Donderdag 28/10/2021

Vraag en antwoord

Irak heeft gekozen. Wat nu?

Hoe zal de grondwetgevende vergadering en de daaruit voortvloeidende regering worden samengesteld?

De ingewikkelde etnisch-religieuze samenstelling van Irak maakt dat geen enkele groep het laken helemaal naar zich toe zal kunnen halen. Volgens het meest voor de hand liggende scenario voor de hertekening van het politieke landschap wordt de grootste groep de Verenigde Iraakse Alliantie (UIA).

De sjiitische coalitiebeweging, met geestelijk leider grootayatollah Ali Al-Sistani als gids en boegbeeld, is de belangrijkste partij voor de Iraakse sjiieten, 60 procent van de bevolking. Anders dan destijds de Iraanse leider ayatollah Khomeini, die de theorie van de velayat-e faqih naar voren schoof en daarmee de voorrang van de religieuze op de politieke macht gestalte gaf, bekent Al-Sistani zich tot het 'quietistische' sjiisme. Volgens het 'quietisme' mag de islam zich niet in staatszaken mengen maar moet ze een van het overheidsbestel los staande macht zijn. Twee weken geleden al liet de UIA weten niet het Iraanse model te willen volgen in haar visie op de staat, maar een seculiere regering te zullen opzetten. Desondanks heeft met name Abdel Aziz Al-Hakim, leider van de Hoge Raad voor de Islamitische Revolutie in Irak (Sciri), islamist en de belangrijkste naam op de UIA-lijst, stevige religieuze betrekkingen met Iran.

Verwacht wordt in elk geval dat de toekomstige premier van Irak van seculiere huize zal zijn. Zijn aanstelling moet immers door twee derde van de gisteren verkozen nationale raad worden goedgekeurd. De presidentiële raad, bestaande uit het staatshoofd en twee vice-presidenten, zal hoe dan ook bemand worden door vertegenwoordigers van de drie grote groepen in Irak: sjiieten, soennieten en Koerden.

Wat als niet iedereen vrede neemt met de uitslag, met name de soennitische minderheid die haar privileges kwijt is?

Onder druk van de terreur- en verzetsgroepen waren de 20 procent soennieten sowieso al niet geneigd om massaal te stemmen. Het gevoel bestaat dan ook dat dat de soennieten, de minderheidsgroep die door andere Irakezen voor de beschermelingen van de verstoten dictator Saddam Hoessein genomen worden, veel bij de democratisering te verliezen hebben. De onttroning van Saddam is een voldongen feit waar heel wat soennieten zich niet bij willen neerleggen, ook omdat de Amerikaanse bezetting en voorlopige machtsovername chaotisch is verlopen.

Nu al moeten de terreur- en verzetsgroepen weinig moeite doen om de rangen aan te dikken. Volgens grove schattingen die onder meer The Economist geeft, zijn zo'n veertigduizend Irakezen in de gewapende clandestiniteit actief of erbij betrokken. Vorig jaar was dat amper de helft. Met andere woorden: als er geen akkoord gesloten kan worden tussen de toekomstige machthebbers en een belangrijk deel van het verzet, dan is het risico op een burgeroorlog reëel.

Hoe kunnen de olie-inkomsten verdeeld worden?

In de Financial Times schrijft de aan Brookings Institution gelieerde defensie-expert Michael O'Hanlon dat de verdeling van de olie-inkomsten cruciaal wordt voor de stabiliteit van Irak. "In het kader van de nieuwe grondwet is de oliekwestie essentieel", schrijft O'Hanlon. "De olie-inkomsten worden beschouwd als de eigendom van de provinciale overheden die de bronnen controleren, wie die overheden ook zijn. Welnu, bijna alle Iraakse olie bevindt zich in het zuiden, op sjiitisch grondgebied."

In het noorden, rond Mosoel en Kirkoek, wordt de olieverantwoordelijkheid gedeeld door Koerden, soennieten en andere etnische groepen. Maar de Koerden zijn niet vergeten dat ze er door Saddam Hoessein "toe gedwongen werden een groot deel van hun grond aan de soennieten af te staan en de soennieten nu wegwillen". Als die laatste tendens zich doorzet, zullen de soennieten maar een beperkt territorium overhouden, met weinig politieke macht, weinig vruchtbare gronden en de gevaarlijkste steden, waar geen toekomst is, aldus O'Hanlon. Het is dan ook belangrijk dat de grondwet erop toeziet dat minstens de helft van de olie-inkomsten op rechtvaardige wijze verdeeld wordt tussen de etnieën en groepen in het land.

Wat zullen de Amerikanen doen?

De Amerikaanse president Bush zinspeelde vorige week voor het eerst op een mogelijke terugtrekking van de VS-troepen uit Irak. Hij gaf te kennen een terugtrekking te overwegen als zou blijken dat de nieuwe regering daarom vraagt. Tegelijk is het weinig waarschijnlijk dat die regering inderdaad zo'n verzoek stelt. Het Iraakse leger hangt nog altijd met haken en ogen aan elkaar en is niet in staat om het tegen het groeiende verzet op te nemen. Hoewel de Amerikanen vermoedelijk over een terugtrekking met een zo laag mogelijke politieke kostprijs nadenken, is het volgens waarnemers weinig waarschijnlijk dat ze Irak zomaar aan hun zelf opgelegde verantwoordelijkheid onttrekken.

Lode Delputte

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234