Dinsdag 15/10/2019

Rusland

Vrouw mag in Rusland weer aan het roer: honderden ‘zware’ beroepen worden toegankelijk voor vrouwen

De Moskouse Nadja, oprichter van WomanLabour, een reparatiebedrijf met enkel vrouwen in dienst. Beeld RV

Er is hoop voor Russische vrouwen die parachutist, metromachinist of schipper willen worden. Binnenkort hoef je geen man meer te zijn voor deze beroepen.

Het Russische ministerie voor Arbeid is van plan om honderden beroepsverboden voor vrouwen af te schaffen. Nu zijn vrouwen in Rusland uitgesloten van 456 ‘zware beroepen’ in 38 sectoren. Dat is al zo sinds 1974, toen de Sovjet-Unie een wet invoerde ter bescherming van vrouwen en, vooral, van hun voortplantingsvermogen. President Poetin ondertekende de recentste versie van de zwarte lijst in 2000.

Nog twee jaar en dan verdwijnen 358 verboden van de lijst, zo staat in een uitgelekt wetsvoorstel. Automonteur worden, op een trekker het land omploegen, netten met kabeljauw binnenhalen op een vissersboot – het kan straks allemaal voor vrouwen.

De geplande afschaffing van de beroepsverboden is een uitzonderlijke overwinning voor de Russische vrouwenrechtenbeweging. Die heeft de wind tegen met het conservatieve beleid van president Poetin. Daarin wordt van vrouwen vooral verwacht dat ze kinderen krijgen. Hoe jonger zwanger en hoe meer kinderen, des te hoger de kinderbijslag en hypotheekkortingen.

Een van de voorvechters van de campagne tegen beroepsverboden is Svetlana Medvedeva, de eerste vrouwelijke hoofdmachinist op een Russisch binnenvaartschip. In 2012 werd ze wegens haar geslacht afgewezen bij een rederij in Samara, een stad aan de Wolga. De rederij vreesde een boete van 400.000 roebel (6.000 euro) voor het aannemen van een vrouw in een verboden beroep. “Ik had mijn opleiding afgerond, ik had werkervaring op een vloot en ze wilden me hebben, maar bij personeelszaken zeiden ze dat ze geen contract met mij konden afsluiten.”

Svetlana Medvedeva, Ruslands eerste hoofdmachinist op een binnenvaartschip. Beeld RV

Medvedeva (33) vocht die beslissing aan in een vijf jaar lang juridisch gevecht. Eerst wezen Russische rechtbanken haar klacht af, toen sprak de mensenrechtenafdeling van de Verenigde Naties van discriminatie op geslacht en in 2017 ging een Russische rechtbank, die haar eerder in het ongelijk stelde, overstag: Medvedeva kreeg alsnog de baan als hoofdmachinist. En de regering kreeg de opdracht om de wet af te schaffen.

“We vechten al zo lang”, zegt Medvedeva aan de telefoon. “In de regering blijven ze maar praten en documenten opstellen. Dit is eindelijk een doorbraak, hoop ik.”

Campagne

Andere vrouwen verhoogden de druk op de regering met campagnes op sociale media onder de hashtag ‘alle-beroepen-voor-alle-vrouwen’. Antidiscriminatiecentrum AMC Memorial begon een internationale campagne om aandacht te vestigen op verboden beroepen voor vrouwen in de voormalige Sovjet-Unie – ook Wit-Rusland, Moldavië en Azerbeidzjan kennen wetgeving die vrouwen geen recht geeft op bepaalde beroepen.

“Wij vrouwen beslissen zelf wel welk werk we aankunnen”, zegt de Moskouse Nadja, oprichter van WomanLabour, een reparatiebedrijf met enkel vrouwen in dienst. Door geen werkgever te hebben, kon ze samen met haar partner Joelia toch in de bouw werken. “We sluiten elektriciteit aan, doen rioleringen, leggen vloeren, we doen eigenlijk alles”, zegt Nadja. “We zetten alleen geen ramen op grote hoogtes, maar dat is omdat we hoogtevrees hebben.”

Bij bouwmarkten worden zij en haar collega’s anders behandeld dan mannen, zegt ze. “Verkopers in bouwmarkten zijn in Rusland bijna altijd mannen. Ze denken dat we plus en min niet uit elkaar kunnen houden bij stopcontacten. En als ze doorkrijgen dat we de spullen zelf gaan gebruiken zeggen ze: gaat u dat zelf installeren, bent u gek geworden?”

Het wetsvoorstel is volgens haar een “grote stap vooruit” en stelt vrouwen in staat om meer te gaan verdienen. Vrouwen verdienen in Rusland gemiddeld 30 procent minder dan mannen, mede door de beperkte toegang tot de zware beroepen. Bij de Moskouse metro komen nu alleen mannen in aanmerking voor het riante maandsalaris van 65.000 roebel (900 euro) als machinist. De schoonmaaksters en verkoopsters van de kaartjes komen niet hoger dan de helft van het machinistensalaris.

Vruchtbaarheid

Een vrouw uit Petersburg die de ongelijkheid in de metro aanvocht in 2009, kreeg te horen dat haar vruchtbaarheid aangetast zou kunnen worden. Stress, weinig licht, lawaai en trillingen zouden het gevaar vormen. “Volgende generaties worden zelfs aangetast door de arbeid van vrouwen”, zo stelt de huidige wet die spreekt van langetermijnconsequenties voor de bevolking.

De regering lijkt nu in te zien dat er geen bewijs is voor gevaar op verlies van voortplantingsvermogen, zeggen tegenstanders van de zwarte lijst. Wel in een ziekenhuis zware patiënten op mogen tillen, maar geen vrachtwagen mogen besturen – de wet slaat zelfs vanuit conservatief standpunt nergens op, zeggen ze.

Niet alle verboden verdwijnen: 98 beroepen in 20 sectoren blijven ontoegankelijk voor vrouwen. Werken met bepaalde chemische stoffen blijft verboden. Ook exclusief voor mannen blijft: vliegtuigmonteur, mijnwerker, lasser, het aanleggen van metrotunnels. Bij de brandweer mag wel, maar een vuur blussen niet.

Svetlana Medvedeva: “Er is nog een lange weg te gaan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234