Zondag 27/11/2022

Gender

Vrouwen vaker kostwinner,maar thuis verandert er weinig

null Beeld Charlotte Dumortier
Beeld Charlotte Dumortier

Vrouwen zijn steeds vaker de kostwinner thuis, zo blijkt uit onderzoek van de KU Leuven. Maar ze kiezen ook nog vaker voor deeltijds werk en doen de bulk van het huishoudelijk werk. "De clichés zitten nog steeds overal."

Sara Vandekerckhove

Van de jonge, hoogopgeleide vrouwen die huwen met een partner met een lager diploma, is vier op de tien de grootste kostwinner in het gezin. Dat stellen sociologen Jan Van Bavel en Martin Klesment (KU Leuven) vast op basis van Europese cijfers. “De kentering is ingezet”, zeggen beide onderzoekers in De Standaard. Want was de man jarenlang traditioneel diegene die het geld binnenbracht, dan is de vrouw duidelijk aan een inhaalbeweging bezig.

Al kun je je evengoed afvragen waarom niet meer vrouwen thuis het indrukwekkendste loonbriefje hebben. Ze vatten vaker hogere studies aan en kunnen op het einde van de rit ook nog eens meer diploma’s aan de muur hangen. Hoe komt het dan dat ‘amper vier op de tien’ van diegene met een hoger diploma dan de partner, daadwerkelijk meer verdient?

“Ik vrees dat we er nog lang niet zijn”, zegt socioloog Ignace Glorieux (VUB). “Natuurlijk zou het ideaal zijn als mannen en vrouwen binnen het gezin alles netjes verdelen en evenveel verdienen. En het kan zijn dat het toeneemt. Maar het blijft uitzonderlijk.”

Denken en doen

Een van de redenen waarom vrouwen in de meeste gevallen financieel het onderspit delven, is omdat ze – nog steeds – het merendeel van de huishoudelijke taken voor hun rekening nemen. “Een tijdje terug hebben we professoren van de VUB gevraagd een dagboek bij te houden, waarin ze al hun tijdsbesteding moesten noteren.”

Er bleek een groot verschil tussen wat mensen dénken dat ze doen, en wat ze daadwerkelijk doen. “Mannen denken dat ze veel bijdragen in het huishouden, tot ze het op een rijtje zetten. Opeens moeten ze dan toegeven dat vrouwen dubbel zoveel presteren thuis.”

Bij de proffen ging het net zo. Vergeleek je de werklast van de mannelijke proffen met die van de vrouwen, dan was die ongeveer gelijk. Maar vrouwen besteedden gemiddeld 6 uur per week minder aan betaalde arbeid en 6 uur per week meer aan onbetaalde arbeid, zoals huishouden of zorg voor de kinderen. “Je ziet het: zelfs bij progressieve hoger opgeleiden is die ongelijkheid hardnekkig”, zegt Glorieux.

Die extra taken thuis hebben gevolgen voor hun kansen op de arbeidsmarkt. Wie zoveel uur per week minder aan de job kan spenderen, kan zich minder bewijzen op de werkvloer en maakt bijvoorbeeld minder kans op promoties.

Een eventuele oplossing is zaken uitbesteden. “Dat lijkt wel te werken”, zegt Glorieux. “Dan zien we dat de man niet per se meer gaat presteren thuis, maar wel dat de vrouw zich minder met huishoudelijke taken gaat bezighouden. Omdat iemand anders het doet.”

Geld of creativiteit

Het heeft ook te maken met de sectoren waarin mannen en vrouwen terechtkomen. “Een hoger diploma staat niet per se garant voor een hoger loon”, benadrukt genderexperte Veerle Draulans (KU Leuven). “Je hebt mensen met een masterdiploma die in de praktijk minder verdienen dan diegene met een professionele bachelor. In de bouw- of chemiesector bijvoorbeeld kun je heel goed je boterham verdienen.”

Of die goedbetaalde sectoren eerder mannen aantrekken, is moeilijker te zeggen. Draulans: “Dat is een beetje een kip of het ei-discussie. Solliciteren mannen minder op een minder goed betaalde job of vinden ze die job gewoon minder aantrekkelijk? Arts is bijvoorbeeld lange tijd een hooggewaardeerd beroep geweest. Maar in regio’s waar de eerstelijnsgeneeskunde bijna gratis is, zoals in de Sovjet-Unie of Cuba, heeft het aan status verloren, betaalt het minder en is de sector sterk vervrouwelijkt. Wat is oorzaak en wat gevolg? Dat is moeilijk te zeggen. Al weten we wel dat materiële incentives bij een job belangrijker zijn voor mannen, terwijl vrouwen meer waarde hechten aan ruimte voor creativiteit of samenwerken.”

