Donderdag 09/07/2020

Spanningen VS-China

VS drijven spanning met China op: ‘Hongkong is niet langer autonoom’

Hongkongse politie waarschuwt demonstranten dat ze in overtreding zijn en gearresteerd kunnen worden.Beeld EPA

De Amerikaanse overheid beschouwt Hongkong niet langer als autonoom van China, een beslissing die de deur openzet voor sancties tegen Beijing. De maatregel belooft de spanningen tussen de Verenigde Staten en China tot het uiterste te drijven, met Hongkong als boksbal.

De koerswijziging volgt op een Chinese legale machtsgreep in Hongkong, in een poging er de aanhoudende protestbeweging tot staan te brengen. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo nam de beslissing woensdag op basis van de Hong Kong Human Rights and Democracy Act, een wet die vorig jaar werd aangenomen en een jaarlijkse evaluatie van Hongkongs autonomie voorschrijft. De wet was bedoeld om Beijing onder druk te zetten de eigenheid van Hongkong te respecteren, ­nadat daar een protestbeweging was uitgebroken omwille van toenemende inmenging vanuit Beijing.

Als voormalige Britse kolonie met een eigen economisch, juridisch en ­politiek systeem geniet Hongkong sinds de overdracht aan China in 1997 van een voordelig handelsregime met de Amerikanen. Zo valt het bijvoorbeeld niet onder de tarieven van de handelsoorlog. Maar onder de Human Rights and Democracy Act kunnen de VS die handelsvoordelen intrekken als Beijing de autonomie van Hongkong onvoldoende respecteert.

Nu Pompeo oordeelt dat dit het ­geval is, is het aan president Trump om te ­beslissen de handelsvoordelen al dan niet in te trekken. Hij kan ook sancties uitvaardigen tegen Chinese ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor mensenrechtenschendingen in Hongkong. Trump liet eerder weten dat hij voor het eind van deze week “heel krachtig” zal reageren.

Nationale Veiligheidswet 

De Amerikaanse beslissing is een ­reactie op het Chinese overheidsinitiatief om Hongkong een Nationale Veiligheidswet op te dringen. Daartoe werd vorige week in het Nationaal Volkscongres, het Chinese parlement, onverwacht een wetsvoorstel ingediend, dat vandaag ter stemming wordt gebracht. Aangezien het Volkscongres als een ­loyale stemmachine voor de Communistische Partij fungeert, wordt het wetsvoorstel zeker goedgekeurd.

De wet is bedoeld om “elke daad van afscheiding, ondermijning, terrorisme en buitenlandse inmenging te voorkomen, stoppen en bestraffen”. Details ontbreken nog, maar demonstranten in Hongkong vrezen dat de wet tegen hen is gericht, aangezien Beijing hen ­regelmatig als ‘separatisten’ bestempelt. De wet zou de Chinese staatsveiligheidsdiensten ook de bevoegdheid ­geven om in Hongkong te opereren.

Dat Beijing zo verregaand ingrijpt in Hongkongs juridische systeem, gaat volgens rechtsgeleerden in tegen het principe van “één land, twee systemen”. Dat principe, dat was afgesproken in 1984 en in 1997 in werking trad, had Hongkong vijftig jaar lang autonomie moeten garanderen.

“Geen enkel redelijk persoon kan ­vandaag volhouden dat Hongkong nog een hoge graad van autonomie bezit ­tegenover China”, aldus Pompeo. “Het is nu duidelijk dat China Hongkong aan het vormgeven is naar zijn eigen ­model.”

Economisch offer

Als Trump Hongkongs handelsvoordelen intrekt, lijkt dat in eerste instantie vooral schadelijk voor Hongkong zelf. Toch zijn de demonstranten voorstander van de maatregel. Ze zijn van mening dat hun fundamentele rechten zodanig geschaad worden dat een economisch offer gerechtvaardigd is. Bovendien schaden sancties tegen Hongkong indirect ook Beijing, voor wie Hongkong een belangrijke financiële tussenschakel met het Westen vormt.

De Chinese overheid had woensdagavond nog niet gereageerd op Pompeo’s beslissing, maar gaf eerder aan niet onder de indruk te zijn van de Amerikaanse waarschuwingen. Een woordvoerder kondigde al op voorhand ­tegenmaatregelen aan. Beijing ziet de Hongkongse protestbeweging en ­democratie in het algemeen als een westers complot om China te verzwakken. In de toenemende machtsstrijd met de VS wil Beijing vooral tijd rekken, maar verder geen concessies doen.

In Hongkong was de afgelopen jaren steeds sprake van inmenging vanuit Beijing. Zo verdwenen in 2015 vijf boekhandelaars die kritische boeken over het Chinese regime publiceerden. Achteraf bleken zij in China gevangen te zitten. In 2019 brak naar aanleiding van een controversiële wet een protest­beweging uit, die intussen een jaar aanhoudt, ondanks ruim achtduizend ­arrestaties. De Nationale Veiligheidswet lijkt een manier om de demonstranten met hogere straffen in het nauw te drijven.

Honderden arrestaties

Ook woensdag werd in Hongkong geprotesteerd, tegen een wet die belediging van het Chinese volkslied strafbaar maakt met boetes tot 6.000 euro en celstraffen tot drie jaar. De demonstranten pasten een guerrillatactiek van korte, verspreide acties toe, maar de politie wist de protesten snel in de kiem te smoren. Ze joegen de demonstranten uiteen met ‘pepper balls’, niet-dodelijke kogels gevuld met pepperspray, of dreven ze bijeen met touwen om hen daarna te arresteren. Rond half tien ’s avonds had de politie meer dan 360 arrestaties verricht.

De nu al een jaar aanhoudende opeenvolging van actie en reactie leidt aan beide kanten tot radicalisering. Was separatisme eerder taboe in de protestbeweging, woensdag werden er slogans gescandeerd als “één natie, één Hongkong” en “onafhankelijkheid, de enige uitweg”. Omgekeerd liet de commandant van het Hongkongse garnizoen van het Chinese Volksleger weten volledig achter de Nationale Veiligheidswet te staan, een omfloerst dreigement met militair ingrijpen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234