Zaterdag 16/10/2021

Vrouw zoekt hel in drank

Verstoten, de tweede thriller van de Schotse schrijfster Denise Mina, is een zwerftocht door de achterbuurten van een grimmig Glasgow. Een meeslepend en bitter verhaal over mensen in de marge.

Denise Mina

Verstoten

Oorspronkelijke titel: Exile

Vertaling: Mariëlla Snel

Meulenhoff, Amsterdam, 382 p., 730 frank.

Ann, een aan de drank verslaafde moeder van vier kinderen, verschijnt vreselijk toegetakeld in een blijf-van-mijn-lijfhuis in Glasgow. Ze beschuldigt haar man van haar verwondingen, blijft een poosje in het vluchthuis en verdwijnt dan met de noorderzon. Leslie, de directrice van het vluchthuis, vindt de zaak verdacht en doet een beroep op haar vriendin Maureen om de vermiste vrouw te zoeken. Niet veel later wordt Anns verminkte lijk in Londen aangetroffen. Maureen wil nu koste wat kost de dader vinden, ook al moet ze zich in de onderwereld van Glasgow en van Londen wagen. Een levensgevaarlijk avontuur.

Gelukkig is Maureen geen watje. Wanneer ze in het toilet van een pub door een gangster in mekaar geslagen wordt, zoekt ze geen sterke schouder om op uit te huilen, maar strompelt ze naar de bar: "Ze pakte haar glas, slikte een mondvol bloedige whisky door en voelde de scherpe vloeistof de wond verzadigen, even zacht en troostgevend als een trap tegen je tieten. Ze zette het glas weer neer. 'Je bent een etterbak', zei ze met een verstikte, rauwe stem. De barkeeper pakte het glas en veegde de bar eronder af. 'Maak dat je wegkomt', zei hij, en hij bleef haar in de gaten houden tot ze dat deed."

Welkom in de wereld van Maureen O'Donnell. Gezellig is het er niet, met haar bevolking van alcoholisten en drugsverslaafden, mishandelde vrouwen en mishandelende mannen, gangsters en junks. Verstoten speelt zich voornamelijk af in een koud, nat, nors Glasgow, een stad van betonnen flats met naar urine stinkende liften, straten vol verlaten, dichtgetimmerde winkels, smerige pubs en zware drinkers. Wanneer de actie naar Londen verhuist, wordt het er niet veel beter op: het weer is er wat vriendelijker, de inboorlingen zijn dat zeker niet. Maureen voelt zich zo ellendig dat ze warempel heimwee krijgt naar Glasgow. Ze doet dan maar wat ze altijd doet als het haar te veel wordt: ze koopt een fles whisky en zuipt zich halfdood.

Wie Denise Mina's sterke debuut heeft gelezen, De kwetsbare getuige, zal zich Maureen ongetwijfeld herinneren als een uniek personage. Thrillerschrijfsters hebben niet de gewoonte om van hun heldinnen losers te maken, maar Mina waagt het erop en trekt meteen alle registers open. Je moet het durven: Maureen O'Donnell, een vrouw van vierentwintig, heeft ernstige problemen met de drank, rookt als een Turk en is diep getraumatiseerd omdat ze als kind door haar vader is verkracht. En dat is niet alles...

In Mina's eerste boek konden we lezen hoe de verdrongen herinneringen aan de incestrelatie beetje bij beetje terugkomen en Maureen een zenuwinzinking bezorgen. Ze belandt in een psychiatrische instelling, wordt beter maar begint een relatie met haar (getrouwde) therapeut. Haar vriend wordt vermoord, Maureen vindt de dader en wreekt zich op hem. Verstoten neemt de draad van Maureens leven zes maanden later op. Ze is er nog altijd ellendig aan toe. Ze heeft zelfmoordneigingen, werkt zwaar tegen haar zin als vrijwilligster voor een vereniging van vluchthuizen en mokt omdat haar beste vriendin, Leslie, verliefd is en haar niet genoeg aandacht geeft. De moordenaar van Maureens vriend, die nu in een inrichting zit, plaagt haar met dreigbrieven. Tot overmaat van ramp voelt ze zich bedreigd door haar vader, die na een jarenlange afwezigheid weer in Glasgow woont, en ligt ze overhoop met de rest van haar familie, die koppig weigert haar incestverhaal te geloven. Ook met Winnie, haar moeder, heeft Maureen het moeilijk.

Leuk is anders. Maureen heeft zoveel problemen dat het soms karikaturaal dreigt te worden. Zelfs levenloze voorwerpen hebben het niet gemakkelijk, zoals wanneer de postbode passeert: "Een enkele envelop lag op de mat pijn te lijden." Wonder bij wonder speelt Mina het klaar om de karikatuur te vermijden, niet het minst door op het juiste ogenblik een dosis vlijmscherpe humor in haar verhaal te injecteren. Ze maakt het zelfs aannemelijk dat een vrouw die een berg misère moet overwinnen de belangstelling en de energie kan opbrengen om een moord te onderzoeken.

Met andere woorden, Mina is een begaafde schrijfster. Ze heeft een sterke stijl - die jammer genoeg niet de Nederlandse vertaling heeft gekregen die hij verdient - en weet bovendien waar ze het over heeft: na haar rechtenstudie heeft ze artikelen gepubliceerd over de medische behandeling van vrouwen met afwijkend gedrag. Mina schrijft zonder een greintje sentiment, met een scherp oog voor de kleine en de grote drama's van haar personages. Hoewel de plot van Verstoten vrij rechtlijnig is, met slechts één grote verrassing, die dan nog niet echt ter zake doet, is er geen gebrek aan spanning. Na een trage start - Mina moet heel Maureens voorgeschiedenis vertellen, en doet dat erg behendig - krijgt het verhaal vaart en laat het niet meer los.

We volgen Maureen in haar omzwervingen door een grauwe wereld en kunnen haar wanhoop, ontreddering en verontwaardiging bijna zelf voelen. En ook haar medelijden, zoals wanneer ze kennismaakt met Jimmy, de man van het slachtoffer, een sukkel die op een flatje zonder verwarming vier zielige, zeurende kinderen probeert groot te brengen. "Maureen keek in de wanhopig ogende kamer om zich heen, naar de smerige, kale vloer, de koude kinderen en de magere man die over hen heen gebogen stond. Jimmy had allesbehalve mazzel. 'Jimmy, zal ik een kop thee voor je zetten?' Het was lang geleden dat iemand aardig tegen Jimmy had gedaan en hij wist niet wat dat betekende. Hij keek naar haar op, probeerde vast te stellen wat ze wilde. 'Hier is niets de moeite van het stelen waard', zei hij."

Mina beschrijft het nuchter en koel, maar nooit harteloos. Ze gééft om haar mensen en vooral om haar centrale personage, dat ondanks alles weigert een slachtoffer te zijn. Maureen O'Donnell lost de zaak op en ontdekt de waarheid, maar hoe het met haar zal aflopen, blijft in Verstoten een open vraag. Om dat te weten, zullen we moeten wachten op het derde boek...

Bart Holsters

Mina schrijft zonder een greintje sentiment, met een scherp oog voor de kleine en de grote drama's van haar personages

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234