Donderdag 22/10/2020

ReportageDierenhandel

Waar Chinese investeerders opduiken, sterven jaguars

Beeld © Christina Krutz

Er wordt weer meer op jaguars gejaagd. Een nieuw onderzoek brengt dat in verband met corruptie, maar ook met investeringen door Chinese bedrijven. ‘De jaguartanden worden in juwelen verwerkt.’

In mei 2019 werd op een stort in het zuiden van het Midden-Amerikaanse land Belize een karkas van een onthoofde jaguar aangetroffen. Het was het zoveelste jaguarlijk in een reeks, en de woede van de lokale bevolking was zo groot dat burgers, overheid en bedrijven 8.000 dollar (ruim 7.000 euro) bij elkaar brachten om te betalen voor informatie die kon leiden naar de moordenaar.

De jacht op jaguars blijft niet beperkt tot Belize: overal waar het dier voorkomt, van Mexico tot Argentinië, neemt de stroperij toe. “Ik heb al langer dat gevoel, maar het gebeurde onopgemerkt, omdat de autoriteiten gewoon niet opletten”, zegt Pauline Verheij, een zelfstandig specialist inzake dierenmisdrijven die in de voorbije jaren de jaguarhandel in Suriname en Bolivia bestudeerde. “Stroperij was tot voor kort hoegenaamd geen prioriteit voor de meeste, zo niet alle Latijns-Amerikaanse landen.”

Verheij en anderen waarschuwen al jaren dat de jaguarhandel toeneemt, ook al worden de grote katten met uitsterven bedreigd. Dat komt vooral doordat hun leefgebied kleiner wordt en dierenboeren jaguars doden om hun vee te beschermen. Experts inzake dierentrafiek stelden ook vast dat veel incidenten met jaguars een connectie hebben met Chinezen en bestemmingen in China. Zo onderschepten de autoriteiten in Bolivia pakketten die op weg waren naar China met honderden jaguartanden, die gebruikt worden om in juwelen te verwerken. Maar de bewijzen voor systematische handel waren gefragmenteerd en grotendeels anekdotisch.

In Bolivia in beslag genomen jaguartanden.Beeld AFP

Deze maand verscheen een studie in Conservation Biology die de illegale handel ruimer in kaart brengt door gegevens uit heel Centraal- en Zuid-Amerika te combineren. Een van de bevindingen is dat in de regio veel meer lichaamsdelen van jaguars onderschept werden, en dat privé-investeringen uit China sterk correleren met de handel in de diersoort. “Voor het eerst hebben we een ruimer beeld van wat er gebeurt met lichaamsdelen van de jaguar in Centraal- en Zuid-Amerika”, zegt Thais Morcatty, een doctoraatsstudent antropologie aan Oxford Brookes University in Engeland en de hoofdauteur van de studie.

Het onderzoek legt parallellen bloot met strooppatronen in Zuidoost-Azië en Afrika, waar de vestiging van alsmaar meer Chinese bedrijven die betrokken zijn bij grote ontwikkelingsprojecten samenvalt met een toename van illegale en legale handel in wilde diersoorten, zoals grote katten. “We leren daaruit dat de patronen die we al vaststelden in Azië en vervolgens in Afrika nu ook in Zuid-Amerika opduiken”, zegt Vincent Nijman, ook verbonden aan Oxford Brookes University en coauteur van de studie. “Als er vraag naar is, dan wordt daaraan tegemoetgekomen, ook al moet je naar een ander continent aan de andere kant van de wereld.”

“Als we dat in een vroeg stadium vaststellen, op het moment dat de handel toeneemt, dan kunnen we ingrijpen voor het te laat is”, zegt Morcatty.

Gegeerde pels

In het verleden leidde de jacht op jaguars ei zo na tot de uitroeiing van de diersoort. Tijdens de 20ste eeuw gebeurde dat vooral vanwege zijn vacht. De Verenigde Staten waren verantwoordelijk voor het grootste deel van de handel; in 1968 en 1969 alleen importeerde het land 23.000 jaguarhuiden. Toen de jaguarpopulatie zelfs in afgelegen delen van de Amazone decimeerde, grepen de beleidsmakers in: in 1975 werd de internationale handel verboden.

“De jaguar stierf bijna uit omdat in korte tijd ineens heel hard op het dier gejaagd werd”, zegt Morcatty. “Er waren tientallen jaren van inspanningen en investeringen door vele landen en instellingen nodig om de populatie weer op peil te krijgen.”

De jaguar klauwde geleidelijk aan terug: vandaag zouden 60.000 tot 170.000 dieren in het wild leven. Maar de diersoort staat opnieuw onder druk in zowat haar hele leefgebied. De illegale handel is wellicht niet de voornaamste factor die de populatie doet krimpen, maar kan de druk wel mee in de hand werken, zegt Morcatty. Zo kunnen boeren meer in de verleiding komen om jaguars op hun land te doden als ze weten dat met de karkassen geld te verdienen is. “We mogen niet toestaan dat deze nieuwe dreiging boven op bestaande dreigingen komt”, zegt ze.

