Vrijdag 10/04/2020

VS & Cuba zetten de dooi in

Als Barack Obama en Raúl Castro elkaar vandaag of morgen tegenkomen tijdens de Summit of the Americas, zal veel betekenis worden gehecht aan hun lichaamstaal en mimiek. Hoewel officieel overleg tussen de Amerikaanse president en zijn Cubaanse collega niet op de agenda staat, kan elke blijk van verstandhouding bijdragen aan het slopen van de laatste muur uit de Koude Oorlog.

In het beste geval neemt Obama zelfs een cadeautje mee naar Panama, waar leiders van Noord-, Zuid- en Centraal-Amerika en de Caraïben elkaar ontmoeten. Het verwijderen van Cuba van de lijst met landen die volgens de VS het internationale terrorisme steunen, is een mogelijkheid. Volgens The New York Times stonden stafleden in het Witte Huis deze week op het punt een besluit daarover aan de president voor te leggen ter ondertekening. Obama zelf zou nog heel hard twijfelen.

Vermoedelijk moet dat wachten tot na de top, maar dat het gaat gebeuren, staat vast. Dan kan een tweede grote stap worden gezet: het heropenen van de ambassades in Washington en Havana. Daarmee zal een einde komen aan een periode van 54 jaar waarin het Caribische eiland en de naburige supermacht op voet van vijandschap leefden. Maar de echte toenadering moet dan nog beginnen.

De doorbraak had, als donderslag bij heldere hemel, plaats op 17 december. In gelijktijdige tv-verklaringen maakten Obama en Castro bekend te gaan werken aan een proces dat moet leiden tot het herstel van de diplomatieke betrekkingen en uiteindelijk het opheffen van het uit 1962 stammende Amerikaanse handelsembargo tegen Cuba.

Dat laatste kan nog een paar jaar duren. Het is afhankelijk van instemming van het Congres. De invloedrijke anti-Cubaanse lobby in Washington, bestaand uit naar de VS gevluchte Cubanen en hun politieke medestanders, zal niet zomaar het hoofd in de schoot leggen. "Het is aan de opvolger van Obama om een politieke meerderheid te smeden voor de beëindiging van de sancties", zegt Riordan Roett van de Johns Hopkins University in Washington.

Door diezelfde lobby heeft het zo lang geduurd voor een Amerikaanse president deze voor de hand liggende stap kon zetten. De meeste Cuba-experts in de VS zagen al lang in dat het Cuba-beleid een totale mislukking was. Het land vormde op geen enkele manier nog een bedreiging. De verstarring van het Castro-bewind werd door het embargo juist in stand gehouden.

Jongeren minder verbeten

"De Cuba-lobby is gepassioneerd, goed georganiseerd en heeft veel geld", zegt Ted Piccone van denktank Brookings in Washington. 'Zo werkt ons systeem: de luidruchtigste factie krijgt de meeste aandacht. De rest van het Congres heeft niet veel oog voor Cuba, daarvoor is het niet belangrijk genoeg."

Toch is er ook een tegenlobby op gang gekomen. De Amerikaanse landbouw wil dolgraag exporteren naar het eiland en ziet met lede ogen aan hoe andere landen de kansen grijpen. Landbouwstaten als Texas, Kansas en Minnesota willen af van het embargo.

De doorbraak werd ook mogelijk doordat de Cubaanse lobby zwakker is geworden. De oude generatie ballingen volhardt in haar totale afwijzing van het Castro-bewind, maar de jongeren staan minder verbeten in het leven. Zij zijn geworteld in de VS, hoeven niet meer definitief terug naar hun vaderland en hopen op een menselijke dooi in de verhoudingen.

Obama's recente initiatief heeft die trend versterkt. Van de Cubanen in de VS is 51 procent voorstander van toenadering. Drie maanden geleden was dat nog 44 procent. Het aantal voorstanders onder jongeren (69 procent) is veel hoger dan onder Cubaanse Amerikanen ouder dan 65 (38 procent).

Bij de presidentsverkiezingen van 2012 was Obama al de verrassende winnaar geworden in de staat Florida, waar de meeste Cubaanse ballingen wonen. Dat was nadat hij had bekendgemaakt te streven naar een betere relatie met Cuba. Verdere electorale risico's loopt Obama niet: hij kan niet worden herkozen en de Congres-verkiezingen zijn achter de rug.

Straatarm

Hoewel het embargo voorlopig blijft bestaan, ging de verklaring van 17 december al gepaard met een reeks concrete maatregelen. Het over en weer reizen wordt makkelijker voor burgers, er komen meer culturele uitwisselingen, Cubaanse ballingen kunnen makkelijker geld naar familie overzee sturen en telecommunicatie en internet worden verbeterd. Bovendien zullen de Amerikanen ruimer gebruikmaken van de uitzonderingen die het sanctieregime al kende voor landbouwproducten en medicijnen.

Voor de Cubaanse regering is de economische opening de enige drijfveer voor de dooi. Het land is straatarm en kan niet langer rekenen op de steun van Venezuela, dat zelf in crisis verkeert. Maar er zijn grote risico's. Als de muur tussen Cuba en de VS wordt afgebroken, kunnen culturele en politieke vonken eenvoudiger overspringen. Door een opbloei van de markt kan een nieuwe middenklasse ontstaan, zelfbewust en niet langer afhankelijk van de staat.

"Cubaanse leiders vrezen de controle te verliezen", klinkt het bij Amerikaanse politicologen. "Het is geen keuze, maar noodzaak. Ze willen de opening zo geleidelijk mogelijk." Op korte termijn zullen de extra inkomsten het bewind meer lucht geven. Op langere termijn echter "dreigt de ondergang".

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234