Donderdag 27/01/2022

Waar de sterren stil bleven staan

The Chemical Brothers, Lenny Kravitz, Texas, Bryan Adams, Metallica, R.E.M., sinds maandag is de affiche van het enkelfestival Werchter bekend. In Torhout snappen ze er niks van. Met zulke kleppers hadden ze zowel de T als de W van het dubbelfestival kunnen uitverkopen. Nog altijd heerst er ontreddering na de beslissing om Rock Torhout te schrappen. Maar de veer is niet helemaal gebroken. De rouwperiode is voorbij, zegt de organisator, we zijn hoogzwanger van een nieuw festival. Bericht uit een West-Vlaamse stad die van de wereldkaart werd geveegd.

De Hogestraat in Torhout heeft haar naam niet gestolen, naar West-Vlaamse normen is het een col buiten categorie. Een paar balen stro in de bocht en dit wordt een ideaal decor voor een internationale zeepkarrenrace. Misschien een ideetje om straks de ongewone stilte tijdens het eerste juliweekend te verdrijven. Na tweeëntwintig edities is het gedaan met Rock Torhout, de bewoners van de Hogestraat, de Hillestraat en de Heidestraat kunnen het nog altijd niet geloven. Het was een traditie geworden, ieder jaar werden familie en vrienden uitgenodigd om zich aan het spektakel te vergapen. In de Belgische wooncultuur is het voortuintje weinig meer dan een buffer, een netjes aangeharkt niemandsland tussen straat en voordeur, maar tijdens dat ene weekend speelde het leven zich in dit stukje Torhout integraal onder de parasol in de voortuin af.

Kijken naar de bonte stoet festivalgangers, het was een leuk tijdverdrijf. Nog leuker was het verkopen van bierblikjes, hamburgers en hotdogs aan diezelfde festivalgangers. Met of zonder vergunning, woekerprijzen of niet, de instant-horeca draaide op volle toeren. De vraag was dan ook onuitputtelijk: in de topjaren 1995 en 1996 defileerden hier niet minder dan 65.000 rockliefhebbers. Van het station naar de festivalweide, van de parkings naar de campings, de processie viel nooit stil.

Vorig jaar echter ging het er in de Hogestraat een stuk kalmer aan toe. "'t Is gene vetten", klaagden de voortuinmiddenstanders heen en weer over hun versgesnoeide heggen. En inderdaad, de kentering van 1997 had zich doorgezet. Slechts dertigduizend gegadigden voor een zaterdagaffiche met toch wel grote namen als Therapy, Tori Amos, Garbage, Nick Cave en Björk. Helemaal rampzalig was het alternatieve programma op vrijdag. Sonic Youth, Underworld, Morcheeba, Hooverphonic, liefst veertien bands speelden op twee podia voor amper twintigduizend man. Nooit had de weide van Torhout er zo desolaat bij gelegen.

Ook op het zusterfestival in Werchter viel de opkomst zwaar tegen. Insiders waren dan ook niet verrast toen T/W-promotor Herman Schueremans vorige maand het nieuws bekendmaakte: het dubbelfestival T/W wordt herleid tot een drie dagen durende rockhappening in het Brabantse Werchter. Afslanken om te overleven, aan goede argumenten ontbrak het niet. Toenemende concurrentie van binnen- en buitenlandse festivals en de uit de pan swingende gages van succesgroepen maken een dubbele programmatie onbetaalbaar. En als er toch moest worden gehakt, was Torhout de logische keuze. Werchter is niet alleen centraler gelegen, de festivalweide is ook groter, beter uitgerust en bovendien eigendom van de organisatoren. De bittere pil werd enigszins verguld: later in de zomer zou in Torhout een kleinschaliger festival met alternatieve bands plaatsvinden. Het mocht evenwel niet baten, de goede stede Torhout is diep in haar trots gekrenkt.

