Maandag 14/10/2019

VRT-hoofdredacteur Liesbet Vrieleman is klaar voor de strijd

Tweeten is zilver, zwijgen goud: Liesbet Vrieleman (39) vindt het wel goed zo uit de wind. Alleen op de redactie van de VRT gaat de hoofdredacteur er pal in staan. Praat veel met haar mensen en luistert. Geeft vertrouwen. 'Is dit mijn missie? Misschien. Maar onze journalisten zijn toch de missionarissen.' RIK VAN PUYMBROECK

Soms moet je geduld hebben. Maar érg veel geduld. De eerste sms met de vraag voor dit interview werd verstuurd in maart. Er kwam altijd een antwoord, zeker. Iets als: 'Het is nog te vroeg' en later 'Laat me nog even inwerken' en dan: 'Ooit komt het er van.' Dat was op 6 september en vandaag - het is woensdagavond 30 november, we zijn in Leuven - is dus ooit.

Als iedereen was als Liesbet Vrieleman, merken we zomaar even op, konden ze het wel schudden met Terzake en De afspraak. Dat doet haar lachen: "Je hebt gelijk. Het is zelfs een probleem om telkens voldoende gasten te vinden. Zeker vrouwen! Die hebben een terughoudendheid die ik (daar is dat lachje weer) héél goed begrijp. Maar ik sta niet graag op de eerste rij.

"Ik ben geen tafelspringer. Mijn karakter is dat van een doorzetter, een koppige en een nieuwsgierige, maar wel met beide voetjes op de grond. De perfecte mix van mijn vader en moeder, denk ik. Ik vind het veel belangrijker dat specialisten, experts, mensen met een verhaal in programma's aan bod komen. Aan mij hebben mensen geen boodschap."

Toch eerst dit. Terwijl we praten, zit Jan Terlouw in De wereld draait door. Dat weten we nu niet; in de fijne Leuvense wijnbar Convento waar we zitten, is er geen tv. Maar straks of morgen zal ze dat wel zien, en horen dat de 85-jarige schrijver op een woord hamert dat haar lief is. Vertrouwen. Elkaar vertrouwen, zegt Terlouw, alstublieft.

Vrieleman, sinds april algemeen hoofdredacteur van de VRT, gebruikt het als in: vertrouwen in mensen. Ze geeft een voorbeeld: "Als een regie-assistente, zelfs als ze zes maanden van haar pensioen verwijderd is, een bedenking maakt over hoe het nieuwe redactieplan voor de nieuwsdienst er zal uitzien, dan wil ik daar naar luisteren. En dan stuur ik dat ook bij als dat nodig is." Dat is dus vertrouwen geven.

In 2010 praatte ze al eens. Vrieleman was toen 34 en deed toen de job die ze sinds april opnieuw doet. Tussendoor was ze meer dan vier jaar bij De Vijver, en programmadirecteur bij SBS (met VIER en VIJFtv). Dat gesprek toen was niet zo makkelijk. In de herinnering zitten twee volgepende blaadjes uit een Atoma-schrift, daarop had ze dat interview zélf voorbereid. Op het einde checkte ze: Heb ik alles gezegd? Laatste vraag beantwoord, boekje dicht, dan pas ontspande ze. "Is dat zo?" vraagt ze nu. "Nu ja, het verschil tussen de Liesbet Vrieleman uit 2010 en die van 2016 is gigántisch.

"Bijna zou ik zeggen dat ik een ander mens ben, wat niet klopt, maar ik heb zoveel meer bagage en heb een heel leerproces meegemaakt. Vroeger wilde ik me bewijzen door alles te zien, horen en lezen, van 's morgens 6 uur tot 's avonds 23 uur. Ik wilde laten zien aan mensen dat ik er altijd wás. Dat is minder. Ik ben zelfverzekerder, heb een parcours afgelegd en ben op alle vlakken rijker geworden."

Dat heeft vier jaar SBS dan met je gedaan?

