Zondag 17/10/2021

'Vraag is niet langer wat we weten, maar wat we zullen doen'

VS-president Barack Obama blijft zweren bij een militaire strafexpeditie tegen het Assadregime, mogelijk heel snel al.

Is de vrijgave van 'bewijslast' door de Amerikanen breekijzer voor interventie?

VS-minister van Buitenlandse Zaken John Kerry gaf gisteren de "duidelijke" en "dwingende" kennis vrij die de VS-inlichtingendiensten over de gifgasaanval hebben. Op gezag van spionagesatellieten zegt Washington absoluut zeker te zijn dat de gifgasraketten zijn afgevuurd vanuit regeringsgebied en terechtkwamen in oppositiewijken. "De vraag is niet langer wat we weten maar wat wij als wereldgemeenschap zullen doen tegen deze onuitspreekbare misdaden", zei Kerry. "Als een gangster zoals Assad honderden mensen kan vergassen zonder dat wij reageren zullen anderen ook denken dat ze straffeloos kunnen optreden", klonk het.

Daarmee gaf Kerry voor de tweede keer in een week tijd te kennen dat de VS vastberaden is het Assadregime militair af te straffen voor de inzet van de chemische massavernietigingswapens. Over de timing van een aanval liet hij zijn toehoorders in het ongewisse.

Toch blijft het opnieuw onduidelijk of Washington het rapport van de VN-wapeninspecteurs zal afwachten. President Obama liet weten nog geen beslissing te hebben genomen en alle opties te onderzoeken. Het enige wat hij uitsloot is 'boots on the ground', grondtroepen.

Of Obama in eigen land over het politieke kapitaal beschikt om groen te licht geven voor een aanval bleef ook onzeker. Hij werd gisteren gedwongen tot overleg met zijn eigen Congres, bij wie in de voorbije dagen veel vragen werden gesteld over doel, rechtsgrond, kostprijs en omvang van een aanval. Enkele Congresleden kregen daarom volgens Kerry ook het originele bronnenmateriaal te zien van de inlichtingendiensten. Inspelend op het Irak-trauma dat in het Britse Lagerhuis donderdag leidde tot een No! tegen interventie bezwoer Kerry dat de VS sluitende bewijzen heeft en niet de fouten zal maken van tien jaar geleden - toen zijn voorganger Colin Powell in de Veiligheidsraad kennis deelde die later gemanipuleerd bleek. Zijn probleem blijft ook dat de publieke opinie na weken schandalen rond de NSA geen blindelings vertrouwen meer heeft in de inlichtingendiensten. De vrijgave van satellietbeelden en onderschepte communicatie dringt zich dan ook op.

Op het terrein gaan de voorbereidingen voor een aanval met kruisraketten ondertussen onverminderd door. In de Middellandse Zee kwam gisteren een vijfde Amerikaanse oorlogsbodem aan. Ook Saoedi-Arabië en Israël verhoogden gisteren hun militaire paraatheid, in een teken dat een aanval nakend is.

Maakt een VN-resolutie voor gewapende tussenkomst nog kans?

Weinig. Gisteravond al, vroeger dan gepland, rondden de VN-wapeninspecteurs hun missie af in de voorsteden van Damascus. VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon heeft beloofd dat, zodra hij hun verslag heeft, hij dat aan de Veiligheidsraad zal voorleggen. De VS geloven echter niet dat het inspectierapport de verhoudingen in de V-Raad nog fundamenteel zal wijzigen. Anders gezegd: ze geloven niet dat Moskou en Peking plots alsnog groen licht geven voor een gewapende interventie.

Omdat het kansloos was, werd een Brits voorstel tot ontwerpresolutie vorige week niet ter stemming voorgelegd. Volgens The Jerusalem Post zou er begin volgende week een tweede poging volgen, maar dat is, gezien de stroomversnelling van de voorbije uren, lang niet zeker.

Gesteld dat een resolutie niet lukt en dat de VS buiten de VN om genoeg bondgenoten vinden voor een korte precisie-aanval, dan komt het zogenaamde Kosovo-scenario op de proppen. Die interventie, in 1999, was internationaalrechtelijk evenmin afgedekt. "Achteraf werd ervan gezegd dat ze illegaal maar legitiem was," zegt professor Jan Wouters (Institute for International Law, KU Leuven). "Op Zweeds initiatief heeft een onafhankelijke commissie zich daar toen over gebogen."

