt alles slecht, zeggen ze dan. Waarom vind ik dan vele dingen slecht? Omdat veel van wat nu gemaakt wordt, verkocht is. Dat is laf, dat kruipt en dat stinkt en dat weet het zelf nog meestal niet. Ik kan nog wel dingen goed vinden, zelfs schilderijen - geen Belgische, hé - laat ons zeggen van een of andere Amerikaan. Dat bestaat, maar dat is heel zeldzaam. De poëzie die in dat werk zit, is vergiftigd door dat kruipen en dat reactionaire. Gasten die aan de staat werken, om de kunst te propageren, ge hebt nog nooit zulke reactionairen gezien. Die zitten te wachten op een kans om u buiten te stampen."

jaren zestig

"De geest van de jaren zestig, zoals die belichaamd werd door kunstenaars als Broodthaers en Beuys. Kunst buiten het museum, de happenings en al die dingen, het is volledig verdwenen. Dat is een ramp. Maar ge had het kunnen voorzien, het gaat altijd zo. Wat is er met Marcel Duchamp gebeurd? Wat doen de leerlingen van Beuys? Dat stelt niets voor, hé. En zo gaat dat altijd. Moet ge zien wat er nu allemaal in Kassel gebeurt."

hedendaagse mode

"Alle meisjes lopen tegenwoordig met broeken en rugzakken. Soms zijn het net zeeleeuwen met een broek aan. Of erger nog, soms dragen ze 'flodderjurkjes' die aan Wilma van de Flintstones doen denken. Jabbedabbedoe! Ik verbied de meisjes uit mijn omgeving om met een broek rond te lopen. Ze worden er toch echt niet sensueler of aantrekkelijker door. In de mode maken ze nu kleren 'op zich'. Dat is Japans. Mode is kunst geworden. Iedereen maakt nu kunst. Het is nu de laatste tijd wel een beetje aan het verbeteren. Misschien omdat ik zo op de mode heb zitten vloeken.

"Linda Loppa (directrice van het Antwerpse Modemuseum, ArP) kan voor mijn part naar de... knoppa. Die modewereld stelt helemaal niets voor. Die is arrogant en ambetant. Maar als er geen mode is, dragen ze misschien allemaal spullen uit de supermarkten. En of dat allemaal beter is... Waar is Marlyn Monroe gebleven? Hollywood... Die filmsterrren van vroeger. Een film als Casablanca met Ingrid Bergman.... Niets aan te doen.

"Vroeger droeg ik graag legerspullen. Ik heb eens een jas gekocht die ooit van een Russische soldaat, een schildwacht voor het Kremlin, geweest moet zijn. Die jas was vijf cm dik. Hij had iets 'statuesks'. De omgeving tegenwoordig laat zulke kleren niet meer toe. Nu zoiets dragen heeft alleen maar negatieve effecten. De meisjes zien het ook niet graag meer als er zo iemand aankomt met een Russisch jasje met gouden epauletten."

hedendaags design

"Design lukt nog wel eens af en toe. Design helpt wel veel dingen naar de knoppen, maar mode is erger. Niet alle oudbakken auto's van voor de oorlog waren goed.

Vervolg op pagina 22

Maar er zijn voorbeelden van automakers die zowel hun carrosserie als hun moteur goed maakten. Een Smart, wat is dat? Is dat goedkoop, want dan is het in orde, maar het is niet goedkoop. Dat heeft geen energie. Dat is dood als wat. Wat ga ik kopen? Ne Volvo! Ik val bijna in slaap als ik het zeg. Geef mij maar een Mercedes! Terwijl dat ge het zegt, drijft ge precies in het slijk weg."