"Ik heb daar veel geleerd. SBS is een klein team: in dezelfde ruimte als ik zaten marketing, communicatie, programmamanagers, digitaal... Alles op een zakdoek. Je leert dus snel aansturen. Het was ook pionierswerk als je ziet hoe we startten en hoe de verhouding zender-productiehuis Woestijnvis was. Dat heeft veel energie gekost en het was geen gemakkelijk proces. Maar ik zou het onmiddellijk opnieuw doen. Alleen begon ik daar met veel goesting, maar te weinig contouren. Toen Paul Lembrechts (CEO van de VRT, red.) me voor deze job vroeg, lette ik daarop: wat is de strategie, wat is mijn mandaat, wat kan ik wel of niet doen?"

Toen Wouter Vandenhaute je vroeg, was je zo blij en vereerd, dat je dat niét vroeg?

(knikt) "Ik ben daar blind in gesprongen, vol goesting, maar en cours de route bleek het niet zo eenvoudig. Er was niet zoveel bewegingsvrijheid, en het was een moeilijk en hobbelig parcours. Niemand heeft een glazen bol natuurlijk. Ik wilde dingen doen slagen, en pas achteraf besef je dat je in 101 situaties misschien iets anders had kunnen doen. Maar het proces was even belangrijk als het resultaat en het heeft me gemaakt tot de persoon die ik vandaag ben. Dus zijn die vier jaar een cadeau geweest en tot de laatste dag heb ik me 300 procent gegeven. Ik was dus teleurgesteld dat ik er moest uitstappen."

Je zegt 'moest'. Dat wijst niet op vrije wil en zelf de beslissing nemen om te stoppen.

"Mijn contract stopte en dus moest gepraat worden over een nieuw contract. We zijn dan in overleg uit elkaar gegaan. Maar ik had me daar zo in vastgebeten, dat ik dat niet makkelijk vond. Dat loslaten was heel moeilijk."

Kun je dat gevoel beschrijven, of je die bespreking perfect voor de geest halen?

"Dat gesprek met Wouter, in een Italiaans restaurant in Brussel, zeker. Dat was heel emotioneel. Ik had vier jaar dag in, dag uit gewerkt voor dat bedrijf en tegen dat móéten loslaten, zag ik heel hard op. Vooral: ménsen missen. Dat vond ik verschrikkelijk. Die mensen met wie ik meer dan vier jaar samen geworsteld had, zou ik de volgende dag niet meer zien.

"En ik dacht: nu breken de rustigste drie maanden van mijn leven aan. Maar eigenlijk werd dat de meest onrustige periode van mijn leven. Weliswaar met veel aangename gesprekken over wat ik kon doen. Ik nam mezelf voor dát te doen wat ik écht graag wilde doen en waar ik dacht het meest impact te krijgen. (lacht) Ik schrok er zelf van dat ik dus terechtkwam waar ik nu zit: terug bij de VRT."

Bijna was dat Het Laatste Nieuws. Meer dan bijna zelfs, het verhaal gaat dat je contract al getekend was, maar dat iemand van De Persgroep naar je vakantieplek in Italië kwam om te melden dat het niet doorging.

(lacht) "Dat klopt niet. Ooit is Wouter wél naar daar gekomen om me te vragen voor SBS.

"We hadden inderdaad een akkoord, maar wat me aansprak bij Het Laatste Nieuws was vooral het digitale verhaal. Ik geloofde geweldig in dat potentieel en had daar zin in. Maar toen kwam plots op tafel om trekker te worden van meer, ook voor De Morgen en Humo. En dan is Paul (Lembrechts, RVP) daar komen tussenfietsen. Hij vertelde me hoe hij de VRT zag en daarbinnen de nieuwsdienst.

"Ik geloof heel erg in het momentum van de VRT, dat met Paul een modern en creatief bedrijf wordt. 'Gebruik het huis', zei hij. Als hoofd van de nieuwsdienst mag ik ook over Canvas en Eén iets zeggen, zoals Olivier Goris (netmanager Eén, red.) en Reinhilde Weyns (netmanager Canvas, red.) hun ideeën over de nieuwsdienst mogen opperen. Dat is fantastisch."

