Zondag 05/12/2021

Vrees voor nog meer geweldna vrijdaggebed

Daags nadat er minstens 638 doden vielen toen ordetroepen twee kampen van de Moslimbroeders opbraken, hangt in Caïro een sfeer van gespannen rust. Het vrijdaggebed, later vandaag, doet echter vrezen voor nieuw bloedvergieten. De VN-Veiligheidsraad kwam deze nacht in spoedberaad bijeen.

Aanhangers van de Moslimbroeders bestormden gistermiddag in de voorstad Gizeh een regeringsgebouw, dat in vlammen opging. Voor de rest heerste in Caïro vooral nerveuze kalmte, het effect van de noodtoestand die het leger afgekondigd heeft en die een maand geldig blijft. Op bruggen en kruispunten stonden troepen, al was de militaire aanwezigheid minder prominent dan woensdag, toen vooral in de buurt van de Al Imam-moskee honderden doden vielen. In dat gebedshuis liggen inmiddels de lijken opgebaard van sommige dodelijke slachtoffers, aangezien mortuaria in de buurt geen plaatsen meer beschikbaar hadden.

Nabestaanden ondernamen gisteren wanhopige pogingen om het stoffelijk overschot van hun familielid te identificeren en te wassen. Houdt interim-president Adly Mansour het op 525 doden, dan gewaagt de Moslimbroederschap van een vijfvoud daarvan. In ziekenhuizen liggen ook duizenden gewonden.

"De Egyptenaren kijken nu vooral uit naar het vrijdaggebed, morgen (later vandaag, ld)", zegt een Belg die al jaren in Caïro woont maar "in deze omstandigheden" liever niet met zijn naam in de krant wil. "Op dit soort momenten zijn vrijdagen altijd bepalend." Toch, zegt de bron, maken de uitzonderingstoestand en avondklok indruk. "Normaal draait een megapool als Caïro dag en nacht, nu hangt er een sfeer die ik nog niet eerder meemaakte, en die mij uiterst bevreemdend voorkomt. Onder Moebarak had je op tijd en stond weleens uitgangsverboden, maar in een stad van 18 miljoen inwoners kregen ze zoiets nooit compleet afgedwongen. Dat schijnt deze keer wél te lukken."

Er is nog meer veranderd in vergelijking met vroeger. "Neem de situatie van tweeënhalf jaar geleden, toen Moebarak afgezet werd. Welnu, omdat Caïro zo immens is kon je je op luttele kilometers van het Tahrirplein bevinden zonder dat je je ook maar ergens van bewust was. Nu weet je het maar al te goed: woensdag, na het losbarsten van het geweld, ontstonden her en der in de stad spontane bijeenkomsten. Mensen die wilden weten wat er gaande was of hun woede luchtten.

"En er is nog iets dat me opvalt. Destijds trok iedereen aan één zeel, omdat dé vijand nu eenmaal Moebarak was. Vandaag zijn diezelfde betogers in twee radicaal tegengestelde kampen opgedeeld. Dat maakt de toestand een flink stuk spannender."

Bij de tegenstanders van de Moslimbroeders valt al bij al overigens maar weinig verontwaardiging te horen over het gebeurde. "De mensen vinden al die doden niet fijn, neen, maar terzelfder tijd overheerst de visie dat de Broeders de ellende zelf gezocht hebben door niet in te gaan op de voorstellen tot dialoog. Velen bestempelen hen ook als terroristen."

Massahysterie

Koert Debeuf, die in het Midden-Oosten de liberale fractie in het Europees Parlement representeert, bevestigt dat beide partijen momenteel geenszins on speaking terms zijn. "Anderhalve week geleden merkte ik aan de evolutie van de verbale heftigheid dat de kans verkeken was om nog te onderhandelen", zegt hij. "Zelfs bij erg rationele mensen zag je hoe redelijke gedachten omsloegen in onredelijkheid, hoe het wantrouwen jegens de Moslimbroeders eerst afgleed naar een gevoel van verraad, daarna van regelrechte haat."

Volgens Debeuf hebben zich recentelijk best wel aanvaardbare gelegenheden aangediend om tot een dialoog te komen, maar die werden niet te baat genomen. "Europa heeft bemiddelingspogingen ondernomen, maar die werden de jongste weken steeds vaker afgewimpeld, en steeds meer hoorde je verkeerde woorden vallen. En ook de logica van het leger, dat de Broeders blijkbaar een les wilde leren alvorens hen aan de onderhandelingstafel te dwingen, is fout. Ik waag me niet aan voorspellingen over hoe dit afloopt, maar de massahysterie moet wegebben voor er weer iets constructiefs mogelijk wordt."

Legeroefeningen

De rol van de Europese Unie mag dan tot nader order uitgespeeld lijken, woensdagavond veroordeelde de chef van de Europese diplomatie, Catherine Ashton, het bloedbad in krachtige woorden: "Ik veroordeel het geweld in Caïro en elders in Egypte ten strengste", zei ze. "Dit geweld leidt Egypte naar een onzekere toekomst. Ik vraag het leger om zich zo terughoudend mogelijk op te stellen en de noodtoestand ten spoedigste op te heffen."

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties kwam donderdagnacht bijeen om te spreken over de ontwikkelingen in Egypte. De zitting was aangevraagd door Frankrijk, Groot-Brittannië en Australië. De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken Emma Bonino kondigde intussen aan dat de buitenlandministers van de Europese Unie maandag of dinsdag bijeenkomen om de crisis in Egypte te bespreken.

De Amerikaanse president Barack Obama heeft dan weer de plannen opgeschort voor Amerikaans-Egyptische legeroefeningen, manoeuvres die voortvloeien uit het feit dat de Egyptische strijdkrachten jaarlijks voor 1,3 miljard dollar hulp krijgen van de Verenigde Staten.

"De VS veroordelen ten strengste de stappen die door de Egyptische interim-regering en door de militairen zijn genomen", zei Obama op zijn vakantieverblijf Martha's Vineyard, in de staat Massachusetts. "Wij betreuren het geweld dat tegen burgers is gebruikt. Wij steunen de universele rechten die essentieel zijn voor de menselijke waardigheid, ook het recht op geweldloos protest."

In de aanloop naar de ontzetting van de sit-ins van de Broederschap, vorige week, hadden diplomaten uit diverse landen het onderste uit de kan gehaald om legerleider Al-Sisi van zijn voornemen te doen afzien. Maar daar wilde hij niet van weten.

In wat op weerwraak lijkt voor de repressie tegen de Moslimbroeders zijn woensdag her en der in Egypte kerken van koptische christenen in lichterlaaie gezet. De christelijke minderheid, 10 procent op een bevolking van 85 miljoen, vreest dat zij het gelag zal betalen voor het legeroptreden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234