Nooit zal Maria Eecklo nog een 65.000-koppige massa aan haar voeten weten liggen. "Zie je ginder dat stuk asfalt?", vraagt ze. "Daar was het podium, acht meter lager dan de boerderij. Van hier, in de keuken, had ik een prachtig zicht. Met de verrekijker hield ik het allemaal in de gaten. De eerste jaren liep er veel raar volk tussen. Lokken tot op hun achterste, haar in alle kleuren, gescheurde jeansbroeken, tegenwoordig zie je dat niet veel meer. Ja ja, ik heb de mode zien veranderen." Je zou het ze niet nageven, maar Maria en Achiel Eecklo hebben Belgische rockgeschiedenis geschreven. Welke boer kan zeggen dat hij levende legenden als Neil Young, Lou Reed, Sting en Peter Gabriel op zijn erf heeft ontvangen?

"Het is klein begonnen", mijmert Maria. "Eerst huurden ze uitsluitend een perceel bovenaan op de weide. Maar jaar na jaar kwam er meer volk op het festival af. Op den duur heeft Achiel zijn boontjes en schorseneren gerooid, zodat ze de hele weide konden inpalmen. Het was ieder jaar hetzelfde scenario. Een paar weken voor het festival zetten we de koeien op stal en maaiden we het gras. We moesten natuurlijk zorgen dat er geen stront op de weide lag. Vijfenzestigduizend man, wie had gedacht dat het ooit zo groot zou worden? En nu is het plots gedaan. Ik vind het jammer voor de organisatoren."

En jammer voor boer Eecklo, die de voorbije jaren telkens zo'n miljoen frank aan huurgeld opstreek. Een hele smak maar hij leverde dan ook kwaliteit af. Habitués van Rock Torhout deden lyrisch over de alp van boer Eecklo. De glooiende weide werd als een natuurlijk amfitheater geroemd, veel comfortabeler en geluidsvriendelijker dan het vlakke terrein in Werchter. Alleen bij hevige neerslag sloeg de euforie om in kritiek. In 1997 herschiep een wolkbreuk de hele weide in een modderpoel, backstage werd de negorij van kleedkamers en vip-tenten bijna weggespoeld.

Maria troont me mee naar het dressoir. Daar, tussen familiekiekjes en prullaria, staat het bewijs van haar street credibility: een plastic sokkel met miniatuurgitaar die ze bij een of andere jubileumeditie van de organisatoren heeft gekregen. De hals van de gitaar is jammerlijk afgebroken, het bidprentje van koning Boudewijn heeft ze er zelf op gekleefd. "Natuurlijk kregen we ook vip-kaarten", zegt de 67-jarige boerin. "Maar ik had geen tijd om op de weide te gaan, de koeien moesten gemolken worden. En daarbij, ik ken van die muziek toch niets, ik heb het meer voor Duitse schlagers. U2, daar heb ik wel eens van gehoord. Maar als ik hem morgen tegenkom, ik zou hem niet herkennen."

Ook Norbert De Cuyper had geen moeite om een van de felbegeerde vip-pasjes te bemachtigen. "Ik ging ieder jaar backstage", glundert de 55-jarige burgemeester. "Nee, ik kleedde me er niet speciaal hip

Vervolg op de volgende pagina

voor. Altijd in hemd en stropdas, zo kennen de mensen mij nu eenmaal. Ik ben trouwens meer voor het klassieke genre. Alhoewel, sommige nummers van U2 en Metallica kan ik wel appreciëren. Tijdens een van die optredens ben ik op het podium gaan piepen. En ik moet zeggen, het was indrukwekkend. Een massa van 60.000 mensen, dat zijn 120.000 armen die ritmisch heen en weer deinen. Net de ruisende aren van een korenveld." Of hoe een boerenzoon zijn afkomst nooit verloochent.

We zitten in de raadszaal, drukker-politicus De Cuyper heeft zich gewoontegetrouw in de breedste stoel genesteld. Sinds 1991 is hij het opperhoofd van een homogeen CVP-bestuur. Het doet hem oprecht verdriet: de kwatongen die beweren dat het stadsbestuur het rockfestival vanwege de overlast heeft weggepest. "We hebben zelfs nooit belastingen op de kaartjes geheven", zegt hij met klem. "De verstandhouding met de organisatoren was perfect. Maanden op voorhand werd met alle betrokkenen vergaderd. Politie, rijkswacht, brandweer, Rode Kruis, technische diensten, er kwam telkens een heus rampenplan bij kijken. Niets lieten we aan het toeval over. Bouwputten werden afgesloten, parkeermeters, bloembakken en vlaggenmasten verwijderd, allemaal maatregelen om vandalisme te ontmoedigen.

