Dinsdag 24/11/2020

Vrede op aarde aan mensen van gewapende wil

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel en opiniemaker bij De Morgen. Zijn bijdrage verschijnt op zaterdag.

Vluchtelingen, terreuraanslagen, rellen in onze steden, patrouillerende soldaten in de straten, mensen die schrik hebben om naar een kerstmarkt te gaan... Zo dringt de mare van een onveilige wereld tot ons door. Grote delen van het Midden-Oosten en Noord-Afrika staan in brand. Wereldwijd waren er zelden zoveel mensen op de vlucht. Terroristen zoeken een nieuwe bestemming, trainen in nieuwe vormen van geweld. Rusland lijft gebieden in, destabiliseert Europa, steunt extremistische bewegingen. Laat zijn trollen en bots los op onze verkiezingscampagnes, voert in feite een brutale cyberoorlog met het Westen. China wil zijn economisch gewicht vertaald zien in militaire en diplomatieke macht, bespioneert onze bedrijven, bouwt aan zijn invloedssfeer, koopt Australische politici...

In het verleden rekenden we op de Amerikanen om de kastanjes uit het vuur te halen. We keken richting Witte Huis zoals kinderen naar de voet van de kerstboom, waar de cadeautjes liggen. In dat Huis woont nu een president die vindt dat zijn land al te veel cadeautjes gaf. Een psychopaat volgens sommigen, een kind dat zich niet onder controle heeft, volgens anderen. Eentje dat de "kleine rakettenman" uit Noord-Korea afdreigt met een vuurzee "zoals de wereld ze nooit eerder zag". Kortom, geen geruststellende aanwezigheid.

Hoe troostend is de troost?

Toch hoeven we ons niet onveilig te voelen, zo wordt ons door tal van Amerikaanse opiniemakers op het hart gedrukt. Trump is immers niet alleen in het Witte Huis. Hij wordt niet enkel omgeven door blingbling familieleden en de nog niet in beschuldiging gestelde leden van zijn campagneteam, maar ook door een aantal waarlijk ernstige mensen, een drietal. Grijze mannen in grijze pakken, de kaken geklemd zoals alleen bepaalde species van ironisch kijkende krokodillen dat kunnen. Zij staan garant voor een redelijke benadering van de turbulente wereld en een ferme, vaderlijke aanpak van hun even turbulente president (tot deze hen de laan uitstuurt). John Kelly (stafchef van het Witte Huis), James 'Mad Dog' Mattis (minister van Defensie), Herbert Raymond McMaster, HR voor wie zich Dallas herinnert (de nationale veiligheidsadviseur). Zij staan tussen ons en chaos. Drie echte generaals, geen militaire bureaucraten, maar mannen van het slagveld.

Het doet denken aan Turkije, aan landen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika, aan Thailand, waar militairen de macht grijpen als in hun ogen de burgerlijke regering de zaken niet meer op een rijtje heeft. Moeten we het geruststellend achten dat men ons op die manier probeert gerust te stellen?

Even slikken toch voor iemand van mijn generatie, die meende inzicht te verwerven in de militaire psyche via Kubricks Dr. Strangelove en de vele films die daaruit voortvloeiden. Generaals werden steevast voorgesteld als halve garen die zo snel mogelijk ten oorlog willen. Nu lezen we over generaals die tegen hun president in pleiten tegen foltering, voor het respect van bondgenootschappen als de NAVO, voor het behoud van het kernakkoord met Iran. Generaals die aanmanen tot kalmte en voorzichtigheid, die conflicten in de eerste plaats willen de-escaleren.

Trump weet het beter

Maar toch, het veiligheidsbeleid van het land dat zowat 40 procent van alle militaire uitgaven in de wereld voor zijn rekening neemt in handen van generaals en een ogenschijnlijk puberende, maar tevens doortrapt populistische president, geruststellend is het niet. Temeer daar het Amerikaanse departement Buitenlandse Zaken, waar doorwinterde diplomaten huizen en burgerlijke specialisten veiligheid en defensie werken, verregaand wordt ontmanteld. Dat gebeurt op aandringen van Trump, die het allemaal beter meent te weten.

En ondertussen in Europa, rond kerst 2017? Vrede op aarde ver weg. Zowel veiligheid als defensie zijn nu wereldwijd onderdeel van de samenlevingsopbouw. Wie had dat tien jaar geleden kunnen denken? Willens nillens gaan we naar hogere uitgaven voor die posten. In feite leggen we die nu al onder de kerstboom. Vraag is alleen of daarvoor de belastingen worden verhoogd of op andere overheidsuitgaven wordt beknot. Kerstmis daagt in een andere wereld.

De vraag is niet meer "hoe geraken de koningen bij de kribbe, hoe krijgen zij een boodschap van vrede?", maar wel "hoe kunnen we de dood van nog meer onschuldige kinderen voorkomen?". We hebben ons de laatste halve eeuw zozeer toegelegd op boodschappen van vrede dat we vergaten vrede te bewaren en de Amerikanen maar wat lieten aanklungelen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234