Donderdag 19/05/2022

Vrouwentwist in westernstijl

Een achterbuurt van Palermo. Twee auto's in een smalle straat. Twee vrouwen achter het stuur. Stilstand. Geen van beiden wil enkele meters achteruit rijden. Dat is de essentie van Una via a Palermo, de spannende film van de Italiaanse regisseuse Emma Dante, die ook een van de hoofdrollen vertolkt. Een uitstekend filmdebuut.

Voor deze film heeft de Siciliaanse (toneel)schrijfster en actrice Emma Dante haar eigen roman Via Castellana Bandiera geadapteerd. Maar toen ze op vraag van uitgeverij Rizzoli, aan dat boek begon wist ze al dat ze van dit verhaal toch vooral een film wilde maken. Een verhaal dat Emma Dante, die zo'n tien jaar in die straat in Palermo gewoond heeft, zelf overkomen is.

In werkelijkheid heeft die krachtmeting toen geen etmaal, maar zo'n twee uren geduurd. En is er, in tegenstelling tot de film, wél politie aan te pas gekomen. "Het scenario, dat ik samen met de Italiaanse auteur Giorgio Vasta geschreven hebt, was niet makkelijk en heeft een tijdje geduurd, want in het boek kwamen er meer personages en situaties aan bod", vertelt Emma Dante. "Voor de film hebben we ons voornamelijk tot de gebeurtenissen in de straat beperkt, want dit is vooral het verhaal van een mentale gevangenis."

Wellicht is het daarom dat we ons aan het einde van de film realiseren dat de straat eigenlijk breed genoeg was om de auto's te laten passeren.

Emma Dante: "We hebben een deel van de straat gereconstrueerd als decor. En het is nog tijdens de film dat de straat stilaan breder wordt. Dat de autodeuren bij voorbeeld langs beide kanten open kunnen en dat de buurtbewoners er makkelijk langs kunnen. Maar in het begin moet de toeschouwer, onder meer door de positie van de camera, de indruk krijgen dat er geen doorkomen aan is. Want dat is namelijk het gevoel van de hoofdpersonages. De film begint realistisch, maar stilaan, als de avond valt, wordt de sfeer meer onirisch. De straat wordt iets breder, de woorden worden ijler, de stilte wordt dikker, in tegenstelling tot al het geroep en het kabaal van het begin."

Een van de zaken die de film zo interessant maakt, is dat het hier twee vrouwen betreft. Hebt u ooit overwogen om dit verhaal met twee mannen te vertellen?

"Die vraag wordt mij vaak gesteld, want het zijn typisch mannelijke rollen. Ik antwoord altijd hetzelfde: als het twee mannen waren geweest, dan zou de film maar vijf minuten geduurd hebben, en ik wou een langspeelfilm. (lacht) Maar het feit dat het hier om een duel tussen vrouwen gaat, is eigenlijk even normaal. We zijn het alleen niet zo gewend. In de oude vrouw die in de auto tegenover haar zit, ziet Rosa haar overleden moeder. Van haar kant zit Samira te kijken alsof ze haar veel te vroeg gestorven dochter ziet zitten. Dat spiegeleffect zorgt voor een kortsluiting, die helpt verklaren waarom beide vrouwen zo halsstarrig zitten. Sicilianen zijn een koppig volk."

Als beide vrouwen op een bepaald moment uit de auto stappen, filmt u hen alsof het een scène uit een western van Sergio Leone betreft.

"Ja, dat is een evidente maar ook ironische knipoog. En net als bij Sergio Leone is er ook de wind en het stof van de straat. Maar hier trekken de vrouwen geen pistool, ze plassen. (lacht)"

De film bevat ook enkele droomscènes.

"Ja, op die manier probeer ik over de dood te vertellen op een wijze die in het theater niet zou kunnen. Ik doe dat niet als een fantasme, maar als een aanwezigheid die het dagelijkse leven groet. Ik was heel erg geraakt door een sequentie uit Buongiorno, notte, de film van Marco Bellocchio over de moord op Aldo Moro. Daarin zien we op een bepaald moment hoe de premier bij zonsopgang het appartement waar hij gevangen zit, verlaat en door de straten van Rome wandelt. Onmogelijk! Maar het weerspiegelt de hoop van de Italianen, die wilden dat Aldo Moro zijn kidnapping zou overleven. Maar dat kon alleen in een film."