"In de loop van de jaren hebben we veel bijgeleerd. Zestigduizend bezoekers in een stad van twintigduizend inwoners, dat is een overrompeling die je alleen met een doordacht verkeersplan in goede banen kunt leiden. Als burgemeester draag je bij zo'n evenement een grote verantwoordelijkheid, ik vloog van hot naar her. Vrijdag en zaterdag, dat waren twee dagen dat ik mijn bed niet zag. Ontzettend veel werk en een dure grap voor de stadskas, maar dat hadden we er graag voor over." De burgemeester weet waarom het festival hem na aan het hart ligt. Torhout is best een aardige plek. De oudste stad van het graafschap Vlaanderen, beweren de inwoners, met meer anciënniteit dan Brugge. Er is een bekende paardenmarkt die jaarlijks duizenden liefhebbers trekt. De Nacht van Vlaanderen, een ultraloop van honderd kilometer, heeft hier zijn start en aankomst. Toch verklaart dat alles niet waarom Torhout bekender in de oren klinkt dan pakweg Lichtervelde of Aalter. Norbert De Cuyper: "Dankzij de rockmuziek kennen ze Torhout tot ver buiten de grenzen. Het festival is van onschatbare waarde voor de uitstraling van onze stad. De bevolking stond dan ook volledig achter Rock Torhout. Natuurlijk, er werd al eens gemopperd over geluidsoverlast of over die ene gebroken vitrine. Maar echte problemen zijn er nooit geweest, voor de meeste inwoners was het rockfestival het absolute hoogtepunt van het jaar. Zonder overdrijven, ik was er niet goed van toen ik hoorde dat het werd opgedoekt."

Ook bij de middenstand steeg een jammerklacht op. Veel winkels sloten tijdens het festival hun deuren, maar horecazaken noteerden gigantische recettes. Aan hun geweeklaag moeten we niet veel aandacht besteden, tenslotte heeft de middenstand nooit een frank in het festival geïnvesteerd. Veel erger zijn de gevolgen voor het lokale verenigingsleven. Sportclubs, jeugdbewegingen, toneelkringen en 11.11.11.-comités uit de wijde omgeving, ze aten allemaal uit de ruif van het rockfestival. Volleybalclub VC Torhout spekte de kas door na afloop het reusachtige terrein op te ruimen. Voetbalclub DK Torhout overweegt zelfs een fusie nu ze de inkomsten van de campingexploitatie moet derven. Een noodlijdend verenigingsleven is wel de ergste nachtmerrie die een burgemeester zich kan inbeelden. "Hopelijk wordt dat nieuwe festival een even groot succes als Rock Torhout", houdt De Cuyper zich flink. "De organisatoren kunnen op ons rekenen, we zullen alle mogelijke medewerking verlenen."

Bij de vzw Woodland zullen ze blij zijn dat te horen. Organisator Noël Steen vertoeft enkele maanden in Canada, het is boekhouder en rechterhand Mario Vandromme die de honneurs waarneemt. Aan hem de vraag die heel Torhout en bij uitbreiding heel rockminnend Vlaanderen zich stelt: hoe zit het eigenlijk met dat alternatief festival? "We zoeken nog naar een geschikte plaats op de festivalkalender", zegt Mario. "Eerst dachten we aan 24 juli, maar die datum lijkt niet langer haalbaar. Een kwestie van aanbod, eind juli vertrekken de meeste groepen naar Amerika en wordt het moeilijk een fatsoenlijk programma samen te stellen. Want we willen geen marginaal festival worden. Vijftienduizend toeschouwers is het doel. Die willen we lokken met een frisse affiche waarop vooral jonge groepen en één echte headliner staan. De onderhandelingen zijn volop aan de gang, maar namen ga ik hier niet noemen. Daar kunnen andere festivals van profiteren. De concurrentie is moordend."

