Donderdag 22/04/2021

VragenstukEconomie

Vrijhandelsakkoord met Zuid-Amerika stuit op verzet van boeren en milieubewegingen

Een Braziliaanse boer helpt bij de soyaoogst. Beeld © Alf Ribeiro
Een Braziliaanse boer helpt bij de soyaoogst.Beeld © Alf Ribeiro

Vandaag buigt het parlement zich over een Europees vrijhandelsakkoord met enkele Zuid-Amerikaanse landen. Europese boeren en milieubewegingen zijn tegen dat akkoord en ook de Vivaldi-partijen zijn niet tevreden.

Waar gaat het akkoord over?

Het heeft twintig jaar geduurd om tot een akkoord te komen, maar in 2019 was het er. De Europese Unie bereikte toen een politiek akkoord voor een handelsovereenkomst met de Mercosur-landen. Mercosur is de afkorting van Mercado Común del Sur, een douane-unie tussen Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay. Aan die tekst is de Europese Commissie nu de laatste hand aan het leggen.

Momenteel is de handel tussen de EU en de Mercosur-landen redelijk beperkt. Ons land, dat hoofdzakelijk met andere Europese landen handel drijft, doet er nu weinig zaken mee. Wat België wel naar die landen uitvoert, zijn industriële producten zoals farmaceutica of onderdelen van auto’s. Minder heffingen betekent dus dat die producenten een graantje kunnen meepikken van het akkoord.

Waarom is er zoveel verzet tegen?

Het is vooral wat de Zuid-Amerikaanse landen naar Europa zouden sturen dat op weerstand botst. De Mercosur-landen voeren vooral landbouwproducten uit, zoals vlees en soja. Vandaar dat een akkoord zou neerkomen op cars for cows, zeggen critici.

In Europa zijn boeren tegen het akkoord gekant, omdat het voor hen meer concurrentie betekent met producten die niet aan dezelfde hoge Europese standaarden moeten voldoen. De Zuid-Amerikaanse boeren mogen bijvoorbeeld pesticiden of kunstmatige groeiversnellers gebruiken, die in Europa verboden zijn.

Ook de Europese milieubewegingen zijn daarom radicaal tegen. In Brazilië gaan nu al stukken van het Amazonewoud tegen de vlakte om er vee op te laten grazen of soja aan te planten. Meer handel met de Mercosur-landen zou dus ook voor nog meer ontbossing zorgen.

Waarom belandt dit nu in het Belgisch parlement?

In ons land keerde het Waals parlement zich eerder al tegen Mercosur en leek het in het Vlaams Parlement dat enkel N-VA er nog echt mee voort wou. Vandaag liggen in de commissie Buitenlandse Betrekkingen van het federaal parlement drie resoluties voor om het akkoord ofwel te verwerpen (Vlaams Belang) of om op zijn minst aanpassingen te vragen.

Over dat laatste zijn de Vivaldi-partijen aan het onderhandelen. Zij willen dat – als er toch een akkoord zou komen – er ook regels zijn rond klimaat en de sociale voorwaarden voor de arbeiders in de Zuid-Amerikaanse landen. Het probleem met de huidige tekst is dat de hoofdstukken over klimaat, duurzaamheid en mensenrechten juridisch niet afdwingbaar zijn.

“Uit deze tekst spreekt een blind geloof in de vrije markt”, zegt Groen-Kamerlid Wouter De Vriendt. “Wij willen een ander akkoord. Meer handel kan voor ons, maar dan moet er wel respect zijn voor mondiale klimaatakkoorden en sociale verdragen. België kan dit akkoord in zijn huidige vorm echt niet goedkeuren.”

N-VA ziet vooral kansen voor de Vlaamse export, maar kan er zich ook in vinden om de bepalingen over klimaat juridisch afdwingbaar te maken. “We willen het kind niet met het badwater weggooien”, zegt Kamerlid Anneleen Van Bossuyt. “Door de onderhandelingen kon Europa druk zetten op de Braziliaanse president Bolsonaro om niet uit het klimaatakkoord van Parijs te stappen. Het akkoord werkt dus ook als een hefboom.”

Wat zegt de rest van Europa?

Het Europees Parlement heeft de tekst vorig jaar al eens afgeschoten. Maar momenteel is Portugal voorzitter van de Europese Raad van Ministers. En voor de Portugese premier António Costa is het Mercosur-akkoord een van de prioriteiten van het voorzitterschap.

Hij zei dat na een videoconferentie met de president van Argentinië. Maar meteen daarna kwam er al stevig verzet vanuit Oostenrijk. De Oostenrijkse vicekanselier Werner Kogler (Die Grünen) schreef begin maart in een brief dat de Oostenrijkse regering “er alles aan zal doen om de ondertekening van dit akkoord met de Mercosur-landen tegen te houden”.

Maar ook in andere Europese landen staat men niet te springen om een krabbel te zetten onder het vrijhandelsakkoord. Zo zei de Franse minister van Buitenlandse Handel Franck Riester ook dat Frankrijk spijkerharde garanties wil dat het akkoord niet voor meer ontbossing zal zorgen.

Hoe moet het dan verder?

Momenteel pleegt de Europese Commissie overleg met de lidstaten. Het is uiteindelijk aan de Europese Raad van Ministers – met daarin de bevoegde ministers van alle EU-landen – en het Europees Parlement om het akkoord te ratificeren. Daarvoor heeft de Raad unanimiteit nodig – elke lidstaat moet dus akkoord gaan.

De resoluties in het federaal parlement tonen dus al dat de Belgische regeringspartijen dat niet zien zitten. In theorie zou de Raad met een gewone meerderheid nog een afgeslankte versie van het akkoord kunnen goedkeuren. Maar daar is onder meer de Oostenrijkse vicekanselier Kogler tegen.

“Het zou ook moeilijk zijn om dat dan nog door het Europees Parlement te loodsen”, zegt Europa-kenner Hendrik Vos (UGent). “Ik snap dat Portugal door zijn historische banden belangrijke handelsbelangen heeft in de Mercosur-landen. Maar het lijkt mij onmogelijk om dit akkoord in de huidige vorm gestemd te krijgen. Waarschijnlijk zullen de gesprekken voor enige tijd bevroren worden en pikt men later de draad weer op waarbij men de lastige punten eerst tracht te ontmijnen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234