Vrijdag 30/10/2020

Vraagtekens

Wat gebeurt echt in de Iraakse woestijn? Nu de klok rond tegenstrijdige informatie op ons afkomt, is het uiterst moeilijk om de eindeloze stroom van nieuws, geruchten en leugens van elkaar te onderscheiden. Ernstige, dringende vragen zijn te stellen over waarom en hoe deze oorlog gevochten wordt. Correspondenten uit Londen, Washington en van de frontlijn zetten alles op een rijtje.

De oorlog zou 'een cakewalk' worden, een makkie. Men zei dat Bagdad binnen drie à vier dagen bereikt zou worden. Waarom dachten ze dat het zo makkelijk zou gaan?

Het is niet helemaal duidelijk of de Amerikaanse en Britse regeringsverantwoordelijken werkelijk geloofden dat deze oorlog 'een makkie' zou worden, of ze dat verklaarden als onderdeel van een pr-strategie om de oorlog te verkopen aan de sceptische publieke opinie en de Iraki's snel tot overgave te dwingen. Maar gezegd hebben ze het zeker.

VS-vice-president Dick Cheney dacht dat "aanzienlijke eenheden" van Saddams Republikeinse Garde zich eerder zouden overgeven dan vechten, en dat Amerikaanse troepen "begroet zouden worden als bevrijders". Richard Myers, de stafchef van het VS-leger, verklaarde herhaaldelijk dat hij mikte op een "kort, scherp" conflict, dat Saddam duidelijk zou maken dat verlies onvermijdelijk was. Op de tweede dag van de oorlog pochte een van de haviken van het Witte Huis, Richard Perle, "dat er meer manifestanten zijn in de straten van San Francisco dan er mensen zijn die willen sterven voor Saddam".

Wat dachten ze echt? In een nu al berucht artikel - waarin het woord 'cakewalk' voor het eerst werd gebruikt - schreef Ken Adelman (een assistent van Rumsfeld toen hij minister van Defensie was in de jaren zeventig, en de wapencontrole-eenheid leidde onder Reagan): "Laat me simpele, verantwoorde redenen geven (voor een oorlog)". "(1) Het was de laatste keer een cakewalk, (2) ze zijn veel zwakker geworden, (3) wij zijn veel sterker geworden en (4) nu is het menens."

Niemand lijkt ooit te hebben overwogen dat het verjagen van Iraki's uit Koeweit helemaal niet hetzelfde is als hun land binnen te vallen. En niemand lijkt zich een van de sleutellessen van Vietnam te hebben herinnerd, die nu weer de kop opsteekt: je kunt geen dorp bombarderen en het gelijktijdig redden.

VS-president George W. Bush en de Britse premier Tony Blair noemden dit conflict 'een bevrijdingsoorlog'. Waarom zijn de modale Iraki's niet in opstand gekomen en verwelkomen ze de Anglo-Amerikaanse troepen niet met open armen?

Zoals iedereen anders op de wereld hebben de Iraki's gezien hoe hun medeburgers tot onderwerping gebombardeerd werden door een supermacht die optrad zonder een mandaat van de Verenigde Naties. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat, in de plaats van een opstand om de bevrijders te verwelkomen, het Iraakse nationalisme gesterkt is en mensen tot verzet zijn opgezweept. Hoe meer burgerslachtoffers er vallen, hoe meer de Iraki's zich het slachtoffer van deze oorlog zullen voelen. De geallieerde troepen zijn al door dorpen getrokken wier huizen vol zijn gekalkt met anti-Amerikaanse slogans. En erger - vanuit een Amerikaans perspectief: er werden ook veel pro-Saddam-slogans aangetroffen. Wat als de Iraki's nu eens niet willen worden 'bevrijd' door een bezettende buitenlandse macht?

Er is ook het precedent van 1991, na de eerste Golfoorlog, toen de sjiitische moslims van zuidelijk Irak en de Koerden in het noorden revolteerden tegen Saddam Hoessein. De geallieerden faalden toen tussen te komen toen Saddam hun opstanden brutaal onderdrukte. Er is ook de natuur van het regime: een stalinistische staat die zijn macht ontleent aan angst en een gebrek aan mededogen, waarvan de hele samenleving is doordrongen. Waarom zou de gemiddelde Iraki zijn lot in handen leggen van een invasiemacht als het nog niet eens zeker is dat Groot-Brittannië en de VS de overwinning zullen behalen? Velen zien buiten het regime vooralsnog geen toekomst.

Een van de redenen van het begin van de oorlog is dat aangenomen werd dat Saddam Hoessein over massavernietigingswapens beschikte. Waar zijn ze?

