Woensdag 08/02/2023

AnalyseOorlog in Oekraïne

VS hebben Oekraïne ‘niet aangemoedigd of geholpen’ om doelen in Rusland aan te vallen: hoe Westen escalatie wil vermijden

Een Amerikaans Himars-systeem vuurt een raket af tijdens een trainingsmissie in de VS. Beeld AP
Een Amerikaans Himars-systeem vuurt een raket af tijdens een trainingsmissie in de VS.Beeld AP

De Verenigde Staten hebben Oekraïne ‘noch aangemoedigd noch geholpen’ om luchtmachtbasissen in het Russische binnenland te bestoken. Bovendien zouden de Amerikanen hun Himars-systemen zo aangepast hebben dat Oekraïne er geen langeafstandsraketten richting Rusland mee kan afvuren, uit vrees voor escalatie.

Tommy Thijs

“We moeten te allen prijze vermijden dat het tot een escalatie komt.” Het zinnetje dat moet waarschuwen tegen een Derde Wereldoorlog gaat al even lang mee als de oorlog in Oekraïne zelf. Woensdagmiddag herhaalde Witte Huis-woordvoerder John Kirby nog eens dat “de Verenigde Staten Oekraïne niet hebben aangemoedigd de oorlog te doen escaleren”.

Dinsdag zei Amerikaans minister van Buitenlandse Zaken Antony Blinken ongeveer hetzelfde: ook al zijn de VS en hun wereldwijde partners “vastberaden om te verzekeren dat de Oekraïners alle middelen krijgen om zichzelf, hun grondgebied en hun vrijheid te verdedigen”, de VS hebben niets te maken met de aanvallen op drie Russische luchtmachtbases diep in het Russische binnenland. “Wij hebben de Oekraïners noch aangemoedigd noch geholpen om binnen Rusland toe te slaan”, zei Blinken.

Maandag bracht The Wall Street Journal op basis van anonieme bronnen binnen het Pentagon bovendien naar buiten dat de Verenigde Staten in het geheim hun meervoudige raketsysteem Himars zo hebben aangepast dat er enkel standaardraketten met een bereik van 70 tot 80 kilometer mee afgevuurd kunnen worden en geen langeafstandsraketten. Oekraïne kreeg van de VS in totaal twintig Himars-systemen, maar zonder de ATACMS of ‘Army Tactical Missile System’-raketten die 300 kilometer ver kunnen vliegen.

De aanpassingen aan de hard- en software van de Himars moeten verzekeren dat Oekraïne ze ook niet zou kunnen gebruiken als het land ze van andere westerse partners zou ontvangen. De aanpassing komt boven op de plechtige belofte dat Oekraïne de korteafstandsraketten niet zou inzetten tegen doelen op Russisch grondgebied.

ATACMS-raketten worden ook door het Himars-systeem afgevuurd, maar zijn zwaarder en hebben een groter bereik dan de 'standaardraketten’. Beeld Lockheed Martin
ATACMS-raketten worden ook door het Himars-systeem afgevuurd, maar zijn zwaarder en hebben een groter bereik dan de 'standaardraketten’.Beeld Lockheed Martin

Rode lijn

Twee keer in twee dagen tijd lijkt een verdere escalatie van het conflict dus vermeden, aangezien de ‘rode lijn’ van Poetin – geen westerse wapens die ook Rusland kunnen treffen – niet overschreden is.

Een zucht van opluchting alom dan? Niet overal. In Oekraïne wordt in toenemende mate cynisch gereageerd op die aanhoudende ‘vrees voor escalatie’ van het Westen. Als Poetin een argument wil om te escaleren, zal hij dat altijd wel vinden, klinkt het daar. En in hoeverre valt er eigenlijk nog te escaleren nu Rusland het energienetwerk al twee maanden naar het stenen tijdperk probeert te bombarderen? Is een heel land proberen bevriezen dan op zichzelf al geen escalatie?

