Maandag 09/12/2019

Waalse Krook wordt Gentse trots

Architecten Coussée en Goris stellen ‘bibliotheek van de toekomst’ voor

Eind 2015 opent de Bibliotheek van de Toekomst haar deuren in Gent. Het bouwwerk moet van de buurt Waalse Krook dé ontmoetingsplek van de stad maken. Het ontwerp werd gisteren voorgesteld door architectenkantoor Coussée & Goris. ‘Dit gebouw moet voor Gent worden wat het Centre Pompidou voor Parijs is’, zegt architect Klaas Goris. Door An Bogaerts

Met dit ontwerp wordt een eerste stap gezet naar een totale vernieuwing van de Gentse buurt Waalse Krook. Die strekt zich uit tussen de Walpoortbrug, de Ketelvaart, de Nederschelde, de Lammerstraat en het begin van de Sint-Pietersnieuwstraat.

Het meest gekende bouwwerk in de buurt is het oude Wintercircus dat later garage Mahy werd. Al jaren staan het gebouw en de straten errond te verkommeren. Verschillende scenario’s passeerden de revue, maar tot nu toe werd geen enkel plan concreet. Drie jaar geleden werd door de Vlaamse Bouwmeester onderzocht hoe realistisch een volledige renovatie van de buurt eigenlijk is. Toen die groen licht gaf, richtten de stad Gent, de Provincie Oost-Vlaanderen, de Universiteit Gent en het Instituut voor Breedband Technologie (IBBT) vorig jaar samen de coöperatieve vennootschap Waalse Krook op. Zij treden nu op als bouwheer van het prestigieuze nieuwbouwproject, waarin de Bibliotheek van de Toekomst en het Centrum voor Nieuwe Media zullen huizen. Het voormalige Wintercircus blijft eigendom van AG Stadsontwikkelingsbedrijf en zal grondig gerenoveerd worden. De bedoeling is om hier horecazaken, archieven, onderzoekscentra en kantoren onder één (circus)dak te brengen.

Uit de reacties op een open oproep voor ideeën voor de bibliotheek selecteerde Waalse Krook cvba vijf internationale architectenkantoren die een ontwerp voor het bouwwerk mochten voorstellen, zoals het Deense bureau Schmidt Hammer Lassen Architects, dat in Kopenhagen de Koninklijke Bibliotheek van Denemarken ontwierp. Een andere kanshebber was UNStudio uit Amsterdam, bekend van het Mercedes-Benzmuseum in Stuttgart. Toch ging de eer niet naar deze twee, noch naar Toyo Ito & Associates uit Japan of THV Mateus Beel uit Gent, maar naar RCR Aranda Pigem Vilalta Arquitectes uit het Spaanse Girona, die een tijdelijk vennootschap aangaan met Coussee & Goris Architecten uit Gent. Van welke architecturale projecten u hen misschien kent? Van Architectuurinstituut Sint-Lucas in Brussel, of van de renovatie van de oude Gentse stadsdrukkerij. Samen met hun Catalaanse collega’s ontwierpen ze ook een volledig stedelijk complex in Dubai. Hun werk wordt vooral getypeerd door subtiliteit en nederigheid. En met hun ontwerp voor de Waalse Krook is dat net zo.

“Het gaat hier om een oppervlakte van 20.000 vierkante meter. Dan kan de verleiding groot worden om een iconische eyecatcher te ontwerpen”, vertelt architect Klaas Goris terwijl hij de maquette overschouwt. “Toch moet je daar in Gent mee oppassen. Gent is geen metropool, een gebouw moet hier integreren in de omgeving. Het moet de omgeving opnieuw evident en authentiek maken.” In het geval van het nieuwe bibliotheekgebouw zit die authenticiteit in het opwaarderen van de Schelde. Die snijdt nu langs de Waalse Krook als een kanaal. Ralf Coussee en Klaas Goris willen daar opnieuw een charmante waterpartij van maken. Ze voorzien twee bruggen naar het bouwwerk, een breder exemplaar vanop het Woodrow Wilsonplein en een passerelbrug richting Laurentplein. “Tussen de Schelde en de bib zal een soort oeverplein liggen, een groene oase die de rivier opnieuw moet openstellen voor de stad”, vertelt Goris.

Nog meer authenticiteit zit in de vorm van het nieuwe ontwerp. De 20.000 vierkante meter wordt namelijk door een duidelijke knik in het gebouw in twee stukken verdeeld. “Die knik is een verwijzing naar de plooi die de Schelde op deze plaats maakt”, legt Goris uit. Zo verklapt hij in één moeite de ontstaansgeschiedenis van het begrip Waalse Krook. ‘Krook’ of ‘kreuk’ verwijst naar de bocht die de Schelde hier maakt. ‘Waalse’ staat voor de Waalse schippers die hier in de 18de en 19de eeuw steenkool naartoe verscheepten. “Voor ons ontwerp was het een prima idee om ook zo’n breuklijn te voorzien. Die voorkomt dat een bouwsel van deze grootte er log en plomp uitziet”, zegt Goris. “Bovendien ontstaat zo een nieuw zeshoekig pleintje ter hoogte van de Korianderstraat en de Platteberg.”