Hoeft het nog gezegd dat rockfestivals big business zijn? De vzw Woodland heeft de winsten uit de vette jaren productief geïnvesteerd. Het kantoor in de Lichterveldestraat is tevens de zetel van de nv Rock Torhout, een firma die in binnen- en buitenland tenten, podia, toiletten en andere festivalbenodigdheden verhuurt. Noël Steen en partners hebben bovendien grote belangen in het kasteel annex hotel van Aartrijke, er zijn plannen om daar openluchtconcerten voor vijfduizend toeschouwers te organiseren. Het hobbyclubje van weleer is uitgegroeid tot een kmo met acht medewerkers, die de crash van Rock Torhout wel zal overleven. Maar niet zonder kleerscheuren, het personeelsbestand werd al met twee eenheden ingekrompen.

"We hadden vorig jaar de bui al zien hangen", zegt Mario. "Maar dat het zo snel zou gaan, dat hadden we niet verwacht. Pas op, we staan zelf achter deze beslissing. Veel mensen denken dat Herman Schueremans ons de schrapping door de strot heeft geramd, maar niets is minder waar. Als promotor heeft Herman uiteraard een dikke vinger in de pap, hij brengt tenslotte alle groepen aan. Maar dat belet niet dat Werchter en Torhout door onafhankelijke vzw's worden georganiseerd en dat de programmatie altijd in onderling overleg werd bepaald.

"Let wel, Woodland heeft zich niet zomaar bij de gang van zaken neergelegd. We hebben alle mogelijke alternatieven voorgesteld. Een bescheidener affiche om de dubbele programmatie betaalbaar te houden. Of een gemeenschappelijk voorprogramma met verschillende toppers. Metallica alleen in Torhout, R.E.M. alleen in Werchter, dan hoef je tenminste de supergages van de headliners geen twee keer te betalen. Het was allemaal boter aan de galg. Herman heeft gelijk: zonder drastische maatregelen dreigt op termijn het hele festival in het water te vallen."

Bij de vzw Woodland geen kwaad woord over Herman Schueremans dus. Toch kan de Bill Gates van de Belgische rock maar beter oppassen als hij zich in Torhout vertoont. Vooral in Café Fox in de Stationstraat wacht hem een warm onthaal. Of hij dit jaar naar Werchter gaat? "Dat ziet ge godverdomme van hier", briest Nico, die met brio de rol van West-Vlaamse underdog vertolkt. "Waar halen ze het in hun hoofd? Torhout was het enige rockfestival van de Vlaanders. Het is een schande dat ze ons zo'n evenement afpakken. Denken ze nu echt dat wij allemaal naar Werchter zullen trekken? Ik geef het op een briefje: echte Torhout-fans zullen geen voet in Werchter zetten."

Nico hijst zijn vierde pint in tien minuten. Het zijn altijd de grootste monden die de mening van de straat verkondigen. Heel wat bedachtzamer is Silly, de uitbater van het groezelige jongerencafé. "Werchter '99 is een ijzersterk programma", geeft hij toe. "De meeste van mijn klanten gaan zeker kijken. Want vergis je niet, kleppers als Metallica en Bryan Adams zijn ook bij jongeren razend populair. Echte headliners, dat is wat vorig jaar op de affiche ontbrak. Daarom begrijp ik Schueremans niet. Waarom Torhout nu afschaffen? Met zo'n programma kun je beide locaties moeiteloos uitverkopen."

Precies dezelfde analyse maakt Mario's oudere zus Monique. Maar gedane zaken nemen geen keer, ze heeft zich bij het onvermijdelijke neergelegd. "Met heel veel moeite", zegt ze. "De eerste dagen kon ik gewoon niet naar rockmuziek luisteren. Al die groepen die ik in Torhout heb zien optreden, de nostalgie werd me te veel. Nooit meer die massa op de festivalweide, dat is een besef dat pijn doet. Het zit lager dan de hartstreek, het voelt eerder als een maagzweer."

Het is geen pose, Monique Vandromme is meer dan zomaar een betrokken partij. Tweeëntwintig jaar geleden stond ze met Noël Steen aan de wieg van Rock Torhout. Jan Akkerman en Doctor Feelgood waren de sterren van een festival dat tweeduizend in blue jeans uitgedoste fans lokte.