Als Irak inderdaad over massavernietigingswapens beschikt, inclusief chemische en biologische, dan zijn ze totnogtoe nog niet opgedoken. Er zijn tot nu toe niet eens bewijzen dat ze zouden kunnen bestaan. Vorige week dinsdag werd dat even gespeculeerd toen VS-troepen een chemische fabriek in het zuiden van Irak veroverden die in het verleden werd gebruikt voor wapendoeleinden. Maar ze was leeg. De Britse minister van Defensie zag zich zelfs genoodzaakt om beschermende pakken die in een hospitaal waren gevonden, 'bewezen' dat Irak van plan was/is om chemische wapens te gebruiken.

"De VS, die blijven speculeren dat Saddam chemische wapens zal gebruiken, hebben al een team van eigen inspecteurs klaar om naar verborgen opslagplaatsen te zoeken. De televisiebeelden van VS-troepen die een bunker binnentrekken met vaten miltvuur, is de propaganda die Washington nu goed zou kunnen gebruiken. Maar vele landen, ook Groot-Brittannië, dringen er bij Washington op aan dat Hans Blix als hoofd van de VN-wapeninspecteurs elke ontdekking verifieert om te vermijden dat het om een opzettelijke pr-stunt zou gaan. Blix zelf verklaarde afgelopen vrijdag dat hij zich afvraagt of er zich wel nog verboden wapens in Irak bevinden: "Wij zijn geïnteresseerd om te zien of de reden voor deze oorlog - de veronderstelling dat Irak massavernietigingswapens bezit of niet - gerechtvaardigd is of niet."

Wint Saddam de propagandaoorlog?

De propagandaoorlog kan worden teruggebracht tot twee simpele verklaringen. De VS willen dat de wereld (en indien mogelijk de Iraki's) geloven dat Saddam Hoesseins regime ineenstort, en er een populaire aversie is tegen een 'boosaardig regime' dat barbaars handelt. Saddam wil dat de wereld (en Amerikanen indien mogelijk) geloven dat hij een nobele verzetsoorlog leidt tegen een onpopulaire invasiemacht die zijn land onwillekeurig bombardeert om de oliereserves in te palmen.

Tot dusver doen de Iraki's het veel beter dan verwacht op het slagveld en zij winnen dus onvermijdelijk de propagandaoorlog. Ondanks alle inspanningen zijn de VS gedwongen om toe te geven dat ze het regime niet 'onthoofd' hebben. De plannen dat de oorlog weken zal duren in de plaats van maanden, zijn definitief opgeborgen en nog geen enkel televisiebeeld heeft aangetoond dat Britten en Amerikanen bloemenkransen rond de hals krijgen. Tot zover de 'bevrijdingsoorlog'.

Het regime in Bagdad daarentegen heeft de twijfels dat het geen controle meer heeft, ongegrond verklaard, ook al is het nog steeds niet zeker of Saddam al dan niet gewond is geraakt tijdens de eerste raids op 20 maart. Maar de dood van meer dan zeventig burgers bij ontploffingen op markten in Bagdad op verschillende dagen heeft het thema van 'collateral damage' weer op de agenda gezet, wat het Pentagon absoluut wilde vermijden.

Hoe langer de oorlog zal duren, hoe groter het voordeel zal zijn voor Saddam. Zelfs als hij vandaag gedood wordt, heeft hij bij de meeste Arabieren al een martelarenstatuut bereikt. Dat kan veranderen als hij grijpt naar massavernietigingswapens, of als die gevonden worden.

Bagdad wordt elke dag gebombardeerd. Welke gevolgen heeft dat?

Wat we kunnen zien door de televisiecamera's die op de daken staan opgesteld, speelt steeds minder in het voordeel van de Anglo-Amerikaanse invasiemacht. De eerste 'chirurgische' aanvallen, die Saddam en zijn naasten moesten doden, misten hun doel. Dat werd gevolgd door de 'shock and awe'-fase, die uiteindelijk niet meer bleek te zijn dan het vernielen van hoofdzakelijk lege ministeries. Sindsdien richten de meeste bombardementen zich op de buitenwijken. Tv-correspondenten kunnen niet meer doen dan gissen wat de doelwitten waren. Deze explosies zijn wellicht gericht op de Republikeinse Garde, wier stellingen door B52-bommenwerpers met clusterbommen en 'bunker busters' worden bestookt. Maar dat is allemaal buiten bereik voor het oog van de wereld. Wat iedereen zag, was de vernieling van burgerhuizen en twee markten. Het Centraal Commando zegt dat afgeweken Iraakse raketten hiervoor verantwoordelijk zijn, maar zelfs als het zo is, zal niemand in de Arabische wereld dat geloven. "Bommen werken als een droom tegen grondtroepen, maar het is zeer moeilijk om ze te gebruiken tegen een stad zonder burgerslachtoffers te veroorzaken", zegt Andrew Brookes, een luchtvaartexpert van het International Institute for Strategic Studies. "De impact van de bommen hangt af van de hitte en de explosiekracht - uiteindelijk kun je ze nooit richten, hoe accuraat het doelwit ook is bepaald. En er kunnen ook nog altijd verkeerde coördinaten worden ingevoerd, door vermoeidheid van de operatoren of de stress die de oorlog met zich meebrengt. Wat we van bommen en kruisraketten moeten beseffen, is dat je ze niet kunt testen voor ze gebruikt worden. Sommige zullen altijd afwijken. Men zou daar beter een beetje eerlijker in zijn."