Goris moet met een glimlach op het gezicht wel toegeven dat dit de moeilijkste wedstrijd was waar hij ooit aan meedeed, samen met RCR Arquitectes. “Het is een moeilijke plek, dat sowieso, maar er zijn ook veel hoogteverschillen die overbrugd moeten worden.” De oplossing daarvoor zit hem in een verhoogd plein aan de oever met het Woodrow Wilsonplein. Die verhoging wordt ook de ingang van de bibliotheek en herbergt in haar catacomben een ruime fietsenparking. “De site wordt zo op alle manieren bereikbaar. De bruggen geven toegang naar de parkings Zuid en Reep en de fietsenparking maakt het ook voor fietsers een interessante vertrekplaats om de stad te verkennen”, zegt Goris. “Het mag heel ambitieus klinken, maar ik vergelijk dit project graag met het Centre Pompidou in Parijs. Daar gaat het hem ook niet alleen om het gebouw zelf, maar net zo goed om de bruisende activiteit eromheen.”

De ingang vanuit het verhoogde plein heeft als mooie bijkomstigheid dat bezoekers niet op de onderste verdieping binnenkomen, maar een panoramisch overzicht krijgen over de onder- en bovenliggende verdiepingen. Het doet wat denken aan een shoppingcenter, waar je van beneden kan zien hoeveel verdiepingen er nog wachten. Vlakbij de inkom moet een reusachtige leeszaal komen, die drie verdiepingen boekenwanden met mekaar verbindt. “In onze research naar bibliotheken zagen we dat die almaar meer op echte kantoorgebouwen begonnen te lijken”, legt Goris uit. “Wij willen teruggaan naar de ontmoetingsplek die een bib ooit was, naar de charme van muren vol boeken die je omringen.”

Het gelaagde uitzicht van de bibliotheekgevel had een verwijzing kunnen zijn naar een oud boek dat zo vaak is gelezen dat de verschillende hoofdstukken niet meer mooi op mekaar vallen. Had gekund. Maar de architecten zien het net iets anders. “De gelaagdheid van de constructie doet denken aan de terrasachtige structuren die vaak naast rivieren ontstaan. Op de zuidelijke helling naast de Sint-Pietersabdij worden op die hellingen nu nog druiven gekweekt”, weet Goris. Dezelfde lagen komen uiteraard ook aan de binnenkant terug. Een kelderverdieping, een gelijkvloers en drie bovenverdiepingen. Vijf lagen in totaal. Op die verschillende etages wordt uiteraard plaats voorzien voor boeken, maar ook voor het Centrum voor Nieuwe Media, een jeugdbibliotheek, een leescafé met terras aan het water, een restaurant en een auditorium. Het is trouwens de bedoeling dat die niet-literaire ruimtes ook na de sluitingstijd van de bibliotheek hun functie blijven vervullen, om ook ’s avonds voor ambiance te zorgen in de Waalse Krook.

Lieven Decaluwe, Gents Schepen voor Cultuur, Toerisme en Feesten en voorzitter van de cvba Waalse Krook, is in de wolken met het winnende ontwerp. “Toen we de vijf voorstellen naast mekaar legden, waren er onmiddellijk twee die eruit sprongen. Die hebben we vervolgens in detail onderzocht en uiteindelijk kwam dit er als beste, maar ook als meest duurzame en meest budgetvriendelijke uit”, aldus Decaluwe. “De architecten hebben de bouwkost geraamd op zo’n 37,5 miljoen euro, terwijl het budget voor de nieuwbouw, mede dankzij de Vlaamse Overheid, 43 miljoen bedraagt. Bovendien voldoet het gebouw aan sterke energienormen en wordt zowel de warmte als de verkoeling uit de grond gehaald. Dat samen met de enorme hoeveelheid natuurlijke lichtinval maakt van deze betonnen constructie een erg duurzaam gebouw.”

De volgende stappen zijn nu het onteigenen van enkele gebouwen die dit prestigieuze project in de weg staan en het verder uitwerken en onderzoeken van het winnende ontwerp. Dan zouden de werkzaamheden in 2012 van start moeten kunnen gaan. Als ook dan nog alles volgens schema loopt, kunnen eind 2015 de eerste boeken ontleend worden uit de Bibliotheek van de Toekomst, die trouwens veel aandacht zal besteden aan technologie en nieuwe media. Wie benieuwd is of dit nu wel écht het beste plan is voor de Waalse Krook, kan het winnende en de andere ontwerpen van zaterdag 3 juli tot en met maandag 26 juli kritisch bekijken in de Achilles Muschezaal van de hoofdbibliotheek Zuid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234