Maandag 13/07/2020

AnalyseVaccin

Vrees voor ‘eigen volk eerst’-reflex nadat vier EU-landen aparte vaccindeal sluiten met farmagigant

Beeld ANP

Nederland, Duitsland, Italië en Frankrijk bestellen alvast 300 miljoen dosissen ‘coronavaccin’ bij farmabedrijf AstraZeneca. Minister van Volksgezondheid Maggie De Block is not amused en vreest een ‘eigen volk eerst’-wedloop. ‘Haar scepsis is terecht’, menen specialisten.

Het is er nog niet, maar wordt wel al verkocht: AZD1222. Zo heet het kandidaat-coronavaccin dat het Brits- Zweedse AstraZeneca ontwikkelt samen met de Universiteit van Oxford. Aanvankelijk waren er hoge verwachtingen, maar die zijn wat getemperd sinds proeven bij apen tegenvielen. Het is nu wachten op de uitkomst van tests op mensen.

Maar omdat de hele wereld snakt naar een vaccin, kopen sommigen nu al kandidaat-vaccins aan die beloftevol lijken. Zo bestelden de VS al 400 miljoen dosissen AZD1222 en sloten India en Groot-Brittannië al een deal met AstraZeneca.

Nu doen vier andere EU-landen dat ook: Nederland, Frankrijk, Duitsland en Italië. Door al 300 miljoen dosissen te bestellen “bestaat de kans om al eind 2020 een eerste hoeveelheid vaccins tegen het coronavirus beschikbaar te hebben”, zo beargumenteert de Nederlandse gezondheidsminister Hugo de Jonge tegenover het parlement. In de deal staat de optie om de koop met nog 100 miljoen dosissen uit te breiden tot een totaal van ongeveer 400 miljoen.

Zoals anderen die op kop liggen in vaccinwedloop brengt AstraZeneca al fabrieken en middelen in stelling om het AZD1222 op grote schaal te produceren. Groepsaankopen vooraf spijzen die inspanningen.

Hoeveel de vier landen ophoesten, is geheim. AstraZeneca stelt dat het de vaccins tegen kostprijs verkoopt. De VS telden één miljard neer voor de 400 miljoenen dosissen die ze bij hen bestelden.

Coronaverbond

Het ‘coronaverbond’ en ook AstraZeneca benadrukken dat de deal “in het voordeel is van alle Europeanen”. Als het vaccin veilig en effectief blijkt en op de Europese markt wordt toegelaten, zo klinkt het, dan zullen de dosissen eerlijk worden verdeeld over de hele EU, die 446 miljoen inwoners telt.

“Veel landen hebben al een vaccindeal, de EU nog niet”, zegt de Italiaanse gezondheidsminister Robert Speranza. “Deze snelle en gecoördineerde actie zal alle EU-burgers ten goede komen.” Zijn Duitse collega meldt dat de vier akkoord zijn om samen te werken met de Europese Commissie.

Hoe ook de andere lidstaten bij de deal hun voordeel doen, is niet zo duidelijk. Een bron van het Italiaans ministerie van Volksgezondheid zegt tegen Reuters dat de vier de totale koop financieren en andere EU-landen dan kunnen intekenen onder dezelfde voorwaarden.

Ook in China wordt koortsachtig gezocht naar een vaccin tegen Covid-19. Beeld AFP

Wat duidelijker is, is dat niet iedereen er vertrouwen in heeft. “De anderen voelen zich voor schut gezet, want er was net afgesproken dat de EU hier zou samenwerken”, zegt Peter Poulussen, woordvoerder van minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld). “De ervaring met de mondmaskers en ander medisch materiaal, waarbij landen soms erg nationalistisch te werk gingen en zelfs grenzen sloten, heeft iedereen een kater bezorgd. Net dat wil de Commissie met het vaccin vermijden.”

De Block noemt de deal daarom onverstandig. “We moeten de krachten bundelen. België is daar een voortrekker in. Wij gaan niet ook nog eens met bepaalde landen apart onderhandelen. Zo verzwak je iedereen, zowel het overkoepelende initiatief van de Commissie als je eigen positie. Want we weten niet of dit vaccin het juiste zal zijn. Net zoals de Commissie acht België het niet slim om in aparte deals in te zetten op één kandidaat.”

Afspreken en aansturen

Vaccinoloog Pierre Van Damme (UAntwerpen) is het daarmee eens. “Stel dat deze deal daadwerkelijk alle lidstaten toegang tot dit vaccin biedt, dan nog is er geen enkele garantie dat het ook zal werken. Net daarom moeten de 27 samenwerken, zoals de Commissie voorsteltUit een gezamenlijk fonds worden dan voor de hele EU groepsaankopen gedaan voor meerdere beloftevolle kandidaten, waardoor de kans veel groter is dat het goeie vaccin voor iedereen beschikbaar wordt.”

Bovendien zou volgens Van Damme best vanuit Europa worden beslist wie de eerste dosissen krijgt. “Gezondheidswerkers, zo’n 15 procent van de bevolking, en andere risicogroepen zoals de ouderen moeten prioriteit krijgen. Dat afspreken en aansturen, moet vanuit de EU gebeuren, zeker nu de grenzen weer opengaan. Anders krijg je veel gevaccineerden in het ene land en weinig in het andere, terwijl iedereen weer gaat reizen. Dat is een heel slecht idee in een pandemie.”

Maar Van Damme vreest dat nu ook rond de vaccins een ‘eigen volk eerst’-reflex ontstaat, net zoals dat met reagentia en maskers is gebeurd. “Deze deal vergroot de kans dat andere landen nu ook blok gaan vormen met aankopen elders. Dan verwatert de slagkracht die de EU hier heeft als unie.”

En dat zou een enorme gemiste kans zijn, stelt professor emeritus huisartsengeneeskunde Jan De Maeseneer, voorzitter van de expertengroep die de Commissie hierin adviseert. “Wij bepleiten al sinds maart een zo groot mogelijke solidariteit, zodat alle EU-landen de grootste kans maken op een effectief vaccin en de risicogroepen kunnen vaccineren. Commissievoorzitter Von der Leyen schaart zich achter dat idee, al is het afwachten wat de praktijk brengt. De scepsis van De Block is alvast terecht. Ik hoop dat de EU dit als een unieke kans aangrijpt om solidariteit nu door te duwen. Wij, de EU-burgers, moeten nu zien dat de Unie daadwerkelijk iedereen gelijkwaardig behandelt en niemand achterlaat.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234