"Het heeft weinig gescheeld of men sprak van K/W in plaats van T/W", vertelt ze in haar villa in Zedelgem. "We wilden het eerst in Koekelare organiseren, maar omdat het gemeentebestuur zijn veto uitsprak, zijn we naar Torhout uitgeweken. In Koekelare hebben ze er nog altijd spijt van. Ach, die eerste editie was pure improvisatie. En toch maakten we winst: zeventigduizend frank in een koekendoos, die we 's nachts in mijn oven verstopten. Ik ben wel tien keer wakker geworden uit angst voor dieven."

De hobby van weleer werd een lucratieve maar veeleisende broodwinning. Monique, zelf vennoot van de nv Rock Torhout, rekruteerde de tweeduizend medewerkers die het festival gestalte gaven. "Tweehonderd man voor de zeven biertenten, 165 voor de ingang, 150 voor de security, het was een reusachtige onderneming. Onze medewerkers werden betaald, dan kun je ook loyauteit eisen. Wellicht daarom stond Torhout bekend als een festival waar weinig werd gefraudeerd. Het was verdomd moeilijk om zonder betalen binnen te raken. Sommigen maakten er natuurlijk een sport van om allerlei verboden producten binnen te smokkelen. Bierblikjes werden bij voorkeur in sokken verstopt. Broden werden uitgehold om er messen in te verbergen. We leerden ieder jaar wel iets bij."

Misschien vindt ze nu tijd om alle anekdotes te boek te stellen. Een hoofdstuk moet zeker handelen over diverse vormen van profitariaat. Zo kregen omwonenden van de festivalweide ieder jaar gratis entreekaartjes als compensatie voor gebeurlijk ongerief. En dus nam ieder jaar de kinderrijkdom in de Hogestraat en Hillestraat spectaculair toe. Uiteraard was de organisatie verzekerd voor schade aan derden. Het regende klachten over vernielde brievenbussen en platgewalste tuinhekjes. Bij controle achteraf bleken de gedupeerden het verzekeringsgeld te hebben aangewend om zich een nieuwe voordeur aan te schaffen. "Met het vuurwerk was het ook altijd prijs", zegt Monique. "Telkens kwam er wel iemand klagen dat zijn paard op hol was geslagen. Niet zomaar een knol maar een raspaard, dat spreekt, we kregen torenhoge rekeningen van de veearts. Ik heb het ook meegemaakt dat slimmeriken zich na een ongeval op onze kosten in het ziekenhuis lieten opnemen. Wij waren op het festival aan het werken, beweerden ze, stuur de rekening maar naar T/W."

Nee, de kans is klein dat het boek er ooit komt. Want Monique denkt nog lang niet aan afbouwen. Haar leuze is duidelijk: Rock Torhout is dood, leve Rock Torhout. "De rouwperiode is achter de rug", zegt ze. "We zijn hoogzwanger van een nieuw festival. Laten we de zaken positief bekijken. Rock Torhout was een fabriek geworden. Nu kunnen we opnieuw een festival op mensenmaat organiseren."

Aan ideeën ontbreekt het geenszins. Monique mag dan 47 zijn, ze kent het repertoire van Studio Brussel beter dan menige puber. "Metallica of Brian Adams laat me koud, geef mij maar jonge groepen als Placebo en Zita Swoon. Rock moet toch een beetje rebels blijven. Maar goede bands alleen volstaan niet om een festival te lanceren. Jongeren zijn vandaag erg veeleisend geworden. Voor muziek alleen komen ze niet meer buiten, we moeten opwindende nevenactiviteiten kunnen aanbieden. Benji-springen, carting, surfen op het Internet, het hoort allemaal bij een hedendaags festival."

Klinkt veelbelovend maar Nico is niet overtuigd. Dat alternatief festival? "Eerst zien en dan geloven", sneert hij aan de toog van Café Fox. "Half maart en ze hebben nog geen begin van een programma klaar. Ze zullen zich moeten reppen." Als het aan hem lag, dan was alvast één naam op de affiche goed en wel ingevuld. "Iggy Pop", zegt hij, "met Iggy Pop als afsluiter kan een festival niet stuk." Hopelijk heeft de Schuur het gelezen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234