Een gelijksoortige dynamiek doet zich voor in zuidelijk Afrika. In Zuid-Afrika heeft de toenemende legale handel in de skeletten van in gevangenschap geboren leeuwen die naar China geëxporteerd worden mogelijk een nieuwe markt gecreëerd voor producten van door stroperij gedode dieren. Het doden van leeuwen als vergelding voor aanvallen op vee of mensen is altijd gebeurd in zuidelijk Afrika, maar nu “is het niet alleen een dode leeuw die een probleemdier wordt, maar een dode leeuw waarvan stukjes ingebracht worden in de handelsketen”, zegt Andrew Lemieux, een onderzoeker aan het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving. “Er valt enorm veel geld mee te verdienen.”

Jaguar op het menu

Een van de vroegste signalen dat er in Zuid-Amerika een probleem aan het ontstaan was, kwam er in 2003. Een Chinese man die voor een Chinese supermarkt in Paramaribo op Suriname werkte, benaderde een geüniformeerd lid van het nationaal agentschap voor bosbeheer met de vraag of hij hem aan een jaguar kon helpen. “Mijn contact vertelde hem dat het doden van jaguars illegaal was”, zegt Verheij. “Hij was gechoqueerd omdat de man er helemaal geen graten in vond een overheidsambtenaar te vragen iets illegaals te doen.”

Voor de ambtenaar eindigde het gesprek daar. Maar tegen 2005 begonnen jagers op Suriname op bestelling jaguartanden en -klauwen te leveren – vaak bezorgden ze Chinese klanten in de hoofdstad gewoon het hele hoofd van het dier. De kopers vormden de klauwen en tanden om tot hangertjes, die verkocht werden in plaatselijke Chinese winkeltjes of die naar China gesmokkeld werden. Verscheidene Chinese restaurants op Suriname serveerden op eenvoudig verzoek ook jaguarvlees. Uiteindelijk gingen criminelen met ondernemingszin nog een pak verder: ze maakten van complete jaguarkarkassen een gelijksoortig product als de tijgerbotpasta die gebruikt wordt in Chinese medicijnen.

Een winkeltje waar onder meer jaguarschedels te koop liggen. Beeld Alamy Stock Photo

Om de omvang van het probleem in te schatten, gingen Morcatty en haar team op zoek naar nieuwe verhalen, technische rapporten en politiedocumenten uit de periode 2012-2018 in alle negentien Centraal- en Zuid-Amerikaanse landen. Ze vonden documenten over 489 inbeslagnames van lichaamsdelen van grote katten, goed voor ongeveer duizend gedode dieren – vooral jaguars, maar ook enkele poema’s en ocelotten. Ze berekenden dat het aantal onderscheppingen maal 200 was gegaan. “Dat is toch wel opmerkelijk”, zegt Morcatty.

Brazilië had de hoogste cijfers, gevolgd door Bolivia, Colombia, Peru en Suriname. De meeste documenten vermeldden niet wie de uiteindelijke bestemmeling was, maar Morcatty kon 34 procent wel in verband brengen met China. Inbeslagnames die verband hielden met China bevatten gemiddeld dertien keer meer jaguarledematen dan partijen die bestemd waren voor de binnenlandse markt.

Lemieux, die niet betrokken was bij het onderzoek, zegt dat de studie een regio in beeld brengt die over het algemeen over het hoofd wordt gezien door experts inzake handel in wild. “Als je kijkt naar het terrein waarop de dierenbescherming focust, dan krijgt Zuid-Amerika van alle continenten behalve Antarctica het minste aandacht.” Jaguars krijgen dan weer minder aandacht dan tijgers, leeuwen en luipaarden, zegt Lemieux, “maar de internationale handel in jaguars is duidelijk aan het veranderen”.

Morcatty en haar collega’s analyseerden hun data aan de hand van een paar variabelen om te achterhalen welke factoren de handel precies bepalen. Voorspelbaar was dat hoe meer jaguars in een land aanwezig zijn, hoe groter de handel is. Ook weinig verrassend is dat de illegale handel sterk samenhangt met de mate van corruptie en armoede.

De tweede meest significante variabele na corruptie was de aanwezigheid van Chinese privé-investeringen, die in Centraal- en Zuid-Amerika zijn vertienvoudigd de voorbije tien jaar, vooral in sectoren zoals energie, mijnbouw en infrastructuur. “Het komt erop neer dat landen waar nieuw Chinees geld binnenrolt ook de landen zijn waar we een verhoogde handel in jaguarlichaamsdelen vaststellen”, zegt Nijman.

