Vrijdag 25/06/2021

Voorwaarts, en niet vergeten!

Een (linkse) geschiedenisles voor wie dringend zijn klassieken moet leren kennen

expo l geëngageerde affiches van wilchar in brusselHHH

Zestig jaar na de aftocht van het Duitse bezettingsleger organiseert ook Brussel enig commemorabel feestgedruis. In het stadhuis worden de Britse troepen gevierd die de hoofdstad in 1944 mee hebben bevrijd. Vlakbij kun je in de Bortiergalerie naar affiches gaan kijken die Wilchar vanaf de jaren dertig op ons land losliet. Een (linkse) geschiedenisles voor wie dringend zijn klassieken moet leren kennen.

Wilchar is het wel zeer vooroorlogs klinkende pseudoniem van Willem Pauwels, geboren in 1910 in Sint-Gillis en dus al bijna een eeuw lang dwarsligger, anarchistisch bommenlegger en vrijwel autodidactisch kunstenaar (ook al ging hij even in de leer bij de Brabantse fauvist Medard Maertens).

De oude leeuw is nog niet uitgebruld. Enkele jaren geleden volgde de filmploeg van Richard Olivier de man op een pakkende bedevaart naar Breendonk, waar hij in 1943 werd opgesloten en de hel aan den lijve heeft ervaren. Van het grimmige stripverhaal in een dertigtal gouaches dat hij over het kampleven maakte, is ongeveer de helft vandaag in de Bortiergalerie te zien. Uit een pamflet dat ons bij de ingang van de tentoonstelling wordt toegestopt, blijkt dat Wilchar zijn libertaire streken niet heeft verleerd. Hij trekt van leer tegen de "elitaire masturbatie" van het hedendaagse artistieke bedrijf dat drijft op commercie en het geblaat van kunstpausen en andere grootgrutters ("des marchands de soupe de la foire aux croûtes"). Voor Wilchar kan kunst alleen sociaal, solidair en zelfs revolutionair zijn, "de l'art sans lard", kunst zonder spekrandje, voor en door het volk. Het fraaie ensemble van affiches dat hier getoond wordt, zegt niets anders. Hier wordt voorwaarts gestapt, en niet vergeten. In de eerste ontwerpen uit het midden van de jaren dertig blijkt al welke kant Wilchar gekozen heeft: tegen "de vrienden van Hitler in België" (een leeg bruin hemd met gestrekte mouw), tegen de uitwijzing van antifascistische asielzoekers, voor de Spaanse Republiek en voor de vrijlating van de Duitse communistenleider Thälmann (die later in Buchenwald omgebracht werd). Zijn opdrachtgevers zijn de socialistische en communistische partijen en verwante organisaties zoals de Internationale Rode Hulp. Een affiche roept op om voor de katholieke premier Van Zeeland te stemmen. Met de steun van zowel de KP als kardinaal Van Roey slaagde die erin om Rex-leider Léon Degrelle in 1937 verpletterend te verslaan.

Uit andere ontwerpen leid je af dat er niets nieuws onder de zon is: wie pensioen en loon wilde vrijwaren of zijn blozende, gelukkige kinderen graag mocht zien spelen in de zon, moest al in 1938 voor de socialisten stemmen. Maar ook het naoorlogse Marshallplan verdiende linkse steun, en de communisten riepen in 1946 zelfs op om de Belgische frank te redden. Tegen een achtergrond van fabrieksschoorstenen rolt een arbeider een reusachtig muntstuk de helling op, terwijl een kleine, dikke kapitalist met hoge hoed weerwerk biedt en steun vindt bij de trusts en het hakenkruis.

Zoals het hoort voor straatpropaganda is de vormentaal eenvoudig en efficiënt. Grafische motieven als de vuist, de rode vlag, een hakblok, een strak aangehaalde buikriem en hakenkruisen als spinnen moeten de boodschap overbrengen. Op schrijffouten moeten we niet letten: in de nadagen van de repressie schreeuwt een uitgemergelde kampgevangene "Ils ont libéré nos assasins" - er staat een 's' te weinig.

Maar Wilchar leverde ook minder politiek geladen grafiek, zoals drukwerk voor het Brusselse voedingssalon. Het ligt in een vitrine naast een bolhoed met een rood lint en een muizenval als kokarde, een bizar en haast surrealistisch object. Ook apart is een affiche uit 1985 voor de SP. Twee slippendragers van het kapitaal gaan op de loop voor een reusachtige rode hand, pamfletten van CVP en PVV waaien weg en de mannetjes lijken inderdaad verdacht veel op Martens en Gol. Zoals Wilchar maken ze ze niet meer, vandaag de dag. Misschien moet Patrick Janssens de man eens bellen.

WAT Affiches van Wilchar WAAR EN WANNEER Tot 25 september in de Bortiergalerie, Magdalenasteenweg 55, vlak bij het Centraal Station. Open van dinsdag tot zaterdag van 11 tot 17 uur. Vrije toegang. Info: www.wilchar.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234