Zaterdag 11/07/2020

Vrede? Oké, maar eerst nog snel een kleine genocide

Zwart racisme bestaat. De Congolese Tutsi's lijden er dagelijks onder

David Van Reybrouck over de gehate Tutsi's in Oost-Congo

David Van Reybrouck is schrijver. Hij ontving onlangs de Arkprijs van het Vrije Woord.

@4 DROP 2 OPINIE:Het was zonder meer het indrukwekkendste moment tijdens de rondreis van De Gucht in Congo. Abbé Malu Malu kwam het begin van het vredesproces aankondigen in Masisi, het vreselijk geteisterde bergdorp in Noord-Kivu dat geklemd zit tussen de prutsers van het regeringsleger en de strakke militie van Nkunda, een Congolese Tutsi. Ik reisde mee met het persgevolg en zoals dat gaat met persgevolgen vandaag, volgen die niet langer, maar lopen ze voorop. Kwestie van alles te kunnen filmen.

De helikopter met de perslui aan boord zette zich behoedzaam neer op het voetbalveld. De ministeriële delegatie zou pas anderhalf uur later volgen. Honderden en honderden kinderen stonden in een wijde cirkel op een afstand toe te kijken. Eerst met grote, stille ogen, dan met wapperende handen. Jeeps van de VN brachten ons naar het dorpspleintje verderop. De weg was erbarmelijk, maar overal stonden mensen te zwaaien en te stralen. Even, heel even wisten we wat het moet zijn geweest om als Canadees in 1945 de rest van de lage landen te bevrijden.

Toen het konvooi midden in een mensenzee van vier- à vijfduizend mensen stopte, barstte de sfeer los. Tamtams, dansers in raffia, mannen met beschilderde gezichten en bovenlijven. Niets folklore of toeristische attractie, hier werd oprecht gevierd dat een hoofdstuk van de geschiedenis afgesloten zou worden. De dansers waren Hunde en gevluchte Hutu's. 'Wij willen vrede, niets dan vrede', stond er op een enorm spandoek boven de eretribune. Gevluchte Hutu's met een keurig pak vertelden me dat ze al in augustus gevlucht waren voor de Tutsirebel Nkunda. "Het probleem van de Tutsi's", zo stelden ze, "is dat ze meer van hun koeien houden dan van hun mensen."

Tijdens de helikoptervlucht had ik gezien hoe het landschap veranderde toen we over het Tutsigebied van Nkunda vlogen. De gebruikelijke lappendeken van akkertjes met schrale gewassen ruimde plaats voor frisgroene weiden met bijna blinkende, Europese koeien. Op deze hoogte komen geen tseetseevliegen voor, zelfs kwetsbare importbeestjes kunnen er gedijen.

"Wij willen echt vrede", vertelde een man van middelbare leeftijd me rustig. "Maar eerst nog even een genocide."

"Pardon?"

"Maar ja! Ze hoeft niet eens zo groot te zijn. Eerst nog even Nkunda en zijn seigneurs aanpakken en dan zijn we op ons gemak."

Dat de Tutsi's in Masisi niet zeer populair zijn valt, gezien de rebellie, nog te begrijpen. Maar ook elders in Oost-Congo zijn de Tutsi's de kop van Jut. Door de invallen van Rwanda in 1996 en '98 beschouwt men zowat elke mens met een scherpe neus als een aanhanger van Kagame, een plunderaar van lokale bodemrijkdommen, een vijand van het vaderland, kortom. De Banyamulenge, de Congolese Tutsi's uit Zuid-Kivu, kunnen erover meespreken. Vroeger voelden zij zich op en top Zaïrees, maar nu drijft de Congolese vijandigheid hen noodgedwongen in de armen van de Rwandezen. "Zie je wel dat het vreemdelingen zijn", knikken heel wat Congolezen dan tevreden.

Vorig jaar vertelde een journaliste van Radio Okapi me dat die Banyamulenge daar toch een raar volkje waren. "Ze hebben heel veel geld, door hun koeien natuurlijk. In de winkels kopen ze de duurste kleren, maar vaak zijn het vrouwenkleren. Daar lopen ze dan in rond. Haha! En thuis drinken ze water uit het toilet." Als zelfs een verslaggeefster van een topzender als Okapi zich tot zulke uitspraken laat verleiden, weet je hoe laat het is. Zwart racisme bestaat, de Congolese Tutsi's lijden er dagelijks onder. Een kennis van me werd vorig jaar in Bukavu in elkaar geklopt, omdat hij er te Rwandees uitzag. In werkelijkheid hield hij zich bezig met etnische verzoening en overleg in de Kivu.

Voor de Rwandese Hutu's in Oost-Congo is er de laatste jaren terecht veel aandacht. Zij zijn zowel dader als slachtoffer. In hun midden bevindt zich nog altijd een pak ex-genocidairs, maar Kagame lijkt hen veroordeeld te hebben tot een permanente ballingschap net over de grens. Daardoor veroorzaken zij heel wat overlast bij de plaatselijke, Congolese bevolking.

Ook voor die lokale bevolking is er veel begrip, getuige het westerse mededogen met kindsoldaten en verkrachte vrouwen. Gelukkig maar.

Maar voor de Tutsi's is er veel minder aandacht. Internationale waarnemers beseffen vaak onvoldoende hoe wijdverbreid de afkeer is voor anything Tutsi. Te vrezen valt dat die haat bijzonder snel gemobiliseerd kan worden, zoals vijftien jaar geleden in Rwanda gebeurde. Het is waar dat de repatriëring van de Rwandese Hutu's een essentieel onderdeel vormt van de stabilisatie van de beide Kivu's, maar het is naïef om te hopen dat daarmee de vrede voorgoed zal ontstaan. Want zelfs als elke Rwandese Hutu weer thuis is, zal de Tutsihaat blijven woekeren.

De tocht van De Gucht ging ook langs Uvira, een stadje aan het Tanganyikameer dat een ware etnische smeltkroes is van Bavira, Bafulero, Bashi, Babembe en Banyamulenge.

"Nee, wij herkennen elkaar niet", vertelt een dikke man me in het voetbalstadion waar De Gucht zal spreken. "Pas na verloop van tijd weet je tot welke stam iemand behoort. Behalve de Banyamulenge natuurlijk. Die pik je er zo uit. Zeg nu eens eerlijk: dat zijn toch vreemdelingen, vindt u ook niet?"

Als een plaatselijke priester een uur later door de microfoon oproept tot vredesoverleg met alle bevolkingsgroepen, met inbegrip van de Banyamulenge, weerklinkt er boegeroep uit een paar duizend kelen. Heel dreigend, heel verontrustend, was dat.

Wordt helaas vervolgd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234