Zaterdag 21/05/2022

Vorm, licht en hier en daar een mens

fotografie

lucien hervé, huisfotograaf van le corbusier, in hôtel de sully in parijs

Zeshonderdvijftig foto's in één dag. Dat was het resultaat van het eerste bezoek dat Lucien Hervé in 1949 bracht aan de werf van Le Corbusiers Unité d'habitation in Marseille, een flatgebouw dat geschiedenis zou schrijven. De meester was in de wolken en verkondigde dat de fotograaf de ziel had van een architect. Hervé had echter veel meer in zijn mars. Vandaag is het allemaal in Parijs te zien.

Parijs / Van onze medewerker

Eric Min

Lucien Hervé (°1910) heet eigenlijk László Elkán; de stereotiepe Franse naam is een relict uit zijn tijd in het verzet, waar hij als overtuigd communist (netjes uit de partij gegooid en daarna weer even met de PCF verzoend) was beland. Voor de Hongaar onderdook, had hij al enkele levens achter de rug: kind uit de joodse bourgeoisie, worstelkampioen, pianist, student in Wenen. In 1929 spoelde hij in Parijs aan: hij ontwierp er kleren voor Patou, tuimelde in de vakbond, ging als journalist aan de slag en maakte in 1938 zijn eerste foto's. Dat was niet eens een onverwacht parcours voor een jongeman die de magie van de grootstad als een warm bad over zich heen liet spoelen.

In die dagen is Parijs een magneet voor artistieke asielzoekers. Ze hokken bij elkaar in de straten en de ateliers rond het station Montparnasse. Luister naar de klanken van hun namen: Archipenko, Lipchitz, Zadkine, Kertész, Tzara, Soutine, Picasso, Foujita, Picabia, Brancusi, Fondane, Cioran, Giacometti, Modigliani, Rivera, Man Ray, Brassaï - het 'Exil' is een eindeloos kronkelende partituur, veruit de mooiste die de twintigste eeuw heeft geschreven. In 1930 wonen anderhalf miljoen Hongaren, één op de zeven, in het buitenland. László Elkán is een van hen. Hij doet wat elke mens zonder papieren doet: hij trekt zijn plan.

In het krijgsgevangenenkamp leerde Hervé schilderen. Na de oorlog zou hij weer fotograferen, als een autodidact met een Rolleiflex, die niet eens de perspectieflijnen corrigeert. Een foto maken is uiteindelijk toch niets anders dan goed kijken naar de dingen, spelen met vlakken en vormen. Misschien, zo bedenkt Hervé in een recent interview, vond Le Corbusier zijn opnamen van de Cité radieuse in Marseille wel zo knap omdat ze de volumes en het materiaal voor zich laten spreken. Het lichte toestel laat hem ook improviseren: een silhouet mag rustig door het beeld wandelen, een gebouw kan van onderuit of van boven gezien worden. De schuine lijn loopt als een rode draad door zijn werk, als een metafoor voor de blik van iemand die de wereld van op een afstand bekijkt en goede vragen belangrijker vindt dan juiste antwoorden. Het kan toch niet de taak van de fotografie zijn om huizen frontaal en 'correct' weer te geven, terwijl we zoveel beter dwars kunnen kijken?

Van de eerste foto's die we op de zorgvuldig samengestelde tentoonstelling in het Hôtel de Sully te zien krijgen, valt op dat Hervé van orde en geometrie houdt. Hij zoekt lijnen in de werkelijkheid, en als hij er geen vindt, bedenkt hij ze zelf wel even. Wat hij door het objectief ziet, is een voorwendsel om de wereld vorm te geven: voeten van soldaten op een rij, repen zwart marmer in Siena, ramen als gaten in een gevel, aluminiumprofielen van de tortilleur de tôles en ontwerper Jean Prouvé, een fabrieksdak. Een spel van wat gezien wordt en (letterlijk) in de schaduw blijft. Herhaling. Reeksen. Structuur. Het muzikale motief van de basso ostinato waarop andere melodielijnen woekeren. De patronen waarmee de dingen zich aan ons vertonen - of die wij als een raster over hen leggen omdat we ze zo mooi willen vinden.

Het lijkt een onschuldig tijdverdrijf, maar wat te denken van de dode man in een straat in Indië, 1955: het lijk ligt in een hoekje, terwijl Hervé gebiologeerd wordt door het ritme van de schaduw van een hek. Op de beroemde foto uit Mantes-la-Jolie vlucht een jongetje nog net het beeld uit; we zien vooral kasseien, gevat tussen drie zwarte vlakken. Als er al mensen op deze foto's voorkomen, zijn ze klein - als om de schaal van de gebouwen aan te geven. Hervé hoorde nooit bij het clubje van 'humanistische' fotografen, hoe graag hij de mensen ook heeft gezien. Hij blijft de timide buitenstaander die in het vogelperspectief van de reeks Paris sans quitter ma fenêtre zijn kijklust kon botvieren. En is de schaduw van een arbeider op een trap geen sublieme manier om het kapitalisme tegen het licht te houden?

Het was geen toeval dat Le Corbusiers collega's van deze foto's hielden. Hervés blik rijmde perfect met de 'juiste hoek' van het modernisme, met de verticale stad die baadde in licht en lucht, met de witte wereld die oprees uit de modder en de compromissen. Het nieuwe bouwen zou ook een frisse manier van leven en kijken opleveren.

Le Corbusier keek om naar de oude Grieken; de atheïst Hervé hield van Romaanse kloostergangen of het evenwicht van de Renaissance. De urbanist knipt steden aan flarden, Hervé zet letterlijk de schaar in zijn afdrukken. Wat overbodig is, moet weg. En hij blijft knippen, zodat er van enkele foto's meer dan één versie bestaat. Creëren is twijfelen.

In augustus wordt Hervé 92. Hij hoort thuis in een lange rij stokoude fotografen: Cartier-Bresson, Ronis, Riefensthal, Eva Besnyö, Manuel Alvarez Bravo. Hij vecht tegen multiple sclerose en werkt voort, als een bescheiden vakman. Op de tentoonstelling zijn twee afdrukken uit 2001 te zien: een verlaten straat met nieuwe huizen als blokkendozen in grijs en lichtblauw, een samenscholing van vlakken in het licht. Hij kan het nog: knippen en plakken, opmaken, raster en rand invoegen - de dingen met rust laten door er gewoon naar te kijken.

WAT: Lucien Hervé, architectures de l'image

WAAR EN WANNEER: Hôtel de Sully, rue Saint-Antoine 62, Parijs (4e arr., metro Saint-Paul). Uitgeverij Le Seuil publiceerde een boek over het werk van de fotograaf. Het kost 59 euro. Tot 17 maart, elke dag behalve maandag, van 10 tot 18.30 uur. Toegang: 4 euroONS OORDEEL: Briljant werk van een fotograaf die eindelijk uit de schaduw treedt.

Hervés blik rijmde perfect met de 'juiste hoek' van het modernisme

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234