Zaterdag 28/01/2023

Vragen bij pijplijn Nabucco

De Nabuccopijpleiding moet tegen 2014 operationeel zijn, maar het kluwen aan pijpleidingen in de Zwarte Zeeregio laat er geen twijfel over bestaan: de concurrentie is bikkelhard.

Nabucco werd zeven jaar geleden in de Oostenrijkse hoofdstad Wenen geboren. Ofschoon de pijpleiding straks mogelijk ook gas uit Irak naar West-Europa transporteert - het vroegere Babylonië met zijn koning Nabuchodonosor (‘Nabucco’) - heeft de naamkeuze in de eerste plaats met de Wiener Staatsoper te maken. Daar gingen de bedenkers van de pijpleiding, vertegenwoordigers van onder meer het Oostenrijkse energieconcern OMV, het Hongaarse Mol, het Roemeense Transgaz, het Bulgaarse Beh en het Turkse Botas na hun vergadering naar Verdi’s opera Nabucco kijken. Op het diner later die avond, ergens in 2002, moesten de betrokken directeuren niet lang nadenken over de naam van hun geesteskind.Maar zoals de historische Nabuchodonosor II (605-562 voor Christus) zijn hele bewind lang met machtige tegenstanders af te rekenen kreeg, zo belooft ook het gisteren ondertekende project op flinke hinderpalen te stuiten. De betrokken staten en nutsbedrijven mogen zich in Ankara dan wel eensgezind getoond hebben, en EU-commissievoorzitter José Manuel Barroso mag zich dan nog zo “opgetogen” noemen, het front kan niet verhullen dat er heel wat twijfels blijven.

Oranje knipperlicht

Zo bestond het opzet van Nabucco erin Rusland te omzeilen, dat vandaag in 30 procent van de Europese gasbehoefte voorziet en dat de EU tot een strategisch riskante afhankelijkheid dwingt, zoals de Russisch-Oekraïense gasconflicten van de jongste jaren geïllustreerd hebben. Alleen is niet duidelijk waar het gewilde gas, potentieel 31 miljard kubieke meter per jaar, dan wél vandaan moet komen. De meest getipte kandidaat is Azerbeidzjan, dat zijn productiecapaciteit tegen 2015 naar 34 miljard zegt te kunnen optrekken. “Bakoe met zijn gasvelden Shah Deniz en ACG (beide offshore in de Kaspische Zee, ld) geniet onze voorkeur”, aldus ook EU-commissaris voor energie Andris Piebalgs. Toch zijn de signalen uit de voormalige sovjetstaat niet eenduidig. Azerbeidzjan, dat zijn olie- en gasexport eveneens wil diversifiëren, is dan wel geïnteresseerd, het blijft ook nauwe banden met Rusland onderhouden, getuige een gasakkoord dat Moskou en Bakoe twee weken geleden nog sloten, en dat de Nabuccopartners als een oranje knipperlicht beschouwen. De Franse cartograaf Jean-Christophe Victor, bezieler van het geopolitieke Arte-programma Le dessous des cartes, wees er in zijn jongste uitzending op dat “de rendabiliteit van Nabucco zeer twijfelachtig is” als de 3.300 kilometer lange gaspijpleiding straks helemaal op Azerbeidzjan is aangewezen, en “noch Russisch noch Iraans gas doorgestuwd krijgt”. De EU lonkt inderdaad ook naar Irak en Iran, maar beide landen zijn nu niet aan de orde, het eerste vanwege de voortdurende politieke instabiliteit en te beperkte exploitatiecapaciteiten, het tweede wegens het erg beladen dossier van het atoomwapenprogramma. Wat Irak betreft, zei Piebals dat “we veel hoop in dat land stellen”. Ook naar Kazachstan, Turkmenistan en Egypte wordt gekeken. Rusland, dat gisteren net als de VS als waarnemer in Ankara aanwezig was, blijft intussen niet op zijn lauweren rusten. In het kader van de hertekening van de politieke krachtlijnen na de instorting van de Sovjet-Unie in 1991 herzag het zijn hele energienetwerk, en wist het zich stevig te verankeren in West-Europese landen als Duitsland en Griekenland. De concrete concurrentie met Nabucco gaat Moskou enerzijds aan via de in november 2005 geopende Blue Stream, die vanuit Zuid-Rusland onder de Zwarte Zee door naar Turkije loopt, een joint venture tussen Gazprom en het Italiaanse Eni; en anderzijds via de South Stream, de voor 2015 geprojecteerde leiding die Rusland met Bulgarije moet verbinden en daarvandaan met Oostenrijk en Italië. Met name de Blue Stream zou op termijn aan Nabucco kunnen worden vastgeklonken, waardoor de eerste doelstelling van de EU, het omzeilen van Rusland, zou worden ondergraven. Duitsland wil zich dan weer via de North Stream, onder de Baltische Zee, bevoorraden.Een ander heet hangijzer in de hele Nabuccodiscussie is de vraag wat doorvoerland Turkije aan de deal overhoudt. Aanvankelijk had Ankara een claim gelegd op 15 procent van al het gas dat door de pijpleiding getransporteerd zou worden. Dat gas zou hetzij voor de eigen groeiende consumptie bestemd zijn, hetzij voor doorverkoop. Alhoewel het luik energie in de toetredingsgesprekken met de EU nog niet aan de orde is, is het zonneklaar dat de Turken daar een stevige hefboom pro lidmaatschap in handen hebben. De eerste ‘herexportklant’ van Turkije zou immers net de Unie zijn. Over luttele jaren kan het Turkse energie-excedent volgens analysten mogelijk 25 procent bedragen, een gevolg van de zeer gunstige ligging van het land en het feit dat het energetisch zo goed als incontournable is.

Royale inkomsten voor Turkije

De 15 procent op Nabucco heeft Turkije intussen dan wel laten vallen, dankzij de transitrechten en de waarborg dat de pijpleiding ook in omgekeerde zin kan functioneren (en Turkije kan bevoorraden voor het geval het zelf in de problemen komt), heeft het in ieder geval uitzicht op royale inkomsten. Of het nu de lijn Bakoe-Novorossyisk betreft, Tengiz-Novorossyisk, Burgas-Alexandropolis, de Blue Stream, de South Stream, Costanza-Trieste, Bakoe-Tbilissi-Ceyhan enzoverder: de vele olie- en gaspijpleidingen die het Zwarte-Zeegebied omspannen maken de regio tot een brandpunt waar de strategische belangen van diverse grootmachten elkaar kruisen. “Het is een centrum van rivaliteiten”, aldus Le dessous des cartes. “Het belang voor de EU valt amper te onderschatten. Maar net op het gebrek aan eensgezindheid in de Unie kan Rusland inspelen om er de belangrijkste actor te blijven.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234