Zaterdag 28/05/2022

Voorzitter europese commissie slaagde er niet in crises te beheersen

Minimalistisch, geen daadkracht en zonder ambitie: dat zijn de trefwoorden die het beleid van de Portugees karakteriseren

Het rampjaar van José Manuel Barroso

De Europese grondwet, de verdere uitbreiding van de Unie, de liberalisering van de diensten, de meerjarenbegroting, de herlancering van de Lissabonstrategie: het zijn stuk voor stuk dossiers waarin de Europese Commissie van José Manuel Barroso het afgelopen jaar faalde.

Brussel

Eigen berichtgeving

Johan Corthouts

Volgende week dinsdag, 22 november, is het precies een jaar geleden dat de Europese Commissie onder leiding van José Manuel Barroso met haar werkzaamheden van start ging. Het was een moeilijk begin voor het team van de voormalige Portugese premier. Barroso werd verplicht Rocco Buttiglione, zijn Italiaanse kandidaat-commissaris van Justitie op te offeren in ruil voor groen licht van het Europees Parlement. Buttiglione was in opspraak geraakt na laagdunkende uitspraken over vrouwen en homoseksuelen.

Ook zijn eigen benoeming was controversieel. Zwaargewichten als Duitsland en Frankrijk, die de kandidatuur van premier Verhofstadt hadden gesteund, waren niet echt opgetogen met de voordracht van Barroso tot Commissievoorzitter. Het waren tekenen aan de wand dat het allemaal niet van een leien dakje zou lopen voor de Portugees. Barroso wist dat hem een zware taak wachtte, maar dat zijn palmares een jaar later er zo magertjes zou uitzien, dat had de centrumrechtse politicus zelf niet kunnen bevroeden.

Zwaarste tegenvaller was de verwerping van de Europese grondwet in Frankrijk en in Nederland. Het grondwettelijk verdrag had de EU een stevige basis moeten geven om een Unie met 25 lidstaten soepel te laten draaien. De Europese grondwet is nu dood en begraven en Barroso heeft in het hele constitutionele debat geen rol van betekenis gespeeld.

Ook veel moeilijker dan verwacht is de uitbreiding met tien nieuwe lidstaten. Werd de toetreding van Polen en co. op 1 mei 2004 nog op gejuich onthaald, dan bleek al snel dat van het oorspronkelijke enthousiasme weinig overbleef. De problemen met de nieuwe lidstaten zijn groter dan verwacht. In 2007 komen Roemenië en Bulgarije bij de Europese club, terwijl Turkije en een aantal Balkanlanden in de wachtkamer zitten. Weinigen zitten op hun komst te wachten.

Maar zelfs zonder die tegenslagen zou het rapport van Barroso bleekjes uitvallen. De Portugees ontbeert het nodige leiderschap om Europa op sleeptouw te nemen. Een voorbeeld: de discussie over de meerjarenbegroting van de Europese Unie. Die mislukten in juni. Barroso stond erbij, keek ernaar, maar kon op geen enkel ogenblik de rol van verzoener die van een Commissievoorzitter in zulke delicate dossiers wordt verwacht, spelen.

Zijn Europese Commissie slaagt er ook niet in een vuist te maken tegen de lidstaten, die de voorbije tien jaar alsmaar meer macht naar zich hebben toegetrokken. Een bevlogen visie over wat Europa moet zijn en kan worden is bij Barroso ver te zoeken. Minimalistisch, geen daadkracht en zonder ambitie: dat zijn de trefwoorden die het beleid van de Portugees karakteriseren.

En als hij dan een plannetje had, dan mislukte dat. Barroso maakte van de economische modernisering van de Europese Unie zijn topprioriteit. De uitvoering van de zogeheten Lissabonagenda lag op apegapen en daar zou Barroso wel iets aan doen. Probleem voor de Portugees was wel dat niet Brussel maar de lidstaten verantwoordelijk zijn voor het economisch en sociaal beleid. De Europese Commissie kan wel rapporten publiceren en aanbevelingen doen, maar als het op beslissen aankomt, ligt de macht in Berlijn, Londen, Parijs en andere hoofdsteden. Exit Barroso.

De voorzitter trok zijn conclusies uit die nederlaag en schrapte dan maar een reeks wetgevende voorstellen. Maar liefst 69 controversiële richtlijnen die de Europese Commissie de voorbije jaren had ingediend, gingen voor de bijl. In plaats van impulsen te geven aan het Europese project zoals de Europese Commissie in haar gloriejaren onder leiding van Jacques Delors had gedaan, beperkte het team zich tot het zakelijk beheer van de Unie.

Ook binnen de Europese Commissie kende Barroso de nodige problemen. Als primus inter pares slaagde hij er niet in om van zijn ploeg een hecht team te maken. Verdeeldheid alom. Vers in het geheugen ligt de vlammende ruzie tussen de Ierse commissaris Charlie McCreevy (Interne Markt) en een aantal van zijn collega's over de liberalisering van de dienstensector en de harmonisering van de vennootschapsbelasting.

Om de zaken nog wat moeilijker te maken, kwam Barroso ook zwaar in aanvaring met de Franse president Jacques Chirac. Die verweet de Europese Commissie een al te liberale, zeg maar Britse koers, te varen. Brussel wil hard snoeien in de landbouwuitgaven. Brussel doet niets om Franse werknemers te beschermen tegen ontslag bij Amerikaanse multinationals. En Brussel zet de arbeidsmarkt in de oude vijftien lidstaten wagenwijd open voor de spreekwoordelijke Poolse loodgieters.

Vooral die loodgieterskwestie, alias de Bolkesteinrichtlijn, is in Frankrijk nog niet verteerd. Angst voor de verdere liberalisering van de dienstensector in de Europese Unie maakte dat heel wat Franse kiezers in het referendum over de Europese grondwet neen stemden. Barroso wordt in Parijs nog altijd mede verantwoordelijk gesteld voor het mislukken van het referendum.

En hoe moet het nu verder? Kan Barroso de bakens verzetten? Weinigen in Europese kringen die daar nog hun kaarten durven op te verwedden. Bij een pak lidstaten - met Frankrijk op kop - heeft Barroso al zijn krediet verspeeld. Het Europees Parlement zit met de vingers te draaien nu een pak wetgevende initiatieven zijn teruggetrokken. De frustraties daarover dreigen zich tegen de Europese Commissie te keren. Met een Europese grondwet in de lappenmand is er ook geen enkel groot project waar de commissie-Barroso zijn schouders kan onderzetten. Voor de Portugees en zijn team oogt de toekomst bleekjes. Meer dan de rol van meeloper in het Europees gebeuren zit er voorlopig niet in.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234