Vrijdag 06/12/2019

Waar is het linkse post-België-project?

Mijn hart slaat links, maar ik krijg hoe langer hoe vaker hartritme-

Luc Van Doorslaer stoort zich aan de 'non'-houding van sp.a en Groen! in de commu-nautaire discussie

Luc Van Doorslaer is doctor in de Letteren. Hij werkt als academicus en azelfstandig tv-journalist. Deze bijdrage schreef hij in eigen naam.

@4 DROP 2 OPINIE:Enkele maanden geleden nam ik deel aan een congres over 'Media, politiek en vertaling' aan de Aston University in Birmingham. Omdat ik de enige Belgische deelnemer was, vroeg het heel heterogene en internationale publiek mij wat meer toelichting over dat complexe België. Na een zo objectief mogelijk gehouden overzicht schrok ik van de reacties van het publiek. Vrijwel niemand hechtte veel belang aan de grote economische verschillen, centraal stond het culturele verschil: "Als jullie niet naar elkaars tv kijken, niet elkaars kranten lezen en een heel anders georiënteerd cultuurpatroon hebben, waarom leven jullie dan in één land?" Ik schrok, omdat dat kritische, overwegend linkse en academische mediapubliek tot een conclusie kwam die zo uit de mond van Bart De Wever kon komen. Zonder enige schroom.

Waarom verbaasde mij dat? Bij ons hoor je als linksdenkende De Morgen en Humo te lezen, achteloos over vragen van identiteit en nationalisme heen te stappen en schamper te doen over Bart De Wever. Ik heb al twintig jaar groen gestemd, mijn hart slaat links, maar ik krijg hoe langer hoe vaker hartritmestoornissen. Heel af en toe mag Geert Lambert proberen te zeggen dat nationalisme in internationaal perspectief een progressieve beweging is, Ludo Abicht en Jef Turf mogen wijzen op de sociale dimensie van de Vlaamse beweging. Schaamlapgewijs. Maar hun stemmen worden al snel gesmoord in ons politiek correcte, oorverdovende stilzwijgen. Ik maak hierboven met opzet een karikatuur van wat mainstream links zijn in Vlaanderen is, precies omdat wij onszelf, vaak uit een soort gemakzucht, tevreden stellen met karikaturen. Hoe conformistisch, volgens de 'linkse' norm, zijn we intussen zelf geworden? En hoe onkritisch tegenover onze 'soortgenoten', leden van onze ingroup, maakt ons dat? Mooi dat Tom Barman nu ook al lintjes krijgt, maar mogen we ook nog zeggen dat zijn optreden in Zomergasten griezelig ideeënarm was? Dat de teksten van Luc Tuymans in zijn dagje De Standaard bol stonden van de belgitudeplatitudes en in een schabouwelijk Nederlands waren geschreven (al is dat ook een journalistiek probleem van de krant die dat toestaat)?

Wat me terugbrengt bij de communautaire zaak en de 'non'-houding van links daarin. Ik huiver van Vlaamsche stoerdoenerij en vlaggengezwaai en voel nauwelijks Vlaamse trots in mij, maar moet ik daarom onder de mat vegen dat België een niet-functionerend en terminaal model is? Partijen zijn gesplitst, journalistenbonden splitsen, zelfs de Rotaryclub wil splitsen. Gewoon omdat het samen niet werkt. Dat is geen ideologische positie, dat is heel vaak een realiteit. Dat taal en cultuur verbinden, is geen nationalistische vaststelling uit de 19de eeuw, het is internationaal een vanzelfsprekendheid voor een modern en jong publiek dat zich met identiteitsstudies inlaat. Onze linkse angst voor Vlaanderen en ons onvermogen om daar offensief en vernieuwend in te denken, maken ons de facto Belgicistisch en extreem behoudsgezind. En zo worden we objectieve bondgenoten van conservatieve krachten als een monarchie en adellijk-racistische burgemeesters.