Ook voor defensie-expert Dick Zandee (Clingendael Institute) wordt het argument van de escalatie “steeds zwakker en bijna theoretisch”. “Er is ondertussen al zoveel gebeurd op het slagveld, dat je ernstige kanttekeningen kunt plaatsen bij die waarschuwing. Ten eerste is zowel de Donbas als het zuiden van Oekraïne door Rusland geannexeerd. Illegaal weliswaar, maar vanuit Russisch standpunt vuurt Oekraïne dus al op Russisch grondgebied. Toch heeft dat nog niet tot escalatie geleid.”

Oekraïense militairen vuren een Amerikaanse M777-houwitser af, die het sinds april in zijn bezit heeft. Beeld AP
Oekraïense militairen vuren een Amerikaanse M777-houwitser af, die het sinds april in zijn bezit heeft.Beeld AP

Geen primeur

Tegelijkertijd voert Oekraïne al maandenlang aanvallen uit op Russische doelen, en zijn die op de luchtmachtbasissen in die zin geen primeur.

“Tot nog toe werd vooral Belgorod, een stad net over de grens met Oekraïne geviseerd. Maar ook dat heeft nooit tot verdere stappen geleid. Bovendien kun je je de vraag stellen welke escalatiestappen eigenlijk nog mogelijk zijn. Er blijft altijd die vrees voor de nucleaire optie, maar dat is een gigantisch grote stap waarvan ook het Kremlin al heeft laten verstaan dat ze te groot is”, aldus Zandee.

Al begrijpt hij ook de Amerikaanse redenering. “De gps-geleide Himars-raketten zijn veel gesofisticeerder dan de wapens die Oekraïne nu gebruikt om Rusland te bestoken. Het zou nog wel een verschil maken als Oekraïne ze op grote schaal begint in te zetten op Russische doelen.”

Syrische scenario

Volgens professor Internationale Politiek David Criekemans (Universiteit Antwerpen) zou Poetin effectief wel degelijk nog kunnen escaleren. “Denk aan het Syrische scenario en de inzet van chemische wapens wanneer Oekraïne zou besluiten een offensief op te starten om de Krim te veroveren. Dat is toch nog een ander verhaal dan de gevechten in de Donbas of de kleinere aanvallen op Russische doelen zoals nu.”

Sowieso blijft het onduidelijk hoever het Westen kan en wil gaan. Het Duitse ministerie van Defensie zei woensdag dat het Patriot-luchtafweersysteem dat het aan Polen beloofde niet naar Oekraïne zal gaan, zoals Polen had voorgesteld. Voor Berlijn blijft dat een brug te ver, ook al gaat het om een puur defensief wapen.

Aan de andere kant was het nog niet zo lang geleden compleet ondenkbaar dat het Westen pantserhouwitsers en meervoudige raketlanceerders als de Himars naar Oekraïne zou sturen, en werd ook toen voor een escalatie gewaarschuwd. Vandaag vormen de twee systemen het speerpunt van het Oekraïense leger en stelt niemand er nog vragen bij.

Tanks en vliegtuigen

Oekraïne hoopt dat het met andere, nog zwaardere wapens dezelfde kant uit zal gaan. Voormalige Oostblok-landen als Polen en Tsjechië leveren bijvoorbeeld wel al oude T72-tanks uit het Sovjet-tijdperk, tanks die de Oekraïense militairen zelf ook goed kennen, maar moderne westerse tanks van het type Abrams of Leopard 2 blijven net als gevechtsvliegtuigen taboe.

Volgens Criekemans blijft dat nog wel even zo. “Nu ligt de focus op luchtverdediging tegen de Russische raketaanvallen. Gevechtsvliegtuigen en tanks vergen bovendien veel meer training dan de wapens die Oekraïne nu wel al krijgt, onderschat dat niet. Daarom wordt er vooral nog gekeken naar de Sovjet-systemen die de Oekraïners al kennen.” Zo konden de Verenigde Staten deze week bijvoorbeeld nog Marokko overtuigen wisselstukken voor de T-72-tanks, waarvan het land er honderd heeft, naar Oekraïne te sturen.

Oekraïens minister van Defensie Oleksej Reznikov is er desondanks zeker van: “Onze partners bereiden de overdracht van tanks en vliegtuigen voor”, zo maakte hij zich dinsdag sterk. “Er zijn nog veel problemen en uitdagingen op technologisch en logistiek vlak. Maar alles gaat gradueel en bevindt zich op een evolutionair pad.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234