Zaterdag 03/12/2022

Vragen aan de redactie

Bepaalt het seizoen waarin je werd geboren de kans op coeliakie?

'Glutenvrij' is vandaag een modewoord. Maar ook al neemt de kennis over de maag- en darmziekte coeliakie toe, de oorzaak blijft voor wetenschappers onduidelijk. Eén hypothese is dat het seizoen waarin je bent geboren een invloed kan hebben op de ontwikkeling van de spijsverteringsaandoening. Sommige onderzoekers vermoeden dat baby's geboren in de lente en de zomer meer vatbaar zijn voor de ziekte, die wordt veroorzaakt door de gluten in tarwe, gerst en rogge.

Baby's beginnen meestal met het eten van voedingsmiddelen die gluten bevatten wanneer ze ongeveer zes maanden oud zijn. Zij die in de warmere maanden zijn geboren, zouden dan voor het eerst worden blootgesteld aan gluten in de winter, wanneer infecties zoals verkoudheid en griep de ronde doen. Kan vroege blootstelling aan virale infecties een rol spelen in de auto-immuunreactie op gluten?

Voorlopig blijft het bij speculatie. Maar ten minste drie studies ondersteunen de seizoensgebonden hypothese. De recentste, gepubliceerd in The Journal of Pediatrics, onderzocht bijna 2.000 mensen met een bevestigde coeliakie. De onderzoekers, van het Massachusetts General Hospital for Children, concludeerde dat een meerderheid van de patiënten geboren was in de lente. Een andere studie, uitgevoerd in Zweden, keek naar 2.151 kinderen met de aandoening. Voor hen die jonger dan twee jaar waren toen ze de diagnose kregen, vonden de onderzoekers dat ze een significant hoger risico op coeliakie liepen wanneer ze in de zomer waren geboren, in vergelijking met de kinderen die in de winter waren geboren. Dat was vooral bij jongens zo. Ze voegden eraan toe dat dit niet de eerste indicatie is dat een auto-immuunziekte mee ontstaat door de impact van virale infecties. Een toenemend aantal studies suggereert dat bij bepaalde mensen die genetisch gevoelig zijn voor de aandoening, diabetes van type 1 ook kan worden veroorzaakt door virale infecties.

Hebben natuurrampen een impact op het geboorteaantal?

Een socioloog opperde ooit dat een stroompanne het aantal geboortes negen maanden later de hoogte induwt. Wanneer het licht uitgaat, zijn mensen nog meer op elkaar aangewezen en van het ene zou dan het andere komen. Los van dat lichtzinnige idee zijn sommige onderzoekers ervan overtuigd dat grote rampen wel degelijk het aantal geboortes beïnvloeden. Volgens psychologen heeft dat te maken met de hechtingstheorie. Catastrofes versterken de band tussen mensen en benadrukken belangrijke levensbeslissingen. Een studie die in 2002 in vakblad The Journal of Family Psychology verscheen, analyseerde gegevens over het aantal huwelijken, geboortes en scheidingen in South Carolina tussen 1975 en 1997. Ze ontdekten, zoals voorspeld, dat in 1990, nadat orkaan Hugo had toegeslagen, de geboorteaantallen piekten in de 24 deelregio's waar de noodtoestand was afgekondigd. Maar tegelijkertijd was ook het aantal scheidingen gestegen, wat de onderzoekers niet hadden verwacht. Volgens de auteurs van het onderzoek tonen de resultaten dat een levensbedreigende orkaan mensen kan motiveren om belangrijke besluiten te nemen in verband met de nauwe en persoonlijke relaties die hun levenspad hebben veranderd. In een ander onderzoek, verschenen in 2005 in het vakblad Demography, ontdekte een team psychologen dat het aantal geboortes steeg in Oklahoma na de bomaanslag daar in 1995.

Maar sommige onderzoeken hebben resultaten opgeleverd die op het tegendeel wijzen. Een ervan, gepubliceerd in in 2010 in The Journal of Population Economics, is gebaseerd op de adviezen die aan de bevolking zijn gegeven bij orkanen en stormen in 47 districten langs de Atlantische kust en de kust van de Golf van Mexico tussen 1995 en 2001. Bij ernstige waarschuwingen voor gevaar bleek dat nadien minder kinderen werden geboren. Italiaans en Japans onderzoek gebaseerd op ettelijke decennia toont een gelijkaardige daling van de geboorteaantallen na natuurrampen. Dat is dan weer te verklaren doordat rampen mensen er net van weerhouden in de nasleep daarvan belangrijke beslissingen te nemen en omdat velen have en goed kwijt zijn.

Kun je kanker krijgen door een gewoon letsel?

"Het is een wijdverspreide mythe dat letsels kanker kunnen veroorzaken", zegt de American Cancer Society (ACS) op haar site. Tot de jaren twintig geloofden sommige dokters dat nog, hoewel het verband bij dierproeven niet kon worden aangetoond. De meeste instituten met kankerexpertise weerleggen vandaag die theorie. Waarschijnlijker is volgens de ACS dat een doktersbezoek voor een letsel de kans vergroot dat een bestaande kanker wordt ontdekt. Andere mogelijkheden zijn dat littekenweefsel van een oud letsel er kan uitzien als een carcinogeen weefsel en dat een ooit verwonde borst of ledemaat nauw opgevolgd wordt, waardoor de arts eventuele kankers sneller opspoort. Onderzoek bij 67 Britse vrouwen met borstkanker toont dat ze in de vijf jaar voor de diagnose vaker met fysieke letsels naar de dokter gingen dan een controlegroep van 134 vrouwen zonder kanker. Er kwam kritiek op dat onderzoek omdat het wetenschappelijk niet onderbouwd zou zijn en de resultaten zijn niet herhaald.

Helpt bangmakerij tegen roken?

Verrotte tanden, zwartgeblakerde longen, baby's met zuurstofmaskers: op pakjes sigaretten moeten ze helpen om rokers van hun gewoonte af te brengen. Maar wat zegt de wetenschap daarover? Angstcampagnes lijken een logische maatregel. Maak mensen bang voor product X en ze gaan er met een boogje omheen lopen. Toch pakt het niet altijd zo uit, concludeerden onderzoekers van de Universiteit Maastricht dit jaar, na het bestuderen van experimenten over echte gedragsverandering. Dreigteksten en -foto's werken soms zelfs averechts. Mensen die weinig vertrouwen hebben in hun vermogen om gezonder te leven, kunnen niets met de afbeelding van een longtumor. Ze worden er hoogstens defensiever van, door te wijzen op een rokende opa die 90 is geworden. Een motiverende boodschap ('Als ik kan stoppen, kun jij het ook'), spreekt deze groep wellicht meer aan. Als angstaanjagende boodschappen al helpen, dan is die bijdrage relatief klein, blijkt uit een studie in de nieuwste editie van PLOS Medicine. Op basis van twintig jaar Braziliaans antirookbeleid concluderen de onderzoekers dat prijsstijgingen verreweg het meeste effect hebben op het terugdringen van het aantal rokers. Het is goed mogelijk dat een prijsstijging, hoe klein ook, meer uithaalt dan een dagelijkse confrontatie met een gruwelfoto.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234