Zaterdag 04/02/2023

ReportageOorlog in Oekraïne

‘Vrouwen die WOII nog hadden meegemaakt, konden niet geloven dat het Oekraïense leger hen had bevrijd met Duitse wapens’

Kinderen op straat in Koejansk op woensdag 14 september. Beeld AP
Kinderen op straat in Koejansk op woensdag 14 september.Beeld AP

Stilaan druppelen de verhalen naar buiten van inwoners uit de heroverde gebieden in Oost-Oekraïne. Over opluchting, ongeloof en blijdschap maar ook over moorden en verdwijningen: ‘Ik was er op een haar na geweest.’

Joanie De Rijke

Het ligt er nog vol mijnen maar als je de als veilig gemarkeerde wegen volgt, kom je waar je wezen moet, vertelt vrijwilligster Natalia Popova uit Charkiv op woensdagmorgen via Whatsapp. Ze staat bekend als ‘daredevil’ omdat ze altijd als een van de eersten ter plaatse is na een bombardement. “Om de mensen te helpen maar ook om de situatie en de schade op te nemen en het aan de autoriteiten door te geven. Zodat we zoveel mogelijk bewijs kunnen verzamelen tegen de Russen.”

Op dinsdag trok Popova voor het eerst het ruim 6.000 vierkante kilometer bevrijde gebied in, naar de stad Balaklija. “De verwoestingen in de stad zijn groot, wegen en huizen liggen in puin en er is geen elektriciteit omdat de Russen tijdens hun aftocht de centrale hebben gebombardeerd.”

Popova deelde samen met collega’s vierhonderd voedselpakketten aan de bevolking uit en sprak met een twintigtal mensen. Een van hen vertelde haar dat hij als bij wonder nog in leven was.

“De Russen openden het vuur op zijn auto, hij heeft kogelgaten in zijn voorruit en in de passagiersstoel naast hem, hij liet ze aan me zien. Gelukkig kon hij net op tijd ontkomen anders was hij dood geweest. De weken daarna was hij zo bang dat hij nauwelijks zijn huis uit durfde te gaan.”

Onwezenlijk

Dikwijls zijn het vooral de ouderen die in de door de Russen bezette gebieden achterblijven maar in Balaklija zag Popova opvallend veel kinderen. “Ik sprak met Vladislav, een jongen van negen jaar. Hij had zes maanden in de schuilkelder doorgebracht, toen hij buitenkwam is hij eerst gaan rondrennen, daarna sprong hij op de fiets, zo blij was hij om weer te kunnen bewegen. Het eerste wat hij aan ons vroeg, was of we zijn vader aan een job konden helpen. Het was een kind dat sprak als een volwassene.”

De bewijzen dat de Russische militairen er als een haas vandoor zijn gegaan, liggen op straat, zegt de vrijwilligster. “Overal zie je legeruniformen en persoonlijke spullen, tot en met achtergelaten tanks toe. Ze wisten duidelijk niet hoe snel ze moesten wegkomen.”

Veel bewoners kunnen nog nauwelijks geloven dat ze bevrijd zijn. Naast opluchting en blijdschap heerst ook een gevoel van onwezenlijkheid. “Twee oudere vrouwen die de Tweede Wereldoorlog hadden meegemaakt, spraken vol ongeloof over het feit dat het Oekraïense leger hen had bevrijd met hulp van Duitse wapens en voertuigen. De voormalige vijand stond nu aan hun kant. Ze waren er ondersteboven van. De ouderen spreken allemaal over de Russen als ‘beesten’. Toen we samen met het leger de voedselpakketten brachten, vroegen sommigen me of het werkelijk het Oekraïense leger was dat daar stond, of waren ‘de beesten’ terug?”

Martelkamers

Popova hoorde ook over het voormalige politiebureau in de stad. Dat hadden de Russen ingenomen als hoofdkwartier. Bewoners vertelden haar dat de mensen die werden opgepakt allemaal naar het voormalige politiebureau werden gebracht. “We hoorden er daarna niets meer over.”

Volgens Sergei Boldinov, hoofd van het centrale onderzoeksbureau in de regio Charkiv, werden de kelders van het voormalige politiekantoor door de Russen als martelkamers voor de lokale bevolking gebruikt. “Tijdens de bezetting hielden de Russen minstens veertig mensen gevangen. Lokale informanten hadden hun namen doorgegeven, volgens hen ging het om ‘collaborateurs van het Oekraïense leger’ en om mensen van wie de familie in het Oekraïense leger diende.”

Getuigen hebben het over verschillende soorten martelingen, aldus Boldinov. “Ik wil ze niet allemaal beschrijven, maar de ‘makkelijkste’ manier was elektrocutie.”

Ook is er informatie over het doden van burgers op straat, luidt het bij het onderzoekscentrum. Een aantal bewoners is neergeschoten aan het Russische checkpoint, op de laatste dag van de bezetting. Om hoeveel mensen het gaat, wordt momenteel onderzocht.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234