Hebben de Britten en de Amerikanen meer personeel en materieel nodig om te winnen?

De aankondiging dat 100.000 Amerikaanse troepen op weg zijn naar Irak, waardoor het aantal troepen op de grond verdubbeld zal worden, toont aan dat men niet langer rekent op een makkelijke overwinning. De versterkingen van de 4th Infantry Division hadden er al moeten zijn, maar Turkije weigerde om de 30.000 extra troepen met pantservoertuigen door te laten. Hierdoor wordt Bagdad vooralsnog niet uit het noorden bedreigd, wat de oorlog aanzienlijk had kunnen versnellen. Nu zal het nog minstens twee weken duren vooraleer deze infanteristen via Koeweit op het slagveld aankomen. Het Pentagon voert ondertussen ook de 1st Armoured Division van bijna 20.000 troepen en tanks aan vanuit Duitsland, alsook het zeer mobiele 2nd Armoured Cavalry Regiment uit Fort Collins, Colorado. Dat stond niet in de originele blauwdruk en suggereert de erkenning dat aanzienlijk meer macht nodig is. Maar het voeden van deze verse troepen - met extra voorraden brandstof, rantsoenen en wisselstukken, langs de broze bevoorradingslijnen - wordt een uitdaging op zich. De aanhangers van de aloude theorie 'overweldigende macht' zullen er hun grote gelijk in zien dat moderne technologie en tactiek niet het wezen van oorlog voeren veranderd hebben.

Dit moest de meest hoogtechnologische oorlog ooit zijn. Waarom worden er zoveel militairen gedood bij ongevallen en 'friendly fire'?

De indruk dat niet alles volgens plan verloopt, wordt versterkt door het aantal doden dat niet aan de vijand wordt toegeschreven: niet minder dan negentien Britten en zes Amerikanen. Maar militaire strategen vinden dat aantal niet uitzonderlijk. "Hier zijn tal van jonge mannen actief die werken onder stress en slechts seconden hebben om te beslissen wat ze zullen doen", zegt William Hopkinson, van de militaire denktank Royal United Services Institute (Rusi). "Er gaan drie zaken door het hoofd van een soldaat vooraleer hij vuurt. Eerst: wat is het doelwit? Twee: is mijn wapen goed gericht? Drie: hoeveel kans heb ik om het te raken?" Zodra er een van deze drie fout zit, heb je problemen." Het elektronisch systeem 'IFF' - Identification Friend or Foe - moet alle geallieerde troepen verbinden. Maar codes veranderen, er wordt geaarzeld te communiceren uit vrees dat de vijand het zal onderscheppen of van uitgegaan dat het terrein veilig is.

Tijdens de eerste tien dagen van deze oorlog bleek dat vele feiten uiteindelijk onwaar bleken te zijn. Worden we voorgelogen?

In de afgelopen week heeft Vince Brooks, een Britse brigadier-generaal, op de persconferenties van het Centcom-hoofdkwartier in Qatar herhaaldelijk zijn 250.000 dollar kostende briefing room "het podium van de waarheid" genoemd. Maar gelijktijdig zegt hij ook niets. Brooks weidt niet uit over slachtoffers, en een van zijn ondergeschikten zei op de dag dat de eerste bom terechtkwam op een markt in Bagdad, dat het niet nodig was dat de VS de details van "elke kogel en raket die afweek" zouden geven.

De cyclus van vierentwintig uur nieuws, de noodzaak om de vijand op het verkeerde been te zetten, de moeilijkheden om juiste harde informatie te krijgen van op het slagveld zijn allemaal factoren die ertoe bijdragen dat verhalen verkeerd kunnen zijn of gewoon leugens. Het is een boodschap die politici en militairen die in de voorbije week beweerden "dat Saddam de controle kwijt was over zuidelijk Irak", terwijl er vandaag nog gevochten wordt, ertoe zal moeten aanzetten op hun woorden te letten. Overmatig vertrouwen, wishful thinking en de behoefte om resultaten te tonen aan een kritische publieke opinie is niet hetzelfde als liegen. Maar ze houden wel hetzelfde risico in: je dreigt ook niet meer vertrouwd te worden als je wel de ontegensprekelijke waarheid verkondigt.

Samengesteld door Rupert Cornwell, Andrew Gumbel, Donald Macintyre, Simon O'Hagan, Anne Penketh, David Usborne en Raymond Whitaker.

© The Independent on Sunday

'Niemand lijkt ooit te hebben overwogen dat het verjagen van Iraki's uit Koeweit helemaal niet hetzelfde is als hun land binnen te vallen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234