Contractarbeiders

De Chinese investeringen op zichzelf zijn niet negatief, want ze leveren Centraal- en Zuid-Amerika ook veel goede zaken op, zegt Sue Lieberman, vicepresident internationaal beleid bij de Wildlife Conservation Society, die niet bij het onderzoek betrokken was. “Maar tegelijk moet je er alles aan doen zodat het ecologisch en sociaal verantwoord gebeurt.”

Met de investeringen komen ook nieuwe potentiële kopers van jaguarproducten de landen binnen. Daarnaast kunnen de ontwikkelingsprojecten – zeker als nieuwe wegen worden aangelegd in ongerept gebied of bossen worden gerooid – stroperij in de hand werken, doordat mensen dichter in de buurt van wilde dieren komen. Een studie die in maart gepubliceerd werd, stelde bijvoorbeeld vast dat de uitbreiding van landbouwgebied in de Amazone tot meer jacht op jaguars leidde. Als Chinese bedrijven bij zulke projecten betrokken zijn, dan verhoogt dat de kans dat de handel in wilde dieren toeneemt.

“Chinese investeringen in ontbossing versnellen de handel – het is met elkaar verbonden”, zegt Morcatty. Het patroon vertoont wellicht gelijkenissen met wat in Afrika werd vastgesteld. In een rapport dat vorig jaar gepubliceerd werd, stelde Alfan Rija, een conservatie-ecoloog van de Sokoine University of Agriculture in Tanzania, vast dat Oost-Afrikanen vaak jagen om aan een Chinese vraag te voldoen. En dat de meerderheid van de diersoorten waarop gejaagd wordt – van olifanten en neushoorns tot zeepaardjes en hyena’s – uitsluitend of vooral door Chinezen gekocht wordt. “De meeste Chinezen hier zijn contractarbeiders, en je ziet iets gelijksoortigs in Zuid- en Centraal-Amerika, waar ook veel Chinese bedrijven actief zijn”, zegt Rija. “Die ontwikkelingsprojecten bieden ook mogelijkheden om aan illegale dierenhandel te doen.”

De auteurs van de nieuwe studie onderzochten niet waarnaar Chinese kopers precies op zoek zijn, maar Lieberman en haar collega’s zagen wel advertenties op sociale media voor klauwen en tanden van jaguars. “Het ergst in de handel van jaguarlichaamsdelen zijn niet de beenderen die in de plaats van tijgerbeenderen worden aangeboden, maar de tanden die gebruikt worden voor juwelen”, zegt ze.

China is een grote afzetmarkt voor andere grote kattensoorten, vooral tijgers. Beenderen en andere lichaamsdelen worden onder meer gebruikt voor traditionele medicijnen. Een recenter fenomeen is dat tanden en klauwen verwerkt worden in juwelen. Maar doordat de tijgerpopulatie geslonken is tot minder dan 4.000 wilde dieren, gaan de handelaars op zoek naar andere bronnen om aan de vraag te voldoen. Jaguars komen voor sommige consumenten in aanmerking.

Angela Nuñez, een bioloog die nog werkte voor het Boliviaanse ministerie van Milieu, zegt dat de poging van Morcatty en haar team om de handel op regionaal niveau te kwantificeren, lijkt op kleinschaliger onderzoek dat zij en anderen eerder deden, en dat de resultaten min of meer overeenkomen. Toch is de omvang van het probleem volgens haar vrijwel zeker een pak groter dan wat de nieuwe studie aangeeft, omdat de meeste landen in Centraal- en Zuid-Amerika geen officiële documentatie bijhouden over onderschepte jaguarlichaamsdelen. Het is ook niet altijd makkelijk om stroperij en smokkel op het spoor te komen, vanwege een gebrek aan middelen.

Nijman vermoedt dat jaguars, zoals olifanten en neushoorns in Afrika, slechts kanaries in de koolmijn zijn, en dat de stroperij in Zuid- en Centraal-Amerika veel verder gaat en nog onopgemerkt gebeurt. Hij denkt onder meer aan schildpadden en orchideeën. “Door in te zoomen op de diersoort met de meeste weerklank, krijgen we ook een zicht op wat daarnaast zoal gebeurt”, zegt hij. “Er is geen reden om te denken dat alleen jaguars bedreigd zijn.”

Volgens Nuñez onderstreept de nieuwe studie “de noodzaak om regionale strategische partnerschappen te creëren om de dreiging te lijf te gaan”.

Chinese bedrijven moeten hun werknemers ook uitleggen dat jaguarhandel illegaal is en moeten concrete initiatieven nemen om te verzekeren dat hun personeel niet deelneemt aan wildmisdrijven, zegt Lieberman. “Het is belangrijk de piek van de curve voor te zijn door samen te werken met Chinese bedrijven, en niet gewoon te wachten tot de crisis volop uitbreekt”, zegt ze. “En dat kan perfect in een niet-vijandige sfeer.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234