Toen de opstart van VIER niet het succes werd dat aan Woestijnvis werd gelinkt, zei je in een interview: 'Als ik hierin slaag, kan ik de problemen in het Midden-Oosten gaan oplossen.' En?

(schatert) "De wereld is ondertussen wel heel erg veranderd, niet? Maar ik denk wel dat we met VIER iets gebouwd hebben."

In april titelde deze krant: 'Liesbet Vrieleman moet vrede brengen op VRT-nieuwsdienst.' Maar toen je in 2010 algemeen hoofdredacteur werd, ging het hier al over: er moesten afvloeiingen komen, de nieuwsdienst lag onder vuur en je komst werd op applaus onthaald. Er lijkt niks veranderd.

"Er zal altijd kritiek zijn op de nieuwsdienst en dat is logisch. We zijn een openbare omroep, iedereen betaalt daar via belastingen aan mee en iedereen mag dus zijn gedacht hebben. Sommige kritiek slaat nergens op, in andere kritiek kan ik me vinden en dan zal ik daar iets aan doen. Maar vraag het maar aan je collega's: naar de VRT wordt met een vergrootglas gekeken.

"En we moeten beter communiceren, de dialoog aangaan, intern en extern. Dit moet een glazen huis zijn. Daarom gaan we een ombudsman installeren. Iemand die, zoals Tom Naegels jaren deed bij De Standaard, kritisch naar ons werk kijkt. Iemand die dat onafhankelijk kan doen. Die openheid van geest moeten we hebben. Wie bang is, krijgt slaag. En ik ben niet bang."

Welke kritiek is terecht? Mag het woord 'constructieve journalistiek' hier nog eens vallen?

"Daar is te veel focus op gelegd en ik was niet bij de meetings waarin dat besproken werd. Ik wil goeie journalisten die feiten brengen, de wereld uitleggen en context geven. Af en toe constructief, zonder daarop de focus te leggen. Maar iedereen is zo pessimistisch over journalistiek. Ja, er is snel nieuws. Maar er moet ook voldoende context zijn. Mensen móéten een eigen mening hebben en ze zijn slim genoeg. Maar ze mogen die mening niet baseren op slogans. Wel op feiten. Ik vind het ook jammer als journalisten afhaken omdat er 'alleen nog snel nieuws is'. Neen, er zijn ook lange verhalen."

Plannen zijn er genoeg. Snel na haar intrede nam Vrieleman een nieuw college van hoofdredacteurs bij zich. Ze noemt ze zeer complementair. Brecht Decaestecker, Steven Samyn, Inge Vrancken en Griet Decraen zetelen daarin samen, ze hebben overigens een eigen WhatsApp-groepje. "Een fantastisch ploegje", zegt ze. "En vol vertrouwen. Dat was ooit anders. Ik moet nooit denken: mij zeg je dit en straks zeg je iets anders."

Er komt een nieuwe site. Er komt nieuws op maat: jongeren die 's morgens opstaan, checken eerst hun social media en er is om halfelf een piek op Facebook. "Dan is het speeltijd op school. Die verwachten ander nieuws dan het miljoen mensen dat om 19 uur naar Het journaal kijkt. Onder hen zijn er slechts 200.000 tussen 18 en 54 jaar oud."

Er komt specifiek nieuws op Radio 2. En kort na de verkiezing van Donald Trump kwam het nieuws dat Björn Soenens vaste correspondent wordt in de VS.

Is dat omdat jij voelt: het is een ramp voor de wereld, maar boeiend voor de journalistiek. Dus moeten we daar bij zijn.

(knikt) "Uiteraard voel je dat er veel gaat gebeuren en dat dáár veel beslist gaat worden.

We moeten dus daar zijn. Om snel te informeren. En dat moet met iemand die veel expertise heeft, zoals Björn. We gaan minder investeren in wat voordien de 'pop-upcorrespondenten' werd genoemd. Maar we gaan soms drie weken iemand naar de plek in de wereld sturen waar het nieuws zich afspeelt."

Was die beslissing anders geweest als Hillary Clinton president was geworden?

