Woensdag 19/02/2020

Vrouwen die lezen zijn gevaarlijk

De pijn en de eenzaamheid die voortkomen uit het totale gebrek aan referentiekader heb ik verdreven met gelijkgestemde zielen uit de literatuur

Yamila Idrissi

vindt literatuur belangrijker dan hoofddoekjes

Muziek vinden wij prettig en nuttig, maar toch eerder prettig. Boeken daarentegen vinden we ongeveer even nuttig als prettig. Dat blijkt uit het onderzoek van meer dan duizend Vlamingen en Nederlanders van de Nederlandse Taalunie (zie p. 23, red.). Maar sommigen, zo heb ik ondervonden, vinden lezen vooral gevaarlijk. Vooral als vrouwen het doen.

Ik moet een jaar of twaalf geweest zijn en verslond het ene boek na het andere. Ook als ik op vakantie was in mijn geboortedorp Imrabten in Marokko. Toen begon ik te merken dat de mannen uit mijn directe omgeving mij argwanend aankeken en het niet helemaal vertrouwden als ik in het gezelschap van hun vrouwen was. Ik stelde het vast, maar begreep niet waarover het ging. Pas jaren later besefte ik wat er aan de gang was. De lezende Yamila boezemde angst in. "De in stilte lezende vrouw sluit een verbond met het boek, dat haar onttrekt aan de controle door haar directe omgeving en door de maatschappij. Ze verovert zich een vrijplaats waartoe alleen zijzelf toegang heeft en bezorgt zich een onafhankelijk gevoel van eigenwaarde. Ze ontwikkelt bovendien een eigen wereldbeeld, dat niet per se met dat van de traditie of dat van de man moet overeenstemmen", lees ik in het boek. Vrouwen die lezen zijn gevaarlijk!

Ik wilde studeren en dat was niet vanzelfsprekend in het Vlaanderen van de jaren zeventig. Een meisje van Marokkaanse afkomst kon maar beter snit en naad volgen om zich voor te bereiden op haar taken in het huishouden was de algemene opvatting. Maar ik wilde rechten studeren en ging mijn eigen weg. Zo vormde ik de uitzondering op de regel. Zowel voor mijn familie als voor mijn Vlaamse omgeving.

Wat ik toen niet besefte en wat me later zuur zou opbreken, is dat het verlaten van de begane paden ook inhoudt dat je een strijd moet leveren tegen clichés, tegen vooroordelen, tegen conventies, tegen vastgeroeste beelden, tegen dooddoeners, tegen de gebruiken en vanzelfsprekendheden die verankerd zijn in de wetten van het normale Marokkaanse én Vlaamse leven. Zo kom je in een soort vacuüm terecht. Er is zeer weinig zuurstof.

De pijn en de eenzaamheid die voortkomen uit het totale gebrek aan referentiekader heb ik proberen te verdrijven met het vinden van gelijkgestemde zielen in de literatuur. Mohammed Choukri, Hanif Kureishi, Fatima Mernissi, nog later Connie Palmen, Boon.... Dezelfde twijfel, dezelfde vragen over identiteit en sturing, dezelfde zoektocht...

Hoe doe je dat blind navigeren in een wereld die vreemd is? Voor mij was lezen de reddingboei. Ik las en was op zoek naar een gids, iemand die scherpzinnig en erudiet was, met wie ik iets gemeen had, een manier van denken. Een dood of levend persoon met wie ik dingen kon bespreken. Ik had iemand nodig die ik kon vertrouwen, die met mij tot de hoogste en diepste dalen zou doordringen van gebieden die tot dan toe voor mij gesloten waren. Dat heb ik in menig auteur gevonden.

Literatuur gaf mij een soort houvast. Nieuwe ideeën die als gereedschap of instructies werkten en mij minder hulpeloos maakten in deze nieuwe wereld, waar ik een totaal gebrek aan referentiekader had. Als je dingen vooraf weet - door ze te lezen - dan zijn ze niet zo angstaanjagend en ben je beter voorbereid, alsof je plots een kaart van de toekomst hebt gekregen.

Door te lezen relativeer je tijd, je schakelt jezelf in in een beschavingsgeschiedenis, je gedachten verdwalen met elk boek naar een andere periode.

Het is een vorm van in de tijd reizen, het helpt om het tegenwoordige in een juist perspectief te plaatsen, het minder belangrijk te maken dan men steeds laat doorschijnen.

Lezen duwt de tijd door elkaar, naar achteren en naar voren. Door terug te blikken naar wat voorbij is, neem je meer afstand. Het geeft de aanzet om verder vooruit te durven denken dan de volgende dag, het volgend jaar. Literatuur onthecht je van de tijd, lezen helpt je je tijdshorizon te openen. Het onthecht je van je materiële en fysieke beslommeringen. Je denkt ruimtelijker. En je ontmoet mensen en hun denken, mensen die je anders nooit ontmoet zou hebben.

Daarom is voor mij een debat over literatuur en emancipatie veel wezenlijker dan een debat over de hoofddoek. Is het uiteindelijk niet belangrijker wat er 'in' het hoofd zit dan wat zich erop bevindt?

Yamila Idrissi is publiciste. Voor 'De gedachte' schrijft ze om de twee weken een opiniestuk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234