Bovendien kiezen vrouwen nog steeds vaker voor deeltijds werk, zeker wanneer er kinderen in het spel zijn. Ook dat verklaart waarom ze in vele gevallen minder verdienen dan hun lager opgeleide partner. Vraag is: in welke mate gaat het hier om een vrije en weloverwogen keuze, dan wel om een opgedrongen rolpatroon?

Poppen en bouwdozen

Volgens Glorieux zijn beide waar. Enerzijds worden de klassieke rolpatronen er nog steeds van kleins af ingestampt, anderzijds maken mannen en vrouwen zich die identiteit ook eigen. “Het is dubbel. Ligt het huis er slordig bij, dan gaan we daar de vrouw sneller op afrekenen. Maar evengoed zal de vrouw zich er sneller aan ergeren of ambetant over voelen.”

Beide experten zijn het erover eens: ondanks alle pogingen tot genderneutraliteit zijn we de clichés vandaag nog steeds niet voorbij. Meisjes krijgen van kleins af poppen om voor te zorgen, terwijl jongens met auto’s of bouwdozen mogen spelen. “Als je erop let, zie je het overal”, stelt Glorieux. “Van schoolboeken tot tv-series.”

Onlangs was daar nog een treffend voorbeeld van te zien op tv. In het VIER-programma De mol moesten de kandidaten een klasje Zuid-Afrikaanse kinderen verdelen voor enkele opdrachten. Zonder verpinken mochten de jongens zich over wiskunde buigen, de meisjes over taal. Niemand vroeg aan de kinderen wat ze het leukst vonden of waar ze het meeste talent voor hadden.

 In het VIER-programma 'De mol' moesten de kandidaten een klasje Zuid-Afrikaanse kinderen verdelen voor enkele opdrachten. Zonder verpinken mochten de jongens zich over wiskunde buigen, de meisjes over taal Beeld VIER
In het VIER-programma 'De mol' moesten de kandidaten een klasje Zuid-Afrikaanse kinderen verdelen voor enkele opdrachten. Zonder verpinken mochten de jongens zich over wiskunde buigen, de meisjes over taalBeeld VIER

Draulans: “Je hebt zeker ouders die hun kinderen zo genderneutraal mogelijk proberen op te voeden. Maar die leven natuurlijk niet in een geïsoleerde wereld. In een andere context worden die kinderen genoeg geconfronteerd met zulke uitgesproken verwachtingen.”

En dat verklaart mee waarom vrouwen, ondanks hun hogere diploma’s en grotere ambities, ook nog het leeuwendeel van het huishouden voor hun rekening nemen of deeltijds gaan werken om zich meer bezig te kunnen houden met de kinderen.

Perfecte huishouden

Is er dan geen vooruitgang? “Toch wel”, meent Draulans. “De suggestie dat mannen in hun mannelijkheid worden aangetast als ze niet meer voltijds werken: ik denk dat dit bij jongere, hoger opgeleide koppels minder zal spelen. Er komt meer ruimte voor meervoudige mannelijke identiteiten. Bij de huishoudelijke taken zijn we er nog lang niet, maar de zorg voor kinderen wordt steeds beter verdeeld.”

Ook de normen en waarden over ‘dat perfecte huishouden’ veranderen. Was het vroeger noodzakelijk om elke week de ramen te lappen, dan is dat vandaag helemaal niet meer het geval. Strijken? Ook daar maken we ons steeds minder moe mee. Bovendien bestaan er allerlei nieuwe initiatieven die ons het leven makkelijker kunnen maken: boodschappen aan huis, dienstencheques…

Toch neemt het niet weg dat finaal de vrouw in vele gevallen meer borden in de lucht moet houden dan de man en dat de druk alleen maar is toegenomen. Vroeger moest ze hoogstens een net huis en welopgevoede kinderen afleveren. Vandaag hoort daar ook een carrière bij.

Glorieux: “Een vrouw die veel werkt en haar gezin verwaarloost, is ‘slecht’. Maar een vrouw die al haar energie in haar gezin steekt, is even goed een ‘slechte vrouw’. Het is nooit goed. Wat dan de juiste balans is, hebben we nog niet bepaald. Hoe dan ook zijn er maar weinig vrouwen die het evenwicht gevonden hebben.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234