Maandag 10/05/2021

Waar de staat valt, staat Al Qaida op

Achter de bomaanslag op Spaanse blauwhelmen in Libanon wordt de hand gezien van Fatah al-Islam, soennitische extremisten die zich spiegelen aan Al Qaida. Experts waarschuwen dat de terreurbeweging van Osama bin Laden wereldwijd sterker is dan ooit.

door maarten Rabaey

Washington l 'Door Irak binnen te vallen in plaats van de jacht op Bin Laden af te ronden, hielp Washington onwetend zijn vijanden: Al Qaida heeft meer bases, meer partners en aanhangers vandaag dan aan de vooravond van 9/11', zegt Bruce Riedel in de laatste editie van het gerenommeerde Foreign Affairs. Riedel is Senior Fellow van het Saban Center for Middle East Policy aan het Brookings Institution. Vorig jaar ging hij met pensioen na 29 jaar dienst bij de inlichtingendienst CIA. Hij was onder president Bill Clinton ook adviseur van het Witte Huis. "Nu werkt de terreurgroep aan netwerken in het Midden-Oosten en Afrika", zegt hij. De beweging duikt overal op waar de staat faalt, van het anarchistische Somalië tot de vergeten hoeken van onze steden. Een overzicht.

Afrika

Met de bomaanslagen op de VS-ambassades van Nairobi (Kenia) en Dar es-Salaam (Tanzania) in 1998 zette Al Qaida zich op de wereldkaart. In het armste continent teren ze op slecht bestuur en falende staten, zoals Somalië. In november 2002 diende het als uitvalsbasis voor een aanslag op Israëlische doelwitten in Kenia. Islamistische milities in Somalië werden begin dit jaar verdreven maar blijven er actief. Ook in het islamitische noorden van Soedan rekent Al Qaida op sympathie. Bin Laden verbleef er in ballingschap van 1991 tot 1996.

In Algerije probeert Al Qaida de burgeroorlog te doen heropleven. In de jaren negentig vielen daarbij meer dan 100.000 doden. Sommige rebellenbewegingen werden toen samengesteld uit Afghanistanveteranen die met Bin Laden de salafistische ideologie delen. De salafisten willen een terugkeer naar de begintijd van de islam.

De Groupe Salafiste pour la Prédication et le Combat (GSPC) zwoer vorig jaar getrouwheid aan Bin Laden. Ze noemen zichzelf Al Qaida in de Islamitische Maghreb. Sindsdien vallen ze oliedoelwitten en politieposten aan. Marokko is nog altijd beducht voor de GICM, die op 16 mei 2003 aanslagen pleegde in Casablanca. Daarbij vielen 45 doden.

Azië

Tot de VS-invasie eind 2001 was Afghanistan de voornaamste uitvalsbasis van Al Qaida in Azië. De groep trainde er volgens Riedel 'tot zestigduizend jihadisten'. Nadien dacht Washington dat ze verslagen werden. Al Qaida en militanten van het verdreven talibanregime hergroepeerden in de wetteloze grensstreek van Pakistan en Afghanistan. Tot op vandaag slaagde niemand erin om de Al Qaidaleiding, Osama bin Laden en Ayman al-Zawahiri, of talibanleider Mollah Omar te treffen. In 2006 begonnen taliban en Al Qaidastrijders een offensief tegen de NAVO.

Al Qaida heeft ook nog altijd goede banden met terreurbewegingen in Kasjmir, zoals Lashkar-e-Taiba en Jaish-e-Muhammad. Zij zijn de hoofdverdachten van de bloedige aanslagen in Mumbai, die in juli vorig jaar 186 doden maakten.

Riedel wijst ook op banden tussen de Pakistaanse inlichtingendienst Inter-Services Intelligence en Bin Laden. "Sommige Pakistaanse politici beweren zelfs de dat de ISI Bin Landen herbergen." Nog in Azië krijgt Al Qaida voet aan de grond in Bangladesh, de Filippijnen. In Centraal-Azië zijn Al Qaidagezinde strijders actief in het door oorlog verscheurde Tsjetsjenië.

Noord- en Latijns-Amerika

Sinds 9/11 leven de VS in een permanente staat van Al Qaidaparanoia. Enorme veiligheidsmaatregelen aan de grenzen moeten ervoor zorgen dat geen enkele terrorist nog voet aan de grond kan zetten. Dat lukte tot dusver. Maar gerust zijn de inlichtingendiensten niet. Vorig jaar in augustus werd in Groot-Brittannië een plan verijdeld om tien commerciële vliegtuigen tussen het VK en de VS op te blazen. Omdat alle ogen gericht zijn op Europa en het Midden-Oosten vrezen inlichtingendiensten nu dat Al Qaida vanuit Latijns-Amerika zal toeslaan. In de voorbije weken werd al een plan verijdeld waarbij vier verdachten uit de Caraïbische landen Trinidad & Tobago en Guyana olievoorraden op JFK-luchthaven van New York wilden opblazen.