Terwijl ik van links verwacht dat het de problemen bij naam noemt en sociale onrechtvaardigheid aanklaagt. De B-H-V-gevoeligheid heeft voornamelijk één sociaal-culturele grond: het culturele superioriteitsgevoel van een aanzienlijk deel van de Franstaligen. Dit is een politiek absoluut incorrecte vaststelling. Maar is ze daarom ook onwaar? Wandel enkele uren in de Rand rond en je hebt talloze voorbeelden. Het lijkt me gefundenes Fressen voor links om culturele superioriteit aan te klagen, maar onze vermeende politieke correctheid muilkorft ons. Zelfs buitenlandse Brussel-correspondenten merken het op, zoals onlangs in The Economist: "Some French-speaking Belgians simply dislike Dutch." Maar nee, wij linkse internationalisten zullen elk communautair thema doodrelativeren en proberen eromheen te praten, zoals Mieke Vogels maandag in haar ontluisterende Terzake-optreden, waar ze op geen enkele vraag concreet durfde te antwoorden. De ecologische problematiek is de belangrijkste die er is, maar Groen! verschrompelt zichzelf door een utopistische ontkenning van lokale identiteitsproblemen. Het sterkste argument dat we aanhalen is: ik heb Franstalige kennissen met wie ik het goed kan vinden. Prima, maar die heb ik ook in een hoop andere anderstalige landen. En die hoeven niet te verdwijnen, integendeel. We hebben een heel vruchtbare uitwisseling en samenwerking met Duitsland op theatergebied, moeten we daarom met de Duitsers in één staat leven? Ik heb geen enkel probleem op het individuele niveau, maar waarom zouden we in België institutioneel en staatkundig gedwongen moeten zijn tot elkaar? Waarom primeert voor ons de Belgische raison d'état op een authentieke linkse verontwaardiging over culturele superioriteit? Toch niet omdat sommigen onder ons zich cultureel superieur voelen tegenover de rechtse Jan met de pet?

België zou een prachtig project geweest zijn als het ooit had geleid tot culturele en linguïstische gelijkwaardigheid in de geesten. Maar die illusie kunnen we definitief opbergen. De Nederlandstalige meerderheid maakt in haar onderwijssysteem het Frans verplicht als eerste vreemde taal. De Franstalige minderheid doet dat niet met het Nederlands in haar onderwijssysteem. Waar ik alle begrip voor opbreng, maar als anti-Belgisch symbool kan het wel tellen. Onlangs vertelde een Zwitser me dat het ook bij hen zo is: tweederde van de inwoners is Duitstalig en leert vlijtig Frans op school, andersom gebeurt dat niet. Culturele superioriteit komt blijkbaar nooit alleen. Frans is een prachtige taal, maar haar periode als dominante cultuurtaal ligt al even achter ons. Overigens, kan iemand mij vertellen waarom de grootste separatisten van 1830 de grootste antiseparatisten van vandaag zijn? Is er een ander antwoord denkbaar dan: les intérêts francophones?

Onze dwang tot politiek correct denken zoekt altijd naar onbestaande evenwichten. In de formatiegesprekken pleit één taalgroep voor meer bevoegdheden voor de beide gemeenschappen, op basis van gelijkwaardigheid. De andere taalgroep pleit voor gebiedsuitbreiding. Wij staan erbij en kijken ernaar. Alsof die twee houdingen van dezelfde orde zijn. Maingain is de verpersoonlijking van expansionistisch denken en dédain tegenover een inferieure cultuur, maar wij doen liever aan Bartje-bashing omdat hij graag met vakantie gaat in Beieren. Is dat echt omdat we inhoudelijk niet met De Wever in debat kunnen gaan? Er is af en toe een positieve uitzondering als Tom Lanoye, maar globaal gezien is De Wever in dit debat argumentatief superieur. Waarom zouden we dat uit intellectuele eerlijkheid niet erkennen in plaats van ons telkens te willen conformeren aan onze igroup?

Waarom formuleren we geen positief links-communautair project, zodat we volwaardig, vooruitkijkend en vooruitstrevend kunnen deelnemen aan het onvermijdelijke debat over post-België? En zelf trendsettend kunnen zijn? Heel af en toe steekt iemand zijn nek uit, zoals Wouter van Besien, maar de weg naar de mainstreamgevoeligheid voor communautaire zaken is nog heel lang. Als we dan al enige begrijpelijke schroom hebben voor de entiteit 'Vlaanderen', zouden we de creativiteit kunnen opbrengen om die op termijn in te bedden in een algemeen-Nederlands project, of in een Beneluxproject, of nog iets anders. We zouden ons kunnen laven aan een grote mate van boeiende hybriditeit. Maar niet in een geforceerde en gedwongen Belgische context, wel op basis van eigen keuzevrijheid. Wat ook ooit een links symbool was. Bij de volgende verkiezingen stem ik op degene die zo'n creatief communautair post-België-project heeft.

stoornissen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234