Dinsdag 11/05/2021

Vrouwen op de rand van overspel

'Hij had vertrouwen in die verleidingsmacht die hij zich eigen wist, een vage, onweerstaanbare macht waarvan alle vrouwen het slachtoffer werden.' Georges Duroy twijfelt niet aan de kracht van zijn libido. In de roman Adonis/Bel-Ami van Guy de Maupassant gaan alle vrouwen overstag voor zijn gewiekste charmes, zijn zeemzoete woorden en zijn fraaie krulsnor. De meester van het korte verhaal toont in Bel-Ami zijn lange adem en vooral zijn cynische inzicht in de lagere drijfveren van de mens.

Guy de Maupassant

Adonis/Bel-Ami

Oorspronkelijke titel: Bel-Ami

Vertaald door Hans van Cuijlenborg

Athenaeum-Polak & Van Gennep, Amsterdam, 414 p., 32,50 euro.

p 26 oktober 1884 komt Guy de Maupassant van achter zijn bureau gestormd en loopt hij op zijn trouwe huisknecht François Tassart af: "Ik ben klaar met Bel-Ami! Ik hoop dat diegenen die me om iets langers hebben gevraagd, tevreden zullen zijn. Wat de journalisten betreft, die pikken er maar uit wat hun goeddunkt: ik lust ze rauw."

Maupassant wist maar al te goed dat hij met Bel-Ami op gevoelige tenen ging staan. Niet alleen is het een wervelende roman over rücksichtslose ambitie, ook de Parijse pennenlikkers en in stoplappen grossierende intellectuelen worden er genadeloos in uitgekleed. Tegelijk baadt het boek in een verschrikkelijke ambiguïteit. De vrouwenveroveraar Bel-Ami, was dat nu het evenbeeld van Maupassant of nét niet? In ieder geval berijdt hij in Bel-Ami op adembenemende wijze een aantal van zijn stokpaardjes. Mannelijk machismo plaatst hij tegenover de gewilligheid van bewonderende vrouwen. Eendagsvliegen van de politiek worden door de mangel gehaald, de haute bourgeoisie hangt aan elkaar van chantage en hebzucht én de journalistiek, tja, die is wel het ergste van alles. Daar viert "de kunst van het liegen en verklikken" nog het meest hoogtij. Zeker is dat in Bel-Ami de egoïstische en geldzuchtige natuur van de mens het pleit wint en seks in het teken van macht staat: "De overwinning is voor de waaghalzen. (...) Egoïsme om staatszucht en fortuin is beter dan egoïsme om vrouwen en liefde."

Wilde Maupassant met Bel-Ami een tegenhanger schrijven van Honoré de Balzacs Verloren illusies (zie DM Boeken van 14 juli)? Het heeft er alle schijn van. Terwijl bij Balzac de dichter Lucien Chardon zich nog in het wespennest van Parijs verstrikt, tevergeefs op zoek naar een sprankel faam, lukt het Maupassants held Georges Duroy wél om er grandioos te slagen. Wellicht omdat hij elke naïveteit laat varen en een perfect gevoel voor timing heeft.

"Kijk eens beste jongen, alles hangt hier af van lef. Een beetje handige vent wordt gemakkelijker minister dan hoofdcommies. Je moet je opdringen, nergens om vragen", zo bezweert de journalist Louis Forestier zijn oude vriend Georges Duroy, wanneer hij hem na een lange tijd op een Parijse boulevard tegen het lijf loopt. De aan lager wal geraakte Duroy krijgt van Forestier een baantje aangeboden bij de krant La Vie française. Na een moeizaam debuut - Duroy blijkt amper te kunnen schrijven en moet bijgestaan worden door Forestiers echtgenote - vindt hij enigszins zijn draai als inlichtingenvergaarder voor de roddelkolommen. Aanvankelijk is hij meer bedreven met de mond dan met de inktpluim. Maar met zijn welgekozen praatjes en zijn opvallende Adonis-uiterlijk breekt hij moeiteloos de poort naar de invloedrijke kringen open. Zo raakt hij in de gunst van krantenbaas Walter, die zijn tentakels tot in de hoogste politieke kringen uitstrekt. Duroy begint te dromen. Met een gespeelde argeloosheid en een uitgestreken tronie rijgt hij de ene na de andere dame aan zijn degen. Eerst gaat het hem er nog om gewoon zijn lusten bot te vieren. Later mikt hij op dames die hem invloed en macht kunnen verschaffen. Wanneer Forestier sterft, neemt hij diens echtgenote Madeleine over. Het is een gouden zet. Niet alleen heeft Madeleine de juiste relaties, via een gunstige wind valt hem ook een erfenis in de schoot. Gepokt en gemazeld in het persmilieu is Bel-Ami ondertussen een gevreesd politiek journalist geworden, die zelfs regeringen van hun voetstuk kan doen tuimelen. Nog is zijn onstuitbare opgang niet ten einde. In een poging om het familiekapitaal van de Walters binnen te rijven, richt Duroy zijn cupidopijltjes nu op de vrome echtgenote van zijn baas. Mevrouw Walter bezwijkt haast maar krijgt op het nippertje gewetenslast. Haar beeldschone 17-jarige dochter Suzanne wordt vervolgens zijn ultieme prooi. Nadat Duroy zijn echtgenote Madeleine op overspel heeft laten betrappen met een minister én in zijn voordeel gescheiden is, ligt de weg breed open naar het ontvankelijke meisje. Via slinkse wegen haalt Du Roy de Cantel (zoals hij zich nu noemt) zijn slag thuis. Aan het eind zwelgt hij in rijkdom, is hij hoofdredacteur van La Vie française en heeft hij een begerenswaardige, jonge echtgenote. Op de laatste pagina van het boek heeft de onverzadigbare Du Roy visioenen van een intrede in het Palais-Bourbon, waar de Franse regering huist.