Europa

Volgens Peter Bergen en Paul Cruickshank, onderzoekers van het New York University Center on Law and Security, heeft ook Europa reden tot nieuwe ongerustheid. De veroordeling, eind april, van vijf Britse burgers van Pakistaanse afkomst is volgens hen tekenend. De mannen planden met kunstmestbommen aanslagen in het VK. Ze waren in Pakistan getraind door dezelfde Al Qaidacommandant, Abdul Hadi al Iraq, die ook twee kamikazes opleidde die op 7 juli 2005 52 pendelaars in de Londense metro doodden. De vraag is: hoeveel andere van zijn 'studenten' lopen nog vrij rond?

Ook op het Europese continent is Al Qaida actief. 9/11-brein Mohammed Atta opereerde vanuit Hamburg. Op 11 maart 2004 eisten aanslagen op pendeltreinen in Madrid 191 levens. Het proces van de vermoedelijke daders, die banden hadden met de Marokkaanse terreurbeweging GICM, loopt. De GICM deelt de strijd van Al Qaida. Hun netwerk reikte tot in het Belgische Maaseik. Enkele Al Qaidagezinde terroristen waren ook al actief in Brussel, waarbij Nizar Trabelsi de beruchtste is. De ex-voetballer had bij zijn arrestatie op 13 september 2001, twee dagen na 9/11, plannen om de VS-basis van Kleine Brogel op te blazen.

Sindsdien baart vooral de Belgische bekeerde moslima Muriel Degauque de inlichtingendiensten zorgen. Degauque blies zich eind 2005 met een autobom op nabij een VS-konvooi in Irak. Haar dood bewees dat religieus fanatisme ook 'autochtonen' in de ban kan slaan. Nog een belangrijke link met ons land: de moordenaars van Ahmed Shah Massoud, de leider van de Afghaanse oppositie die twee dagen voor 9/11 door Al Qaida werd vermoord, hadden Belgische paspoorten. Een van hun weduwes, de Belgische Malika el-Aroud, werd vorige week nog in Zwitserland veroordeeld tot zes maanden cel 'voor steun aan een criminele organisatie, die banden heeft met het internationale terrorisme'.

In Nederland was tussen 2003 en 2006 de zogeheten Hofstadgroep actief. Hun belangrijkste wapenfeit is de moord op filmregisseur Theo van Gogh. Groepen zoals Hofstad werken amateuristisch maar net hun amorfe structuur en gebrek aan traceerbare banden met internationale netwerken maakt ze gevaarlijk.

Midden-Oosten

Hoewel Al Qaidacellen tot dusver faalden in het omverwerpen van de regeringen van Egypte, Jordanië en Saoedi-Arabië, maakt hun ideeëngoed opgang. Volgens Riedel beogen ze de VS en bondgenoten in de moslimwereld in 'bleeding wars' te trekken. "Bin Laden wil de VS bankroet maken zoals de Sovjet-Unie in het Afghanistan van de jaren tachtig. De gedemoraliseerde 'verre vijand' trekt dan naar huis, zodat Al Qaida zich kan focussen op de vernietiging van 'nabije vijanden' zoals Israël en de 'corrupte' (Arabische) regimes." Net zoals in Afghanistan dreigen duizenden Arabische moedjahedien in Irak ook terug te keren naar hun land met een terroristische missie.

Riedel waarschuwt voor Libanon, "waar extremistische soennitische groeperingen al lang opereren, vooral in Tripoli". De tweede stad van het land was al in de jaren tachtig een bolwerk van de soennitische fundamentalisten. In het nabijgelegen Palestijnse vluchtelingenkamp Nahr al-Bared begon de groep Fatah al-Islam op 20 mei te vechten met het Libanese leger, dat pas de voorbije week de controle terugwon. Daarbij vielen minstens 178 doden. Fatah al-Islam ontkent banden met Al Qaida, maar is het eens met hun ideeën.

"Als de Libanese staat verder wordt verzwakt of als er een burgeroorlog uitbreekt, krijgt Al Qaida er voet aan de grond", schrijft Riedel. "De VN-troepenmacht in Libanon zal wellicht een doelwit zijn, omdat de jihadisten het beschouwen als nog een kruisvaardersleger in de moslimwereld." Zijn woorden waren profetisch: zondag kwamen drie Spaanse en drie Colombiaanse blauwhelmen om bij een bomaanslag.

Ook in Gaza en Jemen ging Al Qaida voor anker liggen. Riedel waarschuwt ook dat Al Qaida een oorlog tussen Iran en de VS wil uitlokken. "Er zijn bewijzen dat Al Qaida in Irak, en elementen van de Iraakse soennitische gemeenschap, de toenemende invloed van Iran in Irak als een bijna groter probleem zien dan de VS-bezetting. (...) Een oorlog tussen de 'kruisvaarders' en de 'Safavieden' zou de jihad tegen beide groepen goed uitkomen. Door twee van de ergste vijanden tegen elkaar uit te spelen kunnen de soennitische jihadi's twee vogels doden met dezelfde steen." Het grootste gevaar is volgens Riedel dat Al Qaida een oorlog zal veroorzaken door een 'valse vlag'-operatie, zoals een terreuraanslag die in de schoenen van Iran kan worden geschoven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234