Woensdag 01/02/2023

Vrouwen genoeg in Antwerpen

De drie Antwerpse musea op het Zuid vormen dit najaar een opmerkelijke trein: alle drie presenteren ze vrouwelijke kunst uit België en Nederland. De locomotief wordt een grote overzichtstentoonstelling in Schone Kunsten met werk van ruim 160 kunstenaressen uit de periode 1500-1950. Het Museum voor Fotografie en het MUHKA hangen daar hun wagonnetje aan vast met werk van 11 vrouwen uit deze eeuw.

Vrouwen op het Zuid luidt de naam van deze opmerkelijke samenwerking tussen de drie musea, die op loopafstand van elkaar liggen. Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (KMSK) biedt met Elck zijn waerom de omvangrijkste tentoonstelling, een samenwerking met Gynaika, de vzw die zich met onderzoek naar vrouwelijke kunstenaars bezighoudt. Curators zijn professor Katlijne Van der Stighelen (KU Leuven) en conservator Miriam Westen van het Museum voor Moderne Kunst in Arnhem, waar de tentoonstelling volgend jaar te zien zal zijn.

Elck zijn waerom toont 300 werken van 160 Belgische en Nederlandse kunstenaressen van 1500 tot 1950, van 16de-eeuwse miniaturen tot de vroeg-20ste-eeuwse avant-garde, met onder meer Anne Bonnet, Marthe Donas, Lou Loeber en Clara Peeters. De bedoeling is vijf eeuwen vergeten kunstgeschiedenis van onder het stof te halen - ten onrechte vergeten kunstgeschiedenis, want het niveau is vaak hoog, zegt professor Vander Stighelen.

"Bronnen waarbij mannelijke auteurs vertellen over mannelijke kunstenaars zijn ongemeen talrijk. Het vrouwelijke verhaal bestaat historisch gezien nauwelijks. Er zijn de 'grote' meesters, maar zelfs in de marge is geen ruimte gebleven voor de 'kleine' meesteressen." Niet zelden gaat het om vrouwen die in hun eigen tijd aanzien genoten, maar die na hun dood de officiële geschiedenisboeken nooit haalden. Zo'n 80 procent van de werken stond nooit eerder tentoon.

Dat de expositie rond 1950 eindigt, komt omdat de sociale positie van de vrouw sindsdien gevoelig verbeterd is, zeggen de tentoonstellingsmakers. Al zijn ze er zich van bewust dat de kunstmarkt nog altijd voor drie kwart door mannen wordt gedomineerd, ondanks het numerieke overwicht van vrouwen op de academies.

Onder de titel Matrix (Latijn voor onder meer moedervorm, baarmoeder en matrijs) confronteert het Museum voor Fotografie twee generaties fotografes met elkaar. Ook hier veelal namen die niet bekend in de oren klinken. Enerzijds vier hedendaagse kunstenaressen die met fotografie werken: Valérie Mannaerts en Sophie Whetnall uit België, Mirjam de Zeeuw en Celine Van Balen uit Nederland. Anderzijds vier pioniersvrouwen: Germaine Van Parys en Julia Pirotte uit België, Emmy Andriesse en Eva Besnyö uit Nederland.

De laatste vier behoren tot de uiterst kleine groep vrouwen die in het interbellum voor het relatief nieuwe beroep van fotograaf kozen. Hun documentair werk belichaamt nog een sterk geloof in een objectieve fotografie. De huidige generatie maakt zich wat dat betreft veel minder illusies.

Het Museum van Hedendaagse Kunst (MUHKA) toont achtereenvolgens werk van Anne-Mie Van Kerckhoven, Marlene Dumas en Lidwien van de Ven. Het zijn eigenlijk tentoonstellingen die al op de MUHKA-kalender stonden: Dumas en Van de Ven vallen samen met Elck zijn waerom en Matrix, Van Kerckhoven begint eind deze maand al. Conservator Flor Bex kondigt de Dumas-tentoonstelling aan als een belangrijke retrospectieve. Na Antwerpen trekt ze naar Londen en Oslo.

De Museumzondagen, de begeleide ontdekkingstochten die de drie musea sinds 1996 samen organiseren, staan van september tot april in het teken van 'vrouwen-beelden'. Aan de hand van de permanente en tijdelijke tentoonstellingen in de drie musea vragen de gidsen zich onder meer af hoe mannen vrouwen weergeven, hoe vrouwen tegenover kunst staan en of het vrouwelijke voor tederheid staat of net niet. De rondleidingen vinden elke eerste zondag van de maand plaats.

Rudy Pieters

Elck zijn waerom (KMSKA) en Matrix (Museum voor Fotografie) lopen van 17 oktober tot 16 januari. Het MUHKA toont Anne-Mie Van Kerckhoven van 26 juni tot 12 september, Marlene Dumas van 10 september tot 16 januari, en Lidwien van de Ven van 24 september tot 28 november. Inschrijvingen voor de Museumzondagen (600 frank per persoon) bij de educatieve dienst van het MUHKA, tel. 03/238.59.60.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234