Dinsdag 14/07/2020

Vragen aan de redactie

Waarom hebben vrouwen vaker migraine dan mannen?

Gemiddeld 18 procent van de vrouwen hebben last van de gekmakende hoofdpijn die migraine heet en dat is drie keer meer dan mannen, zo tonen onderzoeken in zowel de VS als Europa. Een studie op basis van hersenscans kan dat mogelijk verklaren. De hersenstructuur van migrainelijdsters blijkt anders dan die van mannen en dan van vrouwen zonder migraine. De vrouwelijke migrainepatiënten hebben twee gebiedjes in de hersenen die dikker zijn: de posterieure insula, dat voor de verwerking van pijn instaat en de precuneus. Bij de vrouwen blijkt dat de verdikte hersengebieden in contact staan met elkaar en samen op pijn reageren. Ook stelden de onderzoekers vast dat bij de vrouwen pijnnetwerken in de hersenen deel uitmaken van de emotionele netwerken. Dat zou kunnen verklaren waarom vrouwen meer ongemak ervaren bij de migraine. Het is met andere woorden niet enkel een structuurverschil in hersengebieden dat het verschil met mannen verklaart, maar een heel netwerk in de hersenen dat anders op pijn reageert, zo concludeert hoofdauteur Nasim Maleki van Harvard Medical School. Bij de mannen bleek de reactie op pijn zich vooral in één gebied te concentreren: de nucleus accumbens, die deel uitmaakt van het 'beloningscircuit' en in verband is gebracht met verslaving. Maleki merkt daarbij op dat verslavingen net veel meer bij mannen voorkomen, zoals migraine veel meer bij vrouwen voorkomt. Het onderzoek roept nieuwe vragen op: is de andere hersenstructuur nu de oorzaak of het gevolg van migraine? Betekent ze een algemene andere reactie op pijn? Maar alvast twee dingen zijn duidelijk. Ten eerste bevestigt het onderzoek dat migraine niet 'subjectief' of 'ingebeeld' is, ten tweede is het nodig dat bij de behandeling meer rekening wordt gehouden met de verschillen tussen de seksen.

Hoe bouw ik hogere zandkastelen?

Nederlandse wetenschappers denken dat ze het geheime recept voor het perfecte zandkasteel hebben gevonden. De natuurkundigen besluiten na een reeks tests dat om hogere, dunnere zandkastelen te bouwen, je het best zo weinig mogelijk water gebruikt. Meng 99 delen zand met slechts één deel water en je kastelen zullen beter worden, zo melden de onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam. "Die verhouding is helemaal anders dan wat de meeste kinderen gebruiken", zegt onderzoeker Daniel Bonn, die zijn bevindingen in het vakblad Scientific Reports publiceerde. Een zandkasteel bestaat uit een netwerk van zandkorrels die verbonden zijn door zeer dunne 'brugjes' van water. Zonder water glijdt zand. Een perfect droog zandkasteel zou in elkaar storten. Te veel water geeft dan weer een soort zandsoep. Maar ingebed in een matrix van watermoleculen, blijven zanddeeltjes enigszins op hun plaats, zoals moleculen in vaste stoffen. Bonn kreeg het idee voor zijn onderzoek toen hij op een strand zandkastelen zag van meer dan 16 meter hoog. Hij begon in zijn laboratorium zelf zandtorens te maken en te testen hoe lang en dun hij ze kon maken voor ze omvielen. Hij was verrast te ontdekken dat het mogelijk was uit te rekenen hoe ver nat zand kan buigen voor het begeeft en dat op dezelfde manier als architecten de elasticiteit van marmer of staal berekenen. Bonn zegt dat zijn bevindingen van belang kunnen zijn voor ingenieurs, architecten en iedereen die werkt met korrelvormige stoffen. "Zand, granen, alles wat met de mijnbouw te maken heeft - het is enorm belangrijk om het mechanisch gedrag van dit soort materialen te begrijpen", zegt Bonn.

Hoe houdt een vrouwtjeskangoeroe haar buidel schoon?

"Dat doet ze door de buidel schoon te likken", zegt Colleen McCann, curator van de zoogdieren bij Wildlife Conservation Society in de Zoo van de Bronx. "Dankzij de lange snuit kan ze met haar tong overal goed bij en is het mogelijk de urine en uitwerpselen van het jong te verwijderen." Bij een klein jong dat nog borstvoeding krijgt wringt ze haar tong overal rond, een ouder jong wordt tijdelijk uit de buidel gehaald terwijl de moeder die schoonmaakt. Kangoeroes hebben hoe dan ook een paar speciale moederschapsfuncties. Zo zijn de vrouwtjes in staat borstvoeding te geven aan twee jongen met een verschillende leeftijd, dankzij twee verschillende soorten melk die telkens andere voedingsstoffen bevat. Dat stelden Australische experts vast. De meeste soorten kangoeroes kunnen een gedeeltelijk ontwikkelde embryo dragen in een toestand van tijdelijk stopgezette ontwikkeling, om daarna weer naar een actieve zwangerschap over te schakelen wanneer een ouder jong plaats ruimt door de buidel te verlaten. De duur van zwangerschappen verschilt ook tussen de tientallen soorten kangoeroes en wallaby's. Dat gaat van 31 tot 36 dagen. De jongen worden dan naar de veilige beslotenheid van de buidel geleid, om daar een nog veel langere tijd te blijven ontwikkelen. Aanvankelijk hangen ze voortdurend aan de tepel. Uiteindelijk, na soms tot 300 dagen na de geboorte, komen ze voor het eerst buiten, meestal door uit de buidel te vallen. Zelfs nadat ze definitief niet meer in de buidel wonen, kruipen de jongen nog enkele maanden in de buidel om zich te voeden.

Slaat je hart een slag over wanneer je niest?

Net voor je niest, haal je meestal diep adem. Dat verhoogt de druk op de borst en stopt kort de bloedtoevoer naar het hart. Dat kan de bloeddruk verlagen en de hartslag verhogen. Maar wanneer je uitademt, neemt de bloedtoevoer weer toe en gaat de hartslag naar beneden. Niezen stimuleert tegelijkertijd de nervus vagus, die loopt van de hersenen via de buik. Normaal verlaagt de hartslag telkens wanneer de nervus vagus wordt gestimuleerd. Het effect is echter minimaal en vertraagt het hartritme mogelijk slechts met één slag. Dat fenomeen is niet uniek voor niezen. Onder andere hoesten en kokhalzen kunnen een vergelijkbaar effect hebben op de nervus vagus. "Er is niets speciaals aan het niezen", zegt cardioloog Christopher Mavogern. "Het is bijna als een hoest door je neus. Het verhoogt de vagale tonus, en dat zorgt ervoor dat je hersenen je hart signaleren om te vertragen. Je hart kan vertragen, een slag overslaan, of tijdelijk stoppen. Maar daarna hervat het opnieuw zijn gewone ritme."

Voor de meeste mensen gebeurt dat onopgemerkt. Maar in zeer zeldzame gevallen kan niezen de hartslag zodanig vertragen of de bloeddruk zodanig verlagen dat je flauwvalt. In de medische literatuur staat dat bekend als vasovagale syncope. Sommige mensen kunnen ook een overdreven reactie op niezen of hoesten vertonen wanneer ze een aangeboren hartafwijking hebben of als ze medicijnen nemen die een invloed hebben op hun hartslag, zoals bètablokkers. Niezen kan dus de hartslag vertragen, maar het effect is minimaal.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234