Woensdag 03/03/2021

AchtergrondMentale gezondheid

Vrees voor kopieergedrag na wanhoopsdaad van YouTuber Kastiop. Toch staan we niet machteloos

Screenshot van het YouTube-kanaal van Kastiop. Beeld Kastiop
Screenshot van het YouTube-kanaal van Kastiop.Beeld Kastiop

Op YouTube en TikTok verwerken jongeren massaal de zelfdoding van de Vlaamse vlogger Kastiop. Er is ongerustheid over mogelijk copycatgedrag, versterkt door de lockdownleegte. Maar dat betekent niet dat we machteloos staan.

Wie met vragen zit over zelfdoding, kan terecht bij de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 en op de website www.zelfmoord1813.be.

Op sociale media regent het reacties sinds zaterdag vissers in Nederland het levenloze lichaam van de 22-jarige Kacper Przybylski aantroffen. De Belg met Poolse roots stond bij zijn volgers bekend als Kastiop. 

Op zijn YouTube-kanaal plaatste hij vooral video’s waarin zijn fans hem zien gamen. Hij voorzag ook animatiefilmpjes van grappige commentaar, ging allerlei uitdagingen aan en ging in interactie met fans, vaak op een heel zelfrelativerende manier. 

Kastiop was succesvol bij kinderen en jongeren vanaf tien jaar. Zijn YouTube-kanaal had net geen 300.000 abonnees, een getal dat sinds zijn overlijden stijgt. Enkele jaren geleden vertelde hij aan De Morgen dat hij tot 2 miljoen kijkers per maand bereikte.

Eerbetoon

Er zijn eerbetonen aan Kastiop op YouTube verschenen en op TikTok zijn filmpjes met de hashtag ripkastiop in totaal meer dan 2 miljoen keer bekeken. “Een legende” klinkt het, de beste YouTuber, die door velen gemist zal worden. Zaterdag zochten jongeren contact met Wat Wat, een platform dat onlangs een campagne over ‘donkere gedachten’ heeft gelanceerd. 

“Ze toonden hun verdriet en hun ongeloof. Sommigen zeiden ook dat ze zich niet goed in hun vel voelen”, zegt Mohamed Ouaamari, die zaterdag de sociale media van WatWat bediende. “Een meisje dat zichzelf snijdt, zei dat ze zich door dit nieuws getriggerd voelde.”

Ouaamari helpt hen aan artikels met goede raad of wijst hen door naar Awel, waar jongeren kunnen bellen of chatten met vrijwilligers. Ook daar kwamen er vragen over Kastiop binnen.

“Het doet hen pijn om iemand te verliezen die ze intens volgden en dat wordt niet altijd begrepen door hun huisgenoten”, zegt Hanne Jacobs van Awel. Kastiop bediende met zijn video’s exact dezelfde doelgroep als Awel. Normaal ging er donderdag een campagne starten met Kastiop als boegbeeld, in samenwerking met Wat Wat en Child Focus. In de plaats daarvan werd het een opsporingsbericht.

Kacper Przybylski is een Belg met Poolse roots. Beeld rv
Kacper Przybylski is een Belg met Poolse roots.Beeld rv

Op het publieke forum van Awel plaatste iemand zondag anoniem een verontrustend bericht. “Ik kan het niet meer aan. Ik mis hem. Hij was m’n maatje, degene waar ik naartoe kon als ik verdrietig was, dus ik ga naar hem toe. Doei.”

Jongeren kunnen in deze lockdownvakantie niet in het echt met leeftijdsgenoten spreken over dit soort problemen. De coronacrisis zou een impact kunnen hebben op hun welbevinden. Tussen 1 september en 18 oktober voerde Awel 30 procent meer gesprekken dan in dezelfde periode vorig jaar. Dit is een sterkere stijging dan bij het begin van de pandemie: tussen 13 maart en 20 april lagen de oproepen 22 procent hoger dan in 2019.

Copycats

Er zijn geen actuele zelfmoordcijfers, de meest recente zijn twee jaar oud, voornamelijk door een omslachtige meldingsprocedure in ons land. Dat maakt dat we blind varen bij een levensbelangrijk onderwerp.

“Op deze manier is het erg moeilijk om up-to-date acties te ondernemen”, zegt professor Gwendolyn Portzky, gespecialiseerd in epidemiologie van zelfdoding en hoofd van het Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie (VLESP). “Als er clusters zijn van suïcide is het toch belangrijk om dat te weten. Er zijn signalen dat het niet goed gaat.”

Tijdens de eerste lockdown hebben veel mensen veerkracht getoond, maar nu moeten ze dat een tweede keer doen, met een minder hoopvol perspectief dan in de eerste golf (geen zomer in het vooruitzicht). Heel wat mensen komen ook echt in financiële problemen. Als dan nog eens bekende mensen zelfmoord plegen, dan vrezen psychiaters voor kopieergedrag, gezien de decennialange wetenschappelijke evidentie.

Recentelijk vonden onderzoekers na de lancering van de populaire Netflix-reeks 13 Reasons Why, waarin het hoofdpersonage zichzelf ombrengt, in de VS een toename van 28.9 procent van de zelfmoordcijfers bij jongeren tussen tien en zeventien jaar. Niet enkel voor jongeren is het besmettelijk. Portzky berekende dat het plotse overlijden van politicus Steve Stevaert tot een kwart meer zelfmoordpogingen heeft geleid.

Toch staan we niet machteloos. “Als we op een serene manier de boodschap geven dat deze persoon niet op tijd hulp heeft gevonden maar dat die er wel degelijk is, dan kunnen we een preventief effect hebben en dalen de cijfers zelfs.”

Niet romantiseren

Op medianest.be vinden ouders wat ze moeten doen als hun kind aangedaan is door het overlijden van Kastiop. Het kan helpen om het kind te laten praten over de leuke, grappige herinneringen aan Kastiop, zonder hem te veel te romantiseren, zoals nu in sommige YouTube- en TikTok-filmpjes.

“Het is logisch dat men het slachtoffer wil eren, maar ik adviseer altijd om erover te waken dat het geen geromantiseerde verheerlijking wordt”, zegt professor Portzky.

Een van Kastiops belangrijkste collega-vloggers gaf zondag het voorbeeld. In zijn eerbetoon, in twee dagen meer dan 250.000 keer bekeken, had hij het open en bloot over depressie en raadde hij aan om hulp te zoeken. “Als je je arm breekt, ga je geen vijf maanden wachten. Mentale problemen en depressie worden altijd in een hoekje geduwd. (…) Als iets waar je je over moet schamen, maar dat is niet zo.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234