Maandag 28/11/2022

Vrouwen en drukinkt in alle staten

In alle denkbare technieken, van potlood en pastel tot sanguine, aquarel en litho, voert de beminnelijke en bescheiden Rassenfosse vrouwen ten tonele

expo l tekeningen van HHH Armand Rassenfosse in Brussel

Eric Min

Zonder de medeplichtigheid van zijn beruchte vriend en collega Félicien Rops zou de Luikse tekenaar Armand Rassenfosse (1862-1934) nog sneller vergeten zijn. De beide heren ontwikkelden een techniek om etsen te maken die eruitzagen als tekeningen en noemden hun uitvinding 'ropsenfosse'. De gedreven graficus uit Luik bleef dus in de vaderlandse kunstgeschiedenis hangen als het achtervoegsel van een grote naam. Dat is een beetje onterecht, want de veelzijdige graficus, illustrator en ontwerper van affiches doorkruiste de belle époque als een werkmier die nooit echt bij een stroming hoorde maar interessant werk heeft gemaakt. Onder de titel Vrouwen in alle staten verzamelde de Brusselse galerie Bastien tientallen tekeningen van zijn hand, als een smaakmaker voor de monografie en de overzichtstentoonstelling die er in november 2005 aankomen.

Toen de jonge Rassenfosse in 1886 op de deur van Rops' Parijse atelier klopte, kon hij niet weten dat hij tot de dood van de meester in 1898 een gewaardeerd medewerker en huisvriend van de sulfureuze kunstenaar zou zijn. Hij was te gast in Rops' villa La Demi-Lune in een bocht van de Seine, maar de mannen hebben ook uitgebreid gecorrespondeerd over hun experimenten met vernis mou.

Als leerling-tovenaars wilden ze een volledig transparante substantie ontwikkelen die niet onmiddellijk opdroogde als je ze op de koperen plaat uitsmeerde. Op de plaatsen waar de tekenstift overheen ging, kwam het koper bloot te liggen en kon de tekening zich in de plaat vastbijten. In 1894 was het zover en kon de ongeduldige Rops eindelijk etsen afleveren waarin de driftige lijnvoering van de tekening niet werd bevroren en het weidse gebaar goed tot zijn recht kwam. "Il faut être de son temps", schrijft hij in een brief aan Rassenfosse: het mag snel gaan, en kunstenaars moeten moderne technieken bedenken om hun inspiratie in het vuur van de strijd op te slaan. Maar Rops, die toen een artistiek dipje doormaakte, berichtte niet alleen over zijn grootse plannen. Tekenen was een foltering geworden. Telkens als een model zich in zijn atelier neervlijde, wilde hij in een hoekje wegkruipen. Maar alles ging voorbij, en even later babbelde Rops in een brief aan Rassenfosse weer honderduit over die keer toen hij samen met de dichter Charles Baudelaire en de schilder Constantin Guys in Antwerpen naar de dikke hoeren ging kijken. Of dat ooit echt gebeurd is, valt te betwijfelen, maar de toon is gezet: als het duo Ropsenfosse in de buurt is, komen er vrouwen en drukinkt aan te pas.

Ook in galerie Bastien is dat het geval. In alle denkbare technieken, van potlood en pastel tot sanguine, aquarel en litho, voert de beminnelijke en bescheiden Rassenfosse vrouwen ten tonele. Eigenlijk interpreteert hij gewoon op zijn eigen manier een van de favoriete iconen van symbolisme tot art deco: het vrouwelijke lichaam als kapstok voor teder gemijmer, geamuseerd gemonkel of geil verlangen. In pure belle-époquetraditie krijgen we een parade van modellen en danseressen, zwierig of grimmig in beeld gebracht (en na 1914 wat academischer en ronder), naast straatscènes en cafétaferelen. Rassenfosse putte volop uit de literaire voorraadkast van het fin de siècle, met dank aan zijn compagnon Rops, wiens invloed van pakweg 1880 tot 1900 duidelijk overheerst. Het lichtjes demonische demi-nu regeert de wereld en de kleerkast: zelfbewuste vrouwen trekken hooguit de klassieke accessoires aan (kousen en schoenen, een hoed, een korset), kijken in de spiegel en spelen met mannen als met ledenpoppen. Een kerel tilt een prostituee op zijn schoot, een vleermuisvrouw wil bloed zien.

Maar de vriendelijke Rassenfosse, die het klappen van de artistieke zweep kende en altijd op de eerste plaats "un résultat décoratif et livresque" nastreefde, hield op een andere manier van vrouwen dan zijn hitsige vriend Rops. Er zijn delicieuze in zichzelf gekeerde lezende meisjes, in trefzekere halen van het potlood gevatte moeders met een kind op schoot, voorbijgangers die in de vlucht zijn stilgezet, arbeidsters met hoofddoeken die aan Meunier herinneren. Een teder oud paartje sjokt voorbij.

Mooi werk, aardige man. We kijken uit naar meer, want Rassenfosse heeft ook affiches ontworpen en talloze schilderijen gemaakt. Afspraak volgend jaar in de Koninklijke Stallen bij het Academiënpaleis.

Wie Armand Rassenfosse Wat Vrouwen in alle staten Waar en wanneer Galerie J. Bastien-Art, Magdalenastraat 61, Brussel (tussen Centraal Station en Grote Markt), nog tot 5 september, gratis, van dinsdag tot zaterdag van 11 tot 18.30 uur, zondag van 11 tot 13 uur. Gesloten op maandagen en feestdagen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234