Maupassant-biograaf Henri Troyat schrijft dat er een "mengeling van verrotting en bedlucht" uit Bel-Ami opkrult. Dat is zeker waar. Toch is dit boek veel meer dan een vaudeville van veroveringen. Het verhaal van super-streber Duroy leest ook nu nog bijzonder onderhoudend. Het hitsige vertelritme en de vlijmscherpe karakteriseringen houden het tempo ongemeen hoog. En ook de herkenningsfactor is groot. Heeft niet iedereen in zijn omgeving een Duroy rondlopen? Maupassant heeft zelf benadrukt dat het verhaal zich in ieder milieu kan afspelen, want "Bel-Ami gebruikte de pers enkel zoals een dief een ladder". Eigenlijk, zegt F. Springer in zijn nawoord, gaat het in Bel-Ami over "hoe je zonder talent toch kunt slagen", tenminste als je ambitie maar heftig genoeg is. Duroy is een universeel personage zonder moraal aan wiens dubbelzinnige bekoring je niet ontkomt.

Nog steeds twisten biografen of deze Bel-Ami zonder scrupules een evenbeeld van Maupassant zelf was. Oliver Frébourg wil daar in zijn uitstekende essay Maupassant, le clandestin (2000) niet van weten: "Akkoord, Maupassant signeerde bij vrouwelijke fans zijn boeken met Bel-Ami. (...) En ook hij wilde een tijdlang een Parijse personaliteit worden. Maar als schrijver heeft hij zich voor alles waargemaakt dankzij zijn talent. Vrouwen hebben niet wezenlijk bijgedragen tot zijn succes."

Er zijn nog veel goede redenen om Bel-Ami te herlezen in deze hypergesmeerde, soms misschien wat al te vrije vertaling van Hans van Cuijlenborg: de giftig accurate portretten van zowel zoetelellen als mondaine dames én de vernietigende woorden die Maupassant uitstrooit over adel, kerk en politiek. Met een hautaine minachting voor de democratie noemt hij politici bijvoorbeeld "paddestoelen van dubieuze aard, zoals er honderden opschieten op de volksmest van het algemeen kiesrecht".

Hoezeer deze roman ook in het teken van het fortuin staat, toch waarschuwt Maupassant om de haverklap voor de vluchtigheid van aardse ambities. Het kan rap afgelopen zijn met alle ijdeltuiterij. Af en toe slingert Maupassant daarom Pietje Dood in het aangezicht van zijn held. Wanneer Duroy bij het lijk van Forestier moet waken, tolt zijn hoofd van de zwartgalligheid: "Een mensenleven! Een paar dagen, en dan is het uit! Je wordt geboren, je groeit op, je bent gelukkig, je wacht af, je gaat dood!" Maar bij de bronstige Duroy wint Eros makkelijk het pleit van Thanatos. Amper één minuut later verlustigt hij zich alweer aan de krullen en droeve trekken van de weduwe Forestier en bedenkt: "Dat is toch eigenlijk het enige mooie in het leven: de liefde! Een beminde vrouw in je armen sluiten! Dat is het opperste menselijke geluk!"

Dirk Leyman

Maupassant berijdt op adembenemende wijze een aantal van zijn stokpaardjes. Mannelijk machismo plaatst hij tegenover de gewilligheid van bewonderende vrouwen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234