Vrijdag 17/09/2021

InterviewSopraan Elise Caluwaerts

‘Voortaan staat er een covidclausule in elk contract: we laten ons niet meer vangen’

Sopraan Elise Caluwaerts. Beeld Lalo Gonzalez
Sopraan Elise Caluwaerts.Beeld Lalo Gonzalez

Toen de wereld en de opera op slot gingen, was sopraan Elise Caluwaerts net verkast van New York naar Londen, thuishaven van Boris Johnson en zijn niet bepaald vooruitziende coronabeleid. Nu alles stilaan weer open mag, zit ze er nog steeds en kan ze terugblikken op een verrassend druk jaar.

Hoe speelde je het klaar om het zo druk te hebben, terwijl de hele cultuursector plat lag?

“Ik had het zelf ook niet verwacht toen ik in maart 2020 mijn agenda zag leeglopen. Ik reisde al vijftien jaar de wereld rond, had amper dagen vrij, maar nu was er opeens niks meer. Ik had het gevoel dat ik onder een glazen stolp werd geplaatst.

“De eerste drie weken heb ik niks gedaan. Ik ben Londen ontvlucht en naar een huisje bij het strand in Cornwall gegaan. Een prachtige plek en geweldig om te rusten, maar dat kon ik natuurlijk niet blijven doen. Op sociale media merkte ik hoe angstig en eenzaam mensen werden door die lockdown. Zelf had ik er niet zo’n last van – als muzikant moet je goed alleen kunnen zijn – maar ik wilde anderen helpen. Mijn zus is arts en heeft zich in twee weken tijd moeten omvormen tot coronaspoedarts. Ik wilde op mijn beurt ook iets doen om de situatie te verzachten.”

Toen ben je ‘Lockdown Lullabies’ gaan maken: je zong wiegeliedjes in je woonkamer, begeleid door je pianiste vanuit Berlijn, en zette alles online.

“Ik kreeg waanzinnig veel respons op die liedjes. Mensen hadden er echt iets aan, grootouders speelden ze voor hun kleinkinderen. Het was de eerste keer dat ik een project deed puur vanuit mijn hart. Niemand had het me gevraagd en ik kreeg er ook geen geld voor.”

Waar leefde je dan van?

“Omdat ik de afgelopen jaren zoveel had gewerkt, kon ik terugvallen op mijn spaargeld. Ik ben ook online les gaan geven – ik gaf Frans aan twee muziekjournalisten uit Canada – en op de één of andere manier kreeg ik van privébedrijven opeens allerlei voorstellen. Zo vroeg de bank ABN AMRO me om een online concertreeks te maken voor hun klanten. Ik had ook het project Opera On Brainwaves met ontwerpster Jasna Rok: ze maakt kleding die je hersengolven oppikt en vervolgens met kleuren toont hoe je je voelt. Mijn recentste project is een reeks films op operamuziek. De eerste is net klaar: het is een audiovisueel gedicht voor het modemerk Scapa, een samenwerking met Jan Mast en stylist Tom Eerebout. Allemaal fijne dingen, die op wonderlijke wijze op mijn pad kwamen.»

Zonder corona was dat niet gebeurd?

“Moeilijk te zeggen, maar de kans was groot dat ik er dan geen ruimte voor had gevonden in mijn agenda.

“Financieel was de culturele activiteitenpremie van de Vlaamse overheid een enorm cadeau. Iedereen die op een podium staat, kon zo’n premie aanvragen van maximaal 20.000 euro per project. Het mooie eraan vond ik dat de overheid het geld bij de kunstenaars legde, niet bij de instellingen. Op die manier konden veel kunstenaars in Vlaanderen opeens een droom waarmaken, terwijl artiesten in andere landen het zonder hulp moesten stellen. Mijn vriend is Brits en kreeg geen enkele premie. Veel van mijn Britse vrienden uit de klassieke muziek zijn noodgedwongen iets anders gaan doen. Eten bezorgen of zo. Wat moet je anders, als je een huis hebt af te betalen? Onze overheid is wat dat betreft beter tegemoetgekomen aan de noden van de cultuursector.”

En toch konden veel artiesten amper het hoofd boven water houden.

“Dat is helaas ook een realiteit. In België is er geen enkel covidslachtoffer gevallen door een besmetting in een theater- of concertzaal. Dan is het bikkelhard te merken dat de terrassen vol zitten met mensen die halfdronken op elkaar zitten te ademen, terwijl cultuurzalen die allerlei dure ventilatiesystemen hebben geïnstalleerd en de sociale afstandsregels respecteren nog altijd niet hun ding mogen doen. Op dat vlak wordt de cultuursector heel stiefmoederlijk behandeld. Vlaanderen pakt er graag mee uit dat het een regio rijk aan cultuur is, maar faalt vervolgens om cultuur écht te omarmen.”

Hoelang is het geleden dat je nog op een podium voor een publiek hebt gestaan?