Uw cast is een mengeling van beroepsacteurs en niet-professionelen.

"In het theater werk ik alleen met professionele acteurs, maar voor deze film vond ik het belangrijk om ook met mensen uit de buurt te werken. Renato Malfatti bij voorbeeld, die de rol van de familievader Calafiore speelt, is in het echte leven een parkeerwachter."

Er zit geen muziek in de film. Op het einde is er alleen een mooi lied, maar dat wordt niet vertaald.

"Dat is bewust gebeurd. Het liedje gaat over de eenzaamheid van de straat. Het zegt onder meer: 'Wie moest vertrekken, is vertrokken. Wie moest wenen, heeft geweend. Wie moest sterven, is gestorven.' Het is een liedje over het lot."

In de film blijkt dat Rosa vertrokken is uit Palermo. Ze is maar even terug, voor een trouwfeest. Zelf woont u nog steeds in Palermo. Het heeft dus wel degelijk zin om te blijven.

"Ziet u mijn gezicht? (op dat moment valt daarop een soort ontgoochelde berusting en alles behalve enthousiasme te lezen, JT) Ja, het is mogelijk. Maar dan moet je vechten. Voor mij is het belangrijk om te blijven, maar dan wel met de bedoeling om dingen te veranderen. Niet om te slapen en alles gewoon te ondergaan in de jungle, die zo'n stad in het zuiden van Italië kan zijn. Niet zomaar overleven, maar zaken doen veranderen."

Na de eindgeneriek volgt nog een citaat van de Italiaanse dichter Giorgio Caproni: 'Non c'ero mai stato. M'accorgo che c'ero nato' (Ik was daar nooit geweest. Ik besef dat ik daar geboren ben.)

"Voor mij gaat die versregel over de oorsprong. Over de straat als een baarmoeder. De straat als een levend orgaan. Maar terugkeren naar de oorsprong betekent nog niet dat je die oorsprong direct herkent. Dat citaat moet helpen duidelijk maken dat deze straat de straat van haar jeugd was, de oorsprong van het hoofdpersonage Rosa, die de plek niet meteen herkent, maar voelt dat die haar toch vertrouwd is. Dat citaat mocht niet voor de filmtitel komen. Die titel staat trouwens niet bij het begin, maar aan het einde van de film. U hebt het citaat gezien, dus u bent tot het einde gebleven. (lacht)"

---

Patstelling tussen protagonisten

UNA VIA A PALERMO

DRAMA
Regie: Emma Dante
Met: Emma Dante, Elena Cotta, Alba Rohrwacher, Renato Malfatti
Duur: 93 minuten

Een fait divers volstond voor de debuterende cineaste Emma Dante om een spannend verhaal te vertellen, maar ook en vooral een kroniek van wat zij zelf 'een mentale gevangenis' noemt. Niet alleen de auto's, maar ook de protagonisten bevinden zich in een soort patstelling tegenover het leven. Allerlei moties uit het verleden blokkeren de weg naar de toekomst. Alleen kleinzoon Nicolo, de enige die blijk geeft van tederheid en een gesprek kan voeren met de oude Samira (rol van het Italiaanse theatermonument Elena Cotta, die voor deze vertolking in Venetië bekroond werd als beste actrice), lijkt in staat om te ontsnappen aan de regels en traditionele codes van de familiale stam.

Voor Rosa (rol van Emma Dante zelf) in de andere auto werkt de (tijdelijke) terugkeer naar Palermo als een soort emotionele bevriezing, die zelfs haar relatie met Clara (rol van Alba Rohrwacher) hypothekeert. Het is pas als ze haar eigen verbeten portret ontdekt in het schetsboek van Clara dat zij zich lijkt te realiseren dat het misschien wel anders moet. Maar kan dat nog? Hoe het uiteindelijk afloopt, zullen we uiteraard niet verklappen, maar het mooie en mysterieuze einde van Una via a Palermo is niet bepaald hoopgevend.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234