Zondag 15/12/2019

VRIENDEN voor het leven, ook voor de wet

Vriendschappen mogen voor veel mensen van enorme waarde zijn, voor juristen zijn ze waardeloos. Jong Groen wil dat nu veranderen. Vrienden moeten goedkoper kunnen erven, vinden zij, en makkelijker voor elkaar kunnen zorgen.

Kerstavond viert Femke Bolsens (32) met vrienden, kerstdag gaat ze naar haar familie. Dat doet ze zo al zeven jaar. Niet dat ze haar familie minder graag ziet, zegt ze snel. "Maar de band met mijn vriendenkring is hechter. Ik hoor hen dagelijks, we zien elkaar verschillende keren per week." Is het dan niet gek, zo heeft ze zich al afgevraagd, "dat ik voor de begrafenis van een verre tante verlof zou krijgen, en niet voor de vrienden die ik veel vaker zie?"

Femke is single, runt een eigen pr-bureau, woont in de stad. Als ze naar de Ikea wil, belt ze een vriend. "Ik heb geen auto." Toen ze haar bureau inrichtte, kwamen vrienden schilderen. "En ik ben nog nooit verhuisd met hulp van mijn ouders, het zijn mijn vrienden die dan een handje toesteken."

Toen een goede vriendin haar arm brak, werd er afwisselend gekookt en boodschappen voor haar gedaan. Dus ze kan het zich wel voorstellen, dat je voor een zieke vriend gaat zorgen. "We zeggen soms grappend tegen elkaar 'vrienden zijn de nieuwe familie'. Zelfs mijn ouders weten dat mijn vrienden voorgaan."

Het waren de mensen als Femke die Jong Groen deden nadenken over bloed- en vriendschapsbanden. "Onze samenleving evolueert, en het gezin als hoeksteen van de samenleving weerspiegelt steeds minder de realiteit", vindt voorzitster Céline Van Den Abeele. Ze ziet hoe steeds meer mensen partner noch familie hebben om in goede en slechte tijden op te rekenen. "Als vrienden die plaats innemen, dan moeten ze daar ook voor erkend worden."

Als het van Jong Groen afhangt, dan worden hechte vriendschapsbanden straks verankerd door de ambtenaar van de burgerlijke stand. Een standaardformuliertje hebben ze voor ogen. Als dat door twee vrienden wordt ingevuld, dan levert hen dat beiden een aantal rechten op. Klein verlet bij een huwelijk of begrafenis bijvoorbeeld. Ook zouden wettelijke vrienden, net als broers en zussen, de mogelijkheid moeten krijgen om tijdskrediet op te nemen bij mantelzorg.

Wat opvallend is, is dat Jong Groen aan de vriendschap ook automatisch erfrechten gekoppeld wil zien. Die rechten moeten dezelfde zijn als die voor bloedverwantschap in de tweede graad, zij het dat ze pas gelden na een periode van drie jaar. "Wie dat aangepast wil zien, moet bij een notaris terecht kunnen."

Defrienden

Jong VLD schaarde zich achter het voorstel, moederpartij Groen wil het verder onderzoeken. Sp.a vindt dat vriendschap net buiten wettelijke kaders moet gehouden worden, en pleit voor goedkopere successierechten voor iedereen. Het statuut mantelzorger, dat vandaag beperkt is tot wie verwant is of samenwoont, willen zij wel versoepelen.

De vraag van Jong Groen is nochtans zeer relevant, vindt de Koninklijke Federatie van het Belgisch Notariaat. "We krijgen regelmatig vragen over mensen die bij het regelen van de erfenis hun vrienden niet willen vergeten", verduidelijkt notaris Bart Van Opstal. Telkens reageren die mensen ontsteld als ze horen wat de gevolgen zijn. "Juridisch zijn het vreemden, wat betekent dat ze tussen de 45 en 65 procent successierechten betalen."

Ook voor oudere mannen en vrouwen vindt Van Opstal dit een interessant voorstel. "Vaak horen we dat zij na het overlijden van hun partner een nieuwe relatie aangaan. In veel gevallen houden die mensen het bij een latrelatie waardoor dit nieuwe koppel officieel niets met elkaar te maken heeft. Dat wringt natuurlijk, want die mensen hebben een nauwe emotionele band."

Ook professor familierecht Frederik Swennen (Universiteit Antwerpen) is het idee van de wettelijke vriendschap genegen. Volgens hem pas dat idee ook perfect bij de vermaatschappelijking van zorg, die deze regering beoogt. "Als verwacht wordt dat we allemaal samen meer voor mekaar moeten zorgen, dan moeten ook de wettelijke stimulansen volgen."

Swennen plaatst wel enkele kanttekeningen bij het standpunt van Jong Groen. Zo vindt hij dat het 'defrienden' niet van de ene dag op de andere zou mogen. Het kan misbruik in de hand werken. "Iemand die onder de noemer van vriendschap al het wettelijk mogelijke verlof opvraagt, en vervolgens meteen die vriendschap stopzet, zou toch gedurende een bepaalde tijd zijn plichten moeten nakomen."

Vrezen voor een erfenisjacht, doet Swennen niet. "Die jacht bestaat nu ook al bij huwelijken. Het is aan de ambtenaar van burgerlijke stand om erop toe te zien dat een dertigjarige niet met een tachtigjarige die op sterven ligt trouwt. Ik ga ervan uit dat die controlebevoegdheid uitgebreid kan worden."

Verschoningsrecht

De wettelijke regeling voor vrienden wordt al langer bediscussieerd. Door onze noorderburen in eerste instantie. In mei vorig jaar maakten Joris Janmaat en Christiaan Fruneaux, twee dertigers, er een "romantisch, activistisch statement" door als eerste een vriendschapscontract bij een notaris af te sluiten. "We konden maar niet bevatten dat we ons wel wettelijk konden verhouden tot bezit maar niet tot elkaar. Voor de wet was Chris als de bakker om de hoek in een andere stad: niets, meer bepaald", zegt Janmaat. "Dat kan volgens ons niet. Het is niet aan de overheid om te beslissen wat onze vriendschap waard is."

Janmaat hoopt dat het voorstel van Jong Groen het haalt. "In dat geval zou België pionierswerk leveren. Geen enkel ander land heeft vriendschappen vandaag wettelijk verankerd."

Hun contract is vooral symbolisch, maar volgens Janmaat is het toch rechtsgeldig. "We eisen onder meer hetzelfde verschoningsrecht dat bij echtgenoten geldt. Zij mogen in de rechtbank weigeren om te getuigen tegen elkaar, omdat dat hun relatie zou schaden."

Dat hun vriendschap kan eindigen, daarvan zijn ze zich bewust, klinkt het nog. "Natuurlijk hebben we een ontbindende clausule voorzien."

Ook Femke Bolsens weet dat vriendschap een tijdelijk karakter kan hebben. "Maar de contacten zijn wel intenser. Familieleden zijn louter verwant omwille van hun genen, dat contact kan ook verwateren. Vrienden kiezen echt voor elkaar en delen vaak veel meer."

Ze ziet vooral een praktisch probleem: het aantal officiële vriendschapsbanden is in het voorstel van Groen beperkt tot drie. "Ik zou niet weten wie te kiezen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234