“In mei heb ik in de Gentse Bijloke een concert gegeven voor een klein publiek. Ik stond onder een tent, terwijl het verschrikkelijk hard aan het waaien was en het pijpenstelen regende. De organisatoren wisten pas vijf dagen voordien dat het concert zou kunnen doorgaan. Het publiek was dolenthousiast en trotseerde met plezier de kou, maar toch bleef ik achter met het idee: wat jammer. Waarom mochten die mensen niet lekker warm binnen zitten in die perfect geventileerde lege zaal? Muziek klinkt zoveel mooier met de juiste akoestiek. Zo creëer je een situatie die onhoudbaar is voor organisatoren. Onbegrijpelijk.”

Was je zelf nooit bang om besmet te raken? Een operazangeres stelt niets voor zonder haar longcapaciteit.

“Ik héb corona gehad. Ik was nochtans uiterst voorzichtig: op de trein ging ik altijd in eerste klasse zitten, en als het even kon, nam ik een taxi of de fiets. Maar af en toe moet ik wel het vliegtuig nemen. Met Brussels Airlines was dat geen probleem: ze lieten voldoende ruimte tussen de passagiers om veilig te vliegen. Tot ik op een keer een vlucht van Austrian Airlines nam: die bleken hun vliegtuigen wél stampvol te laden. Zodra ik dat vliegtuig opstapte wilde ik er weer af, maar het was al te laat. Twee dagen later ben ik ziek geworden. Gelukkig niet al te ernstig. Het voelde als een zware griep, maar ik had geen last van mijn longen. Bij sommige collega’s liep het anders: zij hebben maandenlang niet kunnen zingen.”

In de klassieke muziek is de concurrentie meedogenloos. Corona heeft dat vast niet verholpen.

“Ik heb toch vooral veel solidariteit ervaren. Het voelde alsof we met z’n allen op het strafbankje zaten te wachten tot we weer het veld op mochten. Als ik zag dat collega’s projecten konden doen, dan was ik blij voor hen.»

Heb je collega’s hun droom zien opbergen?

“Eentje. Corona was voor hem de druppel: hij had genoeg van deze onzekere sector. Hij had ook een boekhoudersdiploma en is daarmee aan de slag gegaan. Bij mij is het nooit in me opgekomen om te stoppen, al beviel dat lesgeven me wel beter dan ik had verwacht. Ergens schuilt er toch een mentor in mij.”

Je gaf ook livestreamconcerten, waarvoor mensen geld konden doneren. Voelde het niet vreemd om geld te vragen aan onbekenden?

“Helemaal niet. Mensen hebben zo’n behoefte aan diepgang en schoonheid, nu meer dan ooit. Het is niet meer dan normaal dat je daarvoor betaalt.”

Hebben ze gul gegeven?

“Héél gul. Ik vertelde daarnet al over mijn samenwerkingen met bedrijven. Twee jaar geleden zou ik dat sponsorships genoemd hebben, nu noem ik het partnerships: we halen er allebei evenveel uit.”

Het maakt je ook minder afhankelijk van subsidies.

“Onze cultuursector is waanzinnig succesvol en een Vlaams exportproduct om trots op te zijn, maar er wordt nog altijd over ons gesproken alsof we een grote bende subsidieslurpers zijn. Rechtse propaganda vind ik dat. Hoeveel Vlamingen bekleden er geen hoge functies in cultuurinstellingen over de hele wereld? Regisseurs, kunstenaars die allemaal groot zijn geworden met de subsidies die Bert Anciaux in de vroege jaren 2000 in het leven riep. Zo zijn kleine gezelschappen kunnen groeien. Neem dat allemaal weg en wat blijft er over? Ons bier en onze chocolade? Die krijgen trouwens óók subsidies.”

Heb jij het voorbije jaar nooit getwijfeld over je onzekere bestaan als zelfstandige? Bij een cultuurhuis zou je veiliger zitten.

“Ik hou van mijn vrijheid. Ik wil jongleren met projecten en opdrachten, maar ik besef maar al te goed: mijn verhaal is niet het verhaal van elke kunstenaar.

“Ik kan heel goed begrijpen dat sommige artiesten er genoeg van hebben om altijd maar opnieuw onder financiële druk te staan. Het is afschuwelijk om niet genoeg geld te hebben.”

Heb jij zuiniger moeten leven?

“Nee, maar ik heb het wel gedaan. Moeilijk was het niet: de restaurants waren dicht en nieuwe kleren had ik niet nodig. Waar had ik ze moeten dragen? Ik ben sowieso geen big spender. Ik heb kleren die al 25 jaar meegaan.”

Je was wel teleurgesteld in de cultuurhuizen, omdat ze hun publiek opriepen om geen terugbetalingen te vragen voor tickets van geannuleerde voorstellingen, maar dat geld vervolgens niet lieten doorstromen naar de artiesten.

“Klopt, maar artiesten worden ook slimmer. Bij mij staat nu in elk contract een covidclausule, die stipuleert dat covid geen overmacht is en dus geen reden kan zijn om mij niet uit te betalen. Ik denk dat elke artiest het voortaan zo doet. We laten ons niet meer vangen.”

© Humo

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234