Woensdag 13/11/2019

Waar blijven de Belgische Obama's?

Jan Goossens roept nieuwe Belgen op om meer politieke verantwoordelijkheid te nemen. Goossens is artistiek directeur van de Koninklijke Vlaamse Schouwburg (KVS) en schrijft om de twee weken een bijdrage voor De Gedachte. Beeld UNKNOWN

Wat in de VS werkelijkheid werd, is in Europa ondenkbaar, stelt Jan Goossens: 'Een uitgesproken zwarte presidentskandidaat met een moslimnaam kwam op de proppen met een inclusief politiek-maatschappelijk project dat, mede door een desastreuze oorlog en een imploderend neoliberaal beleid, zeer diverse kiezers over de streep trok.' Goossens ziet het hier volgend jaar bij de deelstaatverkiezingen nog niet gebeuren.

Vooraanstaande opiniemakers noemen de VS 'een grootmacht op zijn retour', maar Ian Buruma had gelijk toen hij in De Morgen schreef dat Obama's verkiezing bewijst dat in de VS "nog altijd dingen mogelijk zijn die elders ondenkbaar blijven". En gelukkig was er Tom Lanoye om Bart De Wever van antwoord te dienen toen die, alweer in De Morgen, Obama recupereerde en hem een 'klassieke civiele nationalist' met 'hoog N-VA-gehalte' noemde. Lanoye sloeg de nagel op de kop: "Het knappe aan Obama is dat hij een inclusief programma heeft: 't stad is van iedereen. Waarom bepalen de Vlaams-nationalisten wie een goede en wie een slechte Vlaming is?" Het zou een - aangename - verrassing van formaat zijn, mochten N-VA-politici zich na een eventuele verkiezingsoverwinning even verenigend tot de Belgische bevolking richten als Obama op 4 november in Chicago de Amerikaanse bevolking toesprak.

Hij droeg zijn overwinning op aan "the young and old, rich and poor, Democrat and Republican, black, white, Hispanic, Asian, gay, straight, disabled and not disabled". Allerlei relativerende theorieën gaan ondertussen rond. Obama zou geen zwarte, maar een 'postraciale' politicus zijn. Briljant Afrikaans-Amerikaans Princeton-professor en hiphopster Cornel West nuanceerde op CNN: "Als je de term 'postraciaal' onderzoekt, dan betekent hij gewoon dat er minder racisme was bij blanke kiezers en dat zij stemden voor Obama op basis van zijn kwalificaties, eerder dan af te knappen op zijn pigmentatie. Maar hij betekent geenszins dat er plots geen zwarten met hun eigen realiteit meer zijn, maar enkel abstracte wezens." Verder zou Obama een economische liberaal zijn en ook op buitenlands vlak weinig goeds beloven.

Nog afgezien van het sterke vermoeden dat Obama de klimaatpolitiek van Bush meteen fundamenteel zal bijsturen en Guantanamo Bay zal sluiten, plaatste de Amerikaanse oorlogsjournalist Mark Danner in de New York Review of Books kanttekeningen bij Obama's vermeend gebrek aan radicalisme: "The radicalism of Barack Obama lies not in his policies but in his face. It is a radicalism not just of color but of emergence, for scarcely a year ago that face was utterly unknown to the overwhelming majority of Americans".

Kortom, als je Buruma, West en Danner volgt, dan waren kleur en ras verre van afwezig in de stembusslag.

Wat in Europa ondenkbaar is, werd in de VS werkelijkheid: een uitgesproken zwarte presidentskandidaat met een moslimnaam kwam op de proppen met een inclusief politiek-maatschappelijk project dat, mede door een desastreuze oorlog en een imploderend neo-liberaal beleid, zeer diverse kiezers over de streep trok. Want naast zwarten stemden ook joden, vrouwen en jonge kiezers massaal op Obama. Pas tegen 2042 zullen de blanke Engelstaligen in de VS een minderheid zijn, maar het weerhield de Amerikaanse kiezer er niet van om in 2008 al een serieuze wissel op de onontkoombare toekomst te nemen. Pittig detail: Obama is een volbloed intellectueel met diploma's van Princeton en Harvard. Je hebt geen populisten nodig om in de dorpsstraat gehoor te krijgen.

United States of Brussels
Het contrast met België kan moeilijk groter. In Brussel leven we al in die post-2042 realiteit: de helft van de bevolking is niet-Belg, niet meer dan 50% van de Brusselaars heeft het Frans nog als moedertaal en in één huisgezin op twee wordt meer dan één taal gesproken. Toch valt te vrezen dat daarvan bij de volgende gewestverkiezingen weinig te merken is, of niet op de juiste manier. Er zullen nieuwe Belgen op de kieslijsten staan, velen zullen verkozen raken. Maar het dreigen weer lijsten met louter communautaire scheidslijnen te zijn waarop ook die nieuwe Belgen amper stemmen zullen halen buiten hun eigen gemeenschap. Wie op zoek gaat naar allochtone lijsttrekkers met een electoraal bereik over de gemeenschapsgrenzen heen, komt allicht niet ver. Etnisch stemmen wordt dus waarschijnlijk het ordewoord. En zo zullen we vanuit de politiek de kans missen om met Brussel om te gaan zoals de cultuursector steeds meer doet: als één ondeelbare stad, eerder dan een conglomeraat van naast elkaar levende gemeenschappen. Geen United States of Brussels, wel de - geweldloze Balkanisering van Brussel.

Niet dat dit alleen op rekening van de politiek kan worden geschreven. Misschien wordt het ook tijd dat nieuwe Belgen mét potentieel zich afvragen of ze geen verregaandere politieke verantwoordelijkheid moeten nemen. Met alle respect, maar de Brusselse impact van Emir Kir, Fouad Ahidar of Bertin Mampaka is veel en veel te klein. Ligt het aan te weinig soortelijk gewicht, aan de soms aartsconservatieve standpunten die ze tegen hun eigen partij in verdedigen of aan onvoldoende echte kansen? Ik laat het in het midden, maar we hebben ander vlees in de kuip nodig. Laat Obama een voorbeeld zijn: aantrekkelijk, gestudeerd en ambitieus jong volk dat zonder gêne in het centrum van de politiek gaat staan. Niet om erdoor opgeslokt te worden, wel om te proberen het te transformeren. Kortom, waarom maken bijvoorbeeld de kopstukken van de AEL-generatie de mainstream-politiek niet onveilig? Aan politiek talent en sexappeal geen gebrek daar. Abou Jahjah zorgde voor noodzakelijke contestatie vanuit de marge, maar is dit niet het moment waarop wie onder zijn vleugels politiek volwassen werd, pal in het centrum kan zeggen: "Yes, we can"? Als daarvoor een nieuwe beweging moet ontstaan of een politieke herverkaveling nodig is: bring it on. Vele nieuwe en oude Brusselaars en Belgen, ook politici, kijken er allicht reikhalzend naar uit.

Hoop verdien je, ook in de politiek. Met de verkiezing van Obama heeft de Amerikaanse bevolking, eindelijk en misschien maar voor even, wat hoop afgedwongen. In Brussel en België is er werk aan de winkel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234