Wat betekent het Britse njet voor de legitimiteit van David Cameron?

Voor de Britse premier is het wegstemmen van zijn oorlogsresoluties in het Lagerhuis een zware politieke vernedering. Vooral de tegenstand in zijn eigen partij is een afgang. Het toont aan dat hij niet alleen als premier, maar ook als partijleider de voeling verloor met zijn achterban.

Labourleider Ed Miliband vindt dat de afwijzing de boodschap de wereld instuurt dat de Britten lessen trokken uit de omstreden Irak-invasie. Hij zegt niet noodzakelijk nee tegen een interventie, mocht die steun krijgen van de Veiligheidsraad. "Als we ooit militaire actie zouden ondernemen, doen we dat op de juiste wijze. We werken samen met andere landen, we werken via de VN."

Camerons backbenchers daarentegen kiezen voor isolationisme, net zoals bij hun euroscepsis. Volgens Lord Paddy Ashdown van de Liberaal-Democratische coalitiepartner in de regering dreigt die houding nu ten koste te gaan van de historische Amerikaans-Britse alliantie. "We zitten nu opgezadeld met een groep mensen - dezelfde die donderdagavond tegenstemden - die uit Europa willen vertrekken en nu onze relatie met de VS aan diggelen slaan."

Hoe evolueert het standpunt van François Hollande?

Officieel is de Franse president Hollande niet onder de indruk van de stembeurt in het Britse parlement. In een gesprek met de krant Le Mondezegt Hollande dat de stembeurt "geen verschil maakt" in zijn vastberadenheid om stappen te ondernemen tegen Bashar al-Assad. "Elk land is soeverein en kan zelf beslissen of het al dan niet deelneemt aan een operatie", zegt Hollande. "Dat geldt zowel voor Frankrijk als voor Groot-Brittannië."

In Frankrijk heeft de president verregaande privilegies als het op buitenlandbeleid aankomt. Grondwettelijk is hij niet verplicht om het parlement over een militaire operatie te laten stemmen. Aanstaande woensdag pas, op een moment dat een inval al kan hebben plaatsgevonden, confereert de Franse Assemblée. Een stembeurt volgt er niet.

De Franse politieke klasse worstelt intussen met de zaak. De breuklijnen liggen niet tussen links en rechts maar verdelen beide kampen. Terwijl de invasie in Mali in januari het fiat kreeg van alle partijen, lijkt de consensus over Syrië veel moeilijker te vinden.

Is de kans gegroeid dat het alsnog tot onderhandelingen komt?

De Duitse bondskanselier Angela Merkel sprak alvast met de Russische president Vladimir Poetin. Berlijn en Moskou zitten op dezelfde lijn: dat de VN-Veiligheidsraad zich in de eerste plaats moet concentreren op een politieke uitweg uit de oorlog. Onder internationale bemiddeling moeten regering en rebellen om de tafel gaan zitten.

"Dat laatste blijft, met of zonder militaire actie, ook het einddoel van Barack Obama en de Fransen", zegt expert internationale betrekkingen Shashank Joshi van het Royal United Services Institute ('Rusi') in Londen. "Zij zullen een beperkte gewapende aanval uitvoeren die het evenwicht op het terrein niet verandert, maar een proportioneel antwoord geeft op de gifgasaanval. Het is niet de bedoeling om Bashar al-Assad uit te schakelen, want zijn regime moet tot gesprekken worden gedwongen. Er is de voorbije dagen verwarring gegroeid, maar we zitten niet in een of-of-scenario. Het is niet óf interventie óf onderhandelingen. Het is beide."

Ook brigadegeneraal buiten dienst Jo Coelmont, verbonden aan het Brusselse Egmont Instituut voor Internationale Betrekkingen, hamert op het belang van een einddoel op lange termijn. "De wijze houding nu is strategisch geduld uitoefenen, tot je kunt zeggen dat een actie past in je doelstellingen: de inzet van chemische wapens ontraden en tegelijk de onderhandelingen in Genève heropstarten, maar dan ook met Russische steun."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234