'star wars' en sciencefiction

"Sciencefictiontuigen als de Enterprise, Battlestar Galactica zien er min of meer uit als een moderne designkoelkasten, waar ze plastieken pijpen aan vastgeplakt hebben.. Je kunt absoluut niet zien dat zo'n tuig ook nog kan werken. Als het functioneel niets voorstelt, verliest zo'n ruimteschip zijn poëzie. In films die vol effecten zitten, zie je het ene speciale vehikel naast het andere en geen van allen heeft een functie of zelfs maar de geest van een functie. Terwijl er toch verschillende mogelijkheden zijn. Neem nu de vliegende schotels in die films. Iedereen die een vliegende schotel wil maken, zou toch wel een klein idee mogen hebben over hoe vliegende schotels - eventueel - zouden kunnen werken. Waarom zou je dat niet een scenario kunnen verwerken? Waarom moet een vliegende schotel zo'n kartonnen model van een paar decorbouwers zijn? Een spul dat bovendien heel veel geld kost.

"Er liggen aan de toestellen geen natuurwetten ten grondslag. Ook bij de films uit de 'Star Wars'-reeks erger ik mij aan die dode decorachtige toestellen, die veel plezanter, poëtischer en menselijker zouden kunnen zijn indien de makers zich maar meer zouden bekommeren om de eventuele werking van die tuigen. In 'botenfilms' of films over het Romeinse rijk, zoals Gladiator onlangs, is alles wat ze zeggen en doen heel realistisch, maar bij ruimtefilms lukt dat blijkbaar niet. In ruimtefilms moeten er ook altijd monsters figureren. Af en toe wordt ik wel gevraagd om 'toestellen' te bouwen voor toneelvoorstellingen, maar dat weiger ik uiteraard. Ik zou mij kapot vervelen, want dan zou ik decors moeten bouwen. Ik heb zelfs wel eens aan scenario's zitten knutselen, maar daar bleef het bij."

professor panamarenko

"Ze hebben me twee keer gevraagd om professor te worden. Ik heb ooit les kunnen geven in München en Salzburg. In Salzburg vroegen ze onmiddellijk: 'Denkt u niet dat uw vliegtuigen door de militarien misbruikt zullen worden?' Mijn antwoord - 'Ik hoop het' - begrepen ze niet direct. Wat zouden ze van mij misbruiken? Een vliegtuig met pedalen misschien? Misschien mijn schilderijtjes om een tank mee te camoufleren. Lesgeven zou ik niet willen doen, ik heb daar geen geduld voor."

moeder

"Drie jaar geleden moest mijn moeder naar een ouderlingentehuis. Dat was erg. Ze werd dement toen, maar had nog wel heldere buien. Maar het overlijden zelf (begin deze maand, ArP)... Ze lag daar al zo lang dood te gaan. Ze herkende ook niemand meer. Ze is toch 96 jaar geworden. Ik heb ze tot ze 92 werd bij mij thuis gehad. Tot ze 90 was, ging dat heel goed. Toen ze begon te sukkelen met Alzheimer, heb ik het wel niet onder de markt gehad. Zo belde ze naar de politie wanneer ik het huis verliet, vaak zette ze de kachel wagenwijd open. Ik werd daar bang van. Wanneer ik nu buitenshuis ben, ben ik rustiger geworden. Alhoewel... Af en toe komt die ongerustheid uit die periode terug.

"De bekendste foto van mijn moeder en mij, die van de generiek van het televisieprogramma Kunstzaken, is overigens bij de toenmalige BRT gepikt. Het was een grote polaroid. Als die ooit verschijnt in een galerie, zullen er toch vragen gesteld worden over de herkomst van die foto..."

De officiële opening van Panamarenko's Antwerpse Luchtschipbouw is voorzien op zaterdag 29 juni van 11 tot 18 uur, met een inleiding door Jan Hoet en Eric Antonis omstreeks 15 uur. Daarna blijft de tentoonstellingsruimte voor het publiek gratis toegankelijk tot eind september, dagelijks van 10 tot 18 uur, behalve op dinsdag.

Antwerpse Luchtschipbouw, Karel Geertsstraat 2B- Statielei 2140 Borgerhout-Antwerpen.

'De avonturen met de 'Scotch Gambit' zal ik niet licht vergeten. Ik heb hem gratis aangeboden, maar Antwerpen heeft er nooit een plaats voor gevonden''Die modewereld stelt helemaal niets voor. Dat is arrogant en ambetant''Kunst buiten het museum, de happenings en al die dingen, het is volledig verdwenen. Dat is een ramp'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234