Zondag 07/06/2020

Waar een woord is, is een weg

Arkprijs Vrije Woord wordt vijftig

Antwerpen

Eigen berichtgeving

Katrijn Serneels

'Zeg mij wie je bekroont, en ik zeg je wie je bent.' Het is een van de pittige citaten uit Een onberaamd verbond, het boek ter ere van vijftig jaar Arkprijs dat op 21 september in De Zwarte Panter in Antwerpen wordt gepresenteerd.

De prijs onstond als reactie op een andere. "Het begon vijftig jaar geleden met het gevecht tussen een eerwaarde heer en een gewaardeerde schrijver, pastoor Baers en Marnix Gysen", zegt Lukas De Vos, journalist bij de VRT en ondervoorzitter van het jarige Arkcomité. "Nu 49 jaar en 51 weken geleden had een kleine commissie Marnix Gysen genomineerd voor de prijs van de provincie Antwerpen voor proza. Maar toen het verslag van de jury even later de algemene vergadering van de provincie passeerde, verhief pastoor Baers zijn stem. Baers was de man die boeken op de kerkelijke index kon zetten. En hij had Gysens bekroonde werk in spe, Het boek van Joachim van Babylon, een 1 op de index gegeven, met waarschijnlijk nog een ster erbij. Dat betekent verboden lectuur, een gevaar voor uw geestelijke gezondheid. En zo'n vunzig boek ook nog een prijs geven, daar moest hij toch een stokje voor steken."

En dat is pastoor Baers gelukt, met het onstaan van de Arkprijs tot gevolg. "We zouden hem eigenlijk dankbaar moeten zijn, ja", lacht Devos. "Er stonden twee vaders aan de wieg van de Ark, auteur Herman Teirlinck en liberale voorman August Vermeylen. De prijzen werden uitgereikt door de redactie van het Nieuw Vlaams Tijdschrift (NVT), voorloper van het Nieuw Wereldtijdschrift. Dat was toen vooral een liberaal en literair blad. Al was het de bedoeling om ook het beste uit de wetenschap en de politiek te brengen. Voor de jaren tachtig was het landschap nog niet ontzuild, maar leefde nog de mentaliteit van ieder zijn vakbond en zijn prijs."

De Arkprijs heeft niet alleen de ontzuiling en de teloorgang van het NVT overleefd, maar ook een nieuwe adem gevonden. Daar kon niemand meer naast kijken bij de bekroning van Paula d'Hondt, CVP-commissaris voor Migrantenbeleid, in 1992. De controverse ontstond een jaar later toen twee wetenschappers die rond migranten werkten, maar met een fundamenteel andere invalshoek, bekroond werden. "Dat twee winnaars qua inhoud soms tegenover elkaar staan, maar qua integriteit en consequent strijden voor verdraagzaamheid elkaars evenknie zijn, bewijst dat de prijs van het Vrije woord zijn naam waard is", zegt De Vos.

Maar je kan ook denken in stilte, vandaar dat een dichter als Leonard Nolens de prijs kreeg. Of in beelden, wat de laatste jaren meer op het palmares zichtbaar wordt met kunstenaars als Pjeroo Roobjee of Gal. Bij elke halte van de Ark wordt even stilgestaan in Een onberaamd verbond, met een stuk van tekstgeneticus Geert Lernout over Tom Lanoye, tot een cartoon van de laureaat van dit jaar, ZAK. "Het is een lange tocht geweest, maar ik denk dat we nu misschien nog het dichtst bij de oorspronkelijke geest van de prijs zijn gekomen", besluit De Vos.

Vrijdag in Aula: een uitgebreid interview over de geschiedenis van de Arkprijs.

De Arkprijs ontstond omdat pastoor Baers een vunzig boek van Marnix Gysen geen literaire prijs wou geven

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234