"We voerden die gesprekken al, maar de verkiezing van Trump heeft alles in een stroomversnelling gebracht. Ik vind het vreemd om te lezen dat niemand dit had zien aankomen. Na de brexit wisten we toch dat we met élk scenario moesten rekening houden? Daarom hebben we ervoor gekozen om alle debatten tussen Trump en Clinton live uit te zenden. Ik begrijp die zelfkastijding van journalisten niet."

Maar je bent ook mens en niet louter journalist. Baren Amerika en Trump je zorgen?

"Niet alleen Amerika. Kijk naar het referendum van volgend weekend in Italië. Kijk naar Nederland. Kijk naar Duitsland. Er is de afgelopen twee-drie jaar wel wat gebeurd. Maar daarom vind ik de rol van de journalistiek zo belangrijk. Omdat niet alles zomaar op een hoop mag worden gegooid. Je moet alles feit per feit uitleggen. Schrikt die wereld me af? Goh. Ik denk dat ik daarom deze job op de nieuwsdienst koos. Omdat ik daar mijn rol kan spelen."

Dat klinkt als een missie.

"Misschien. Maar dan zijn onze journalisten toch de missionarissen. Ik vind het een belangrijke opdracht."

Je zei daarnet hoe gigantisch anders je was en dat je het niet meer van 's morgens vroeg tot

's avonds laat volgt. Mag ik dat niet geloven?

(lacht) "Het gaat toch beter dan toen. Maar jij schreef ooit dat mijn telefoon aan mijn hand vergroeid is en ik moet toegeven dat dat nog zo is. Ik geef de raad aan mijn journalisten: neem je vrije dagen echt vrij. Voel je niet verplicht te mailen of te WhatsAppen. Als we je nodig hebben, bellen we. Alleen zelf kan ik het niet."

Ook niet als je olijven gaat plukken in Italië.

"Af en toe moet ik even naar zee of, inderdaad, naar Italië om olijven te plukken. Letterlijk, maar Italië is ook de metafoor voor goed eten en relaxen. Daar kan ik het meer loslaten. (lacht) Al zullen andere mensen dat tegenspreken. Ik voel me gewoon verantwoordelijk."

Die andere mens is Rudi Vranckx, je partner. Dat is hij al lang, maar je was niet blij toen

De Tijd dat dit jaar toch schreef.

"Dat is privé en ik wil daar weinig over zeggen. Alleen dit: voor ik op de nieuwsdienst kwam, deed Rudi al wat hij deed. Ik ben weggeweest en hij deed het nog. En nu ik terug ben, nog altijd. Onderzoek toont aan dat Rudi Vranckx een van de belangrijkste nieuwsmerken van de VRT is. Dat was en is niet dankzij mij. En dat verandert niet."

Vulde je dat in toen je 12 was en het PMS vroeg wat je later wilde worden: hoofdredacteur van de VRT?

"Maar néén. Zelfs toen ik het middelbaar af had, wist ik niet wat ik wilde doen. Alleen wat ik níét wilde doen, wist ik. Ik wilde niet in het onderwijs en ik wilde in Leuven geen communicatiewetenschappen, Germaanse of geschiedenis studeren. Ik wilde los van het klassieke patroon, en ben regie gaan studeren in Genk. Wat voor mijn ouders niet voor de hand lag: ze kenden dat niet. Maar ze lieten me wel doen. (glimlacht) En dat het in Genk was, waarvan gezegd werd dat je na die opleiding zeker werk zou vinden, klonk hen wel als muziek in de oren."

Vader Vrieleman, Nederlander uit Zwolle, werkte bij Monroe in Sint-Truiden. Haar moeder was onderwijzeres. En van zo'n jeugd in Borgloon, 'parel van Haspengouw' zegt de slogan, denk je: onbezorgd, rustig, kabbelend. De streek is adembenemend mooi. "Als we er gaan wandelen, zeg ik vaak: waarom moeten we naar Italië, kijk eens hoe mooi. Maar Borgloon is een klein stadje. Er is niet zoveel. Toch liever Leuven dan, al is het ook niet zo groot. Maar daar hou ik van. Op zaterdag lopen we graag rond: koffie drinken, kaas kopen en hier de kranten komen lezen met een glas wijn."

In jouw school in Sint-Truiden zat ook Inge Vrancken. Gek hoe jullie levens naast elkaar blijven lopen.

"Ze zeggen dat we op elkaar lijken, maar we verschillen ook vaak van mening. Inge heeft me ooit aangeworven als eindredacteur voor Mijn gedacht op Ketnet. Ze vond me een rare, maar ze nam me wel in dienst. Nadien hebben we samen Karrewiet opgericht, maar dan ben ik wel naar Koppen gegaan. Ik wilde weer op reportage."

Dat lijkt me pas lang geleden.

"Na SBS heb ik een paar hele fijne gesprekken gehad en daar was ook een productiehuis bij. Mensen met wie ik graag wilde werken, ook weer in productie. Mijn natuur zei: dit wil ik doen. Maar toen speelde mijn ego op en ik dacht: dit is het moment om de VRT-nieuwsdienst te leiden. Daar gaat nu mijn impact groter zijn.

"Tegelijk vind ik dat je nooit ergens te lang moet blijven. We zijn nu aan een plan van twee jaar bezig. Dan zie ik wel. Wat ik over vijf jaar ga doen? Geen idee. Er zijn in mijn leven al veel treinen gepasseerd waar ik ben opgesprongen. Ik hoop dat er in de verte al een trein vertrekt die op een dag bij mij aankomt."

Maar ik las dat je ooit voor Koppen een reportage deed in een Frans dorpje waar een 14-jarige jongen zijn moeder had vermoord. Ik zou dat verschrikkelijk missen tijdens die managementvergaderingen.

"Ik haal voldoening uit het feit dat je binnen een organisatie stappen kunt zetten, maar ik begrijp wat je bedoelt. Die reportage in Frankrijk vergeet ik trouwens nooit. Mijn beste vriendin Nele trouwde die dag en ik had weekenddienst. Ik dacht: ik lees wat kranten en in het sléchtste geval komt daar een opdracht van op zondag. Maar er stond maar één interessant stukje in de krant en dat ging over die moord. De eindredacteur vond dat ik maar beter moest gaan. Huilend heb ik naar het nichtje van Nele gebeld dat ik niet naar het huwelijk kon komen."

Lees je nog wat anders dan kranten?

"In de grote vakantie en in de kerstvakantie, ja. Aan Zuiverheid(boek van Jonathan Franzen, RVP) was ik bezig, maar de laatste honderd bladzijden wachten al een paar weken op me. Er valt elke dag zoveel te lezen: New York Times,NRC, de Vlaamse kranten, en ik wil de programma's van ons en van de concurrentie zien. En ik slaap zo graag. Zes à zeven uur heb ik nodig."

Het blijkt dat Donald Trump maar vier uur slaap nodig heeft.

(lacht) "Ik wou dat ik zo iemand was!"

Prachtige titel voor dit verhaal: 'Ik wou dat ik Trump was'.

"Neen, maar het schijnt dat het voordeel van ouder worden is, dat je minder nood hebt aan slaap. Ik kan er al niet op wachten."

We kiezen een glas wijn uit en dit is inderdaad anders dan in 2010. Er komt geen Atoma-schriftje meer naar boven. Ouder en zelfverzekerder? "Onlangs was er een ontmoeting met een aantal woordvoerders. Eén ervan was 31 en ik zei: 'Wat, zo jong?' Pas nadien realiseerde ik me dat ik op die leeftijd hoofdredacteur van de VRT was."

Er komen nog wat verhalen. Maar helaas. Privé is privé. "Misschien later", glimlacht ze. Ze zei het al in het begin: "Aan mij hebben mensen geen boodschap." Ook daarom is zelfs Facebook voor haar enkel een kijk- en infodoos. En Twitter? "Ik volg het maar heb nooit één tweet gestuurd. Of het zou per ongeluk moeten zijn. Als ik Bart Aerts (de journalist die in de zaak van de Kasteelmoord een huiszoeking kreeg, RVP) moet verdedigen, doe ik dat absoluut intern. Bart weet dat. Daarvoor heb ik